Uzasadnienie
II SA/Łd 223/15
Uzasadnienie
K.W. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. w przedmiocie opłaty z tytułu nielegalnego przystąpienia do użytkowania budynku sklepu.
Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem. Strona posiada dom o powierzchni 247 mkw., nieruchomość rolną o powierzchni 6,97 ha zabudowaną budynkiem gospodarczym. Wnioskodawczyni zadeklarowała dochody z prowadzonej działalności gospodarczej oraz gospodarstwa rolnego w łącznej wysokości 5.454,75 zł. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że miesięczne koszty utrzymania pokrywają się z przychodami, zatem środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na uiszczenie opłaty. Do kosztów tych skarżąca zaliczyła: spłata kredytu 1861 zł, opłata za energię elektryczną – 250 zł, opłata za gaz, wodę i śmieci -250 zł, podatek rolny – 413 zł, paliwo – 700 zł, ubezpieczenia samochodu i domu – 100 zł, rachunek za telefon – 200 zł, koszty żywności, środków chemicznych i odzieży – 1680 zł.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, System Informacji Prawnej LEX nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Ustosunkowując się do wniosku skarżącej stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. poprzez zwolnienie od całości kosztów sądowych. Natomiast wniosek zasługuje na uwzględnienie w części.
Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04).
Jak wynika z analizy informacji przedstawionych przez skarżącą wnioskodawczyni deklaruje osiąganie dochodów w łącznej kwocie 5454,75 zł. Jednocześnie strona wskazała, że dochody te w całości pokrywają miesięczne wydatki. Na uwadze należy mieć jednak fakt, że wśród wskazanych wydatków strona powołała się na fakt spłaty kredytu, którego miesięczna rata wynosi ok. 1860 zł. Tymczasem sama tylko okoliczność spłacania kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Nie zasługuje bowiem na akceptację pogląd, że zaciągnięcie przez stronę kredytów na okres kilku czy kilkunastu lat, skutkujące obowiązkiem uiszczania comiesięcznych rat, powoduje po stronie tej osoby powstanie prawa do odstąpienia od regulowania innych zobowiązań.
Ponadto nie można tracić z pola widzenia tego, że miesięczna kwota raty kredytu przekracza wysokość brutto minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ubieganie się zatem o prawo pomocy przez osobę, której tylko jeden z wydatków (raty kredytów) przekracza znacznie wysokość minimalnego wynagrodzenia nie w pełni znajduje uzasadnienie. Mając jednak na uwadze wysokość kosztów sądowych, jakie są należne we wszczętym przed sądem administracyjnym postępowaniu, w tym samą tylko wysokość wpisu sądowego – 1500 zł, w ocenie Referendarza sądowego zasadne stało się udzielenie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Zdaniem Referendarza skarżąca z uzyskiwanych dochodów, przy uwzględnieniu deklarowanych wydatków, jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kwoty 500 zł tytułem partycypacji w kosztach zainicjowanego postępowania sądowego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
AG