Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. nr [...] o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D.N..
W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że wnioskiem z 8 września 2019 r. W.N.J. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021. We wniosku wskazał, że jest żonaty, ubiega się o świadczenie wychowawcze na dziecko D.N., urodzone [...] czerwca 2006 r., które z nim zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu.
Organ pierwszej instancji ustalił, że rodzicami małoletniej D.N. są: E.W. (nazwisko rodowe K.) i W.N.J.. D.N. jest na stałe zameldowana pod adresem: [...], ul. A 4 m [...]. Skarżący jest na stałe zameldowany w Ł. pod adresem: [...], ul B 211 [...] m [...], który jest również jej adresem miejsca zamieszkania. Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. pismem z 22 sierpnia 2019 r., zatytułowanym "Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego", poinformowało E.W., że na podstawie wniosku z 14 sierpnia 2019 r. zostało jej przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko D.N. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.
W oparciu o poczynione ustalenia [...] r. organ pierwszej instancji wydał decyzję o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D.N..
W odwołaniu od decyzji skarżący podniósł, że rodzice D.N. nigdy nie byli małżeństwem. [...] listopada 2014 r. została przed sądem zawarta ugoda, na podstawie której stałym miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania matki, a ojciec będzie realizować szerokie kontakty. 22 stycznia 2017 r. rodzice małoletniej zawarli porozumienie, z którego między innymi wynika, że stałym miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ojca. Skarżący podniósł, że dziecko od prawie 2 lat przebywa u niego i jest pod jego opieką oraz pozostaje na jego utrzymaniu.
Do odwołania skarżący załączył porozumienie z 22 stycznia 2017 r., z którego między innymi wynika, że począwszy od 23 stycznia 2017 r. miejscem zamieszkania małoletniej D.N. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jej ojca.
30 września 2019 r. E.W. złożyła oświadczenie, że od 1 października 2019 r. rezygnuje ze świadczenia "500+" na pierwsze dziecko.
Z przeprowadzonego 23 października 2019 r. wywiadu między innymi wynika, że skarżący sprawuje bezpośrednią opiekę nad D.N. i wraz z drugą żoną oraz jej synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina mieszka przy ul. B 211 [...] m [...] w Ł. D.N. jest na wyłącznym utrzymaniu skarżącego. Matka nie uczestniczy finansowo w utrzymaniu córki i utrzymuje z nią kontakty co drugi weekend. Skarżący nie posiada prawomocnego orzeczenia w sprawie opieki nad małoletnim dzieckiem. Sprawuje opiekę nad córką na podstawie zawartego porozumienia z matką dziecka.
Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u E.W. 12 listopada 2019 r. wynika, że jest ona w związku małżeńskim z R.W. i mieszka w Ł. przy ul. C 4 m [...]. D.N. odwiedza matkę według swoich potrzeb w jej miejscu zamieszania. Dziecko naprzemiennie pozostaje pod opieką matki i ojca. Zgodnie z oświadczeniem matki, małoletnia więcej przebywa u ojca. Z oświadczenia złożonego przez E.W. 12 listopada 2019 r. wynika, że córka przebywa u niej i u swojego ojca. Z ojcem dziecka nie ustaliła sądownie miejsca pobytu córki. Zawarte w 2017 r. porozumienie co do miejsca zamieszkania córki nie jest adekwatne do jej potrzeb i wieku. Córka przebywa u niej według swoich potrzeb, np. codziennie przed szkołą na śniadaniu, po szkole na obiedzie, w weekend. Córka ma u niej swój pokój. E.W. przyznała, że dziecko więcej czasu spędza z ojcem i dlatego wycofała swój wniosek.
Decyzją z [...] listopada 2019 r., nr [...] organ pierwszej instancji orzekł o zmianie prawa E.W. do przyznanego świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. i odmówił E.W. prawa do świadczenia wychowawczego na D.N. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Od decyzji tej zostało złożone odwołanie.
Organ drugiej instancji podkreślił następnie, że po wydaniu przez organ drugiej instancji przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, z którego między innymi wynika, że małoletnia D.N. mieszka u skarżącego i pozostaje na jego utrzymaniu. Na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), powoływanej dalej jako: p.p.w.d., matce D.N. przed wydaniem zaskarżonej decyzji zostało już przyznane świadczenie wychowawcze na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Zdaniem organu drugiej instancji, skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę od 1 lipca 2019 r., ponieważ zostało już wcześniej przyznane matce dziecka. Na to samo dziecko w tym samym okresie czasu może być przyznane tylko jedno świadczenie wychowawcze i może je pobierać tylko jedno z rodziców. Organ pierwszej instancji i organ odwoławczy nie mogą w sposób uznaniowy, z pominięciem przepisów ustawy orzec o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia na córkę. Decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, odpowiednia do dokumentów zawartych w aktach sprawy i unormowań dotyczących świadczeń wychowawczych. Organ drugiej instancji stwierdził także, że organ pierwszej instancji po zapoznaniu się z treścią zawartego 22 stycznia 2017 r. porozumienia między skarżącą a matką dziecka oraz z rodzinnym wywiadem środowiskowym winien rozważyć, mając na uwadze brzmienie art. 4 ust. 2 p.p.w.d. oraz art. 122g k.p.a., czy nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie przyznanie matce D.N. świadczenia wychowawczego. Organ pierwszej instancji może rozważyć przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego dopiero wtedy, gdy prawo to nie będzie przysługiwało matce dziecka, a strona będzie spełniała ustawowe kryteria do pobierania świadczenia wychowawczego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję W.N.J. zarzucił naruszenie art. 5 ust. 2a, art. 13 ust. 19, art. 15 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 22, art. 23 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, art. 25 ust. 2 pkt 2, art. 27 ust. 1 i 2 p.p.w.d., które miało istotny wynik na wpływ postępowania.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że żaden z organów nie wypełnia swoich zadań prawidłowo, nie działa z należytą rzetelnością i uwagą dla obowiązującego prawa. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje temu rodzicowi bądź opiekunowi, który jest rodzicem pierwszoplanowym. Z treści porozumienia zawartego między rodzicami D.N. jednoznacznie wynika, że od 1 stycznia 2017 r. małoletnia będzie mieszkać w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca. Matka wyraziła na to zgodę, w związku z czym zrzekła się alimentów na córkę oraz zaakceptowała fakt, że nie będzie ponosić żadnych kosztów utrzymania córki. Powyższy dokument jest wystarczającym dowodem na to, że ojciec jest opiekunem pierwszoplanowym nie tylko dlatego, że k.r.o. nie wymaga żadnej szczególnej formy dla porozumień rodzicielskich, ale też dlatego, że ustawodawca w art. 2 pkt 10 p.p.w.d. stanowi o opiekunie faktycznym nie wskazując żadnych szczególnych oczekiwań formalnych dla wykazania pełnienia pieczy faktycznej. Z art. 4 p.p.w.d. wynika, że celem świadczenia jest częściowe pokrycie usprawiedliwionych kosztów wychowania i utrzymania dziecka, które to koszty ponosi wyłącznie skarżący. Organ drugiej instancji dysponował całym kompletem dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym oświadczeniem E.W., że cofa wniosek o świadczenie. Nastąpiła zatem zmiana sytuacji rodzinnej, o której stanowi art. 27 p.p.w.d. E.W. przyznała w złożonym w 12 listopada 2019 r. oświadczeniu, że dziecko jest pod opieką ojca. O pierwszoplanowej roli ojca, zdaniem skarżącego, świadczy również przekazanie przez E.W. na rachunek bankowy córki kwoty 1 500 zł, którą otrzymała z MOPS tytułem nienależnego świadczenia. Pozbawienie E.W. prawa do świadczenia wychowawczego nie przekłada się na przyznanie mu tego uprawnienia. Skarżący podkreślił, że nie zna treści pisma z 22 sierpnia 2019 r. informującego E.W. o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na D.N. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. pomimo tego, że zwrócił się do organu o możliwość zapoznania się z jego treścią. E.W. błędnie przyznano prawo do świadczenia do 31 maja 2021 r. Błąd ten jest istotny, ponieważ już od czerwca 2021 r. skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia, a od lutego 2020 r. może ubiegać się o to prawo. Konkluzja zawarta w zaskarżonej decyzji jest niezrozumiała z uwagi na art. 27 p.p.w.d. Według skarżącego, całkowicie bezpodstawne jest twierdzenie organu, że nie dysponował dostatecznie wiarygodną informacją, które z rodziców jest pierwszoplanowym opiekunem D.N., skoro został przeprowadzony wywiad środowiskowy, a nadto sama E.W. przyznała w złożonym 12 listopada 2019 r. oświadczeniu, że dziecko jest pod opieką ojca i czasami przychodzi do niej na śniadanie. Organ drugiej instancji nie mógł nie zauważyć dokumentu, z którego wynika, że E.W. przekazała na rachunek bankowy córki kwotę 1 500 zł, którą otrzymała tytułem nienależnego świadczenia. Zachowanie E.W. wyczerpuje sytuację przewidzianą w art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Organ administracji podniósł nadto, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. P.p.w.d. nie zawiera ustawowej definicji pojęcia "rodzic pierwszoplanowy". Ustawowa definicja pojęcia "opiekuna faktycznego dziecka" nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ skarżący jest ojcem biologicznym dziecka. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] listopada 2019 r. orzekł o zmianie prawa E.W. do przyznanego świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. i odmówił E.W. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D.N. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] r., nr [...] (postanowienie z [...] lutego 2020r., nr [...] o sprostowaniu z urzędu błędu pisarskiego) uchyliło w całości decyzję z [...] listopada 2019 r. i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości. Organ pierwszej instancji decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...] orzekł o odmowie przyznania E.W. prawa do świadczenia wychowawczego na D.N. na okres od 1 lipca 2019 r. Skarżący nowym wnioskiem z 9 lutego 2020 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na D.N. na okres świadczeniowy 2019/2021. Organ pierwszej instancji (CŚS w Ł.) pismem z 12 lutego 2020 r., zatytułowanym "Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego", poinformował skarżącego, że na podstawie wniosku z 9 lutego 2020 r. zostało przyznane świadczenie wychowawcze na D.N. na okres od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2021 r. 19 listopada 2020 r. organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
19 stycznia 2021 r. doręczono skarżącemu zawiadomienie o zgłoszeniu przez organ administracji wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym wraz z odpisem tego wniosku oraz pouczeniem o tym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jednocześnie wezwano skarżącego do ustosunkowania się do wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym pod rygorem uznania, że wyraża zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia.
Skarżący nie ustosunkował się do wniosku organu administracji o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie 19 listopada 2020 r. organ administracji wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. 19 stycznia 2021 r. zawiadomiono skarżącego o złożeniu przez organ tego wniosku, wobec czego 2 lutego 2021 r. upłynął określony w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. termin do zgłoszenia żądania przeprowadzenia rozprawy. W terminie tym skarżący nie zgłosił jednak takiego żądania. Nie odniósł się w ogóle do wniosku organu administracji. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w tym trybie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu odpowiednio w całości albo w części.
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały bowiem podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że o prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko D.N. w okresie świadczeniowym 2019/2021 ubiegali się oboje rodzice: matka E.W. i ojciec W.N.J.. Przy czym wniosek E.W. wpłynął do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. 14 sierpnia 2019 r., zaś wniosek skarżącego 8 września 2019 r. Pismem z 22 sierpnia 2019 r. E.W. została poinformowana o przyznaniu świadczenia. Bezspornym także jest, że 30 września 2019 r. E.W. złożyła oświadczenie o rezygnacji z pobierania świadczenia. Podczas przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego 23 października 2019 r. pracownik socjalny ustalił, że D.N. jest na wyłącznym utrzymaniu ojca. Matka nie uczestniczy finansowo w utrzymaniu córki biologicznej i utrzymuje z nią kontakt co drugi weekend. 12 listopada 2019 r. E.W. oświadczyła, że córka więcej czasu spędza z ojcem. Po ustaleniach z ojcem dziecka wycofała wniosek o "500+". Ojciec córki ma jej zgodę na "pieniądze". Córka ma założone konto w banku, na które przelała 1 500 zł pobranego "zasiłku". Ujawnienie tych okoliczności w postępowaniu odwoławczym, toczącym się na skutek odwołania skarżącego od decyzji z [...] r., skutkowało wydaniem przez Prezydenta Miasta Ł. [...] listopada 2019 r. decyzji o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. i odmowie przyznania E.W. prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Decyzję tę wprawdzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] r. nr [...] uchyliło w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji, lecz w jej w uzasadnieniu stwierdziło, że organ pierwszej instancji winien rozważyć, czy w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. W decyzji tej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło także, że biorąc pod uwagę fakt, że E.W. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 na dziecko, którego zgodnie z zawartym w 2017 r. porozumieniem miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania ojca, to w świetle p.p.w.d. nie przysługuje jej prawo do świadczenia wychowawczego (k. 38-40). Następnie decyzją z [...] lutego 2020 r. Prezydent Miasta Ł. orzekł w stosunku do E.W. o zmianie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w ten sposób, że odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D.N. na okres od 1 lipca 2019 r. Decyzja ta jest ostateczna i prawomocna, gdyż E.W. nie wniosła od niej odwołania. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że zaskarżona decyzja została wydana w tym samym dniu, co decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. nr [...], w której uzasadnieniu zawarto ocenę, że E.W. świadczenie nie przysługuje z uwagi na fakt, że wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021 na dziecko, którego zgodnie z zawartym w 2017 r. porozumieniem miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania ojca.
Zgodnie z art. 4 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (ust. 2 pkt 1). Nie budzi wątpliwości, że przepisy p.p.w.d. nie pozwalają na przyznanie prawa do świadczeń wychowawczych na dzieci jednocześnie jednemu i drugiemu rodzicowi. Zbieg uprawnień obojga rodziców do świadczeń wychowawczych reguluje przepis art. 22 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Ustawa o pomocy społecznej w proceduralnym zakresie, w tym w zakresie wywiadu środowiskowego, odsyła do ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. do art. 23 ust. 4 lit. e. Zgodnie z art. 27 ust. 1 p.p.w.d. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że materiał dowodowy zebrany w postępowaniu przed organem drugiej instancji, w tym rodzinny wywiad środowiskowy, oświadczenia E.W. oraz porozumienie z 22 stycznia 2017 r., stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że faktyczną opiekę nad D.N. sprawuje skarżący i jego miejsce zamieszkania jest jej miejscem zamieszkania. Na tej podstawie organy administracji obu instancji zresztą uznały, że E.W. nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., o czym świadczą decyzje organu pierwszej instancji z [...] listopada 2019 r. i z [...] lutego 2020 r. oraz organu drugiej instancji z [...] r. nr [...]. Prawo do świadczenia wychowawczego na D.N. posiada zatem skarżący a nie E.W., która pierwsza złożyła wniosek.
W konsekwencji uznać należy, że w sprawie nie zaistniał zbieg praw do świadczenia matki i ojca dziecka, a tym samym brak podstaw do stosowania art. 22 p.p.w.d. Ocena dokonana przez organ pierwszej instancji w decyzji z [...] r. jest zatem błędna. Organ drugiej instancji nie wyciągnął natomiast prawidłowych wniosków z zebranego w postępowaniu odwoławczym materiału dowodowego i przedwcześnie wydał zaskarżoną decyzję, co skutkowało niezasadnym pozbawieniem skarżącego należnego mu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2019 r. (art. 10 ustawy z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. poz. 924). Nie budzi bowiem wątpliwości, że w stanie faktycznym mającym miejsce w rozpoznawanej sprawie organ drugiej instancji winien był podjąć odpowiednie działania, które umożliwiłyby przyznanie skarżącemu prawa do należnego świadczenia zgodnie z wnioskiem, skoro w dacie wydania zaskarżonej decyzji organ ten dysponował już materiałem dowodowym, który w decyzji nr [...], również z [...] r., ocenił jako uzasadniający stwierdzenie, że E.W. nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Zdaniem sądu, w tym wypadku konieczna była taka organizacja działań organu by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas. Tymczasem w konsekwencji braku prawidłowej oceny zaistniałej sytuacji i braku odpowiednich działań organów administracji skarżący pozbawiony został należnego od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. prawa do świadczenia wychowawczego, które służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z akt sprawy bowiem wynika, że informacją z 12 lutego 2020 r. poinformowano skarżącego o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko D.N., ale na okres od 1 lutego 2020 r. do 31 maja 2021 r. i na podstawie kolejnego wniosku skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, a także uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane na skutek naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia przez organy adekwatnych do stanu faktycznego sprawy działań i jej wyjaśnienia, a w konsekwencji tego nieprawidłowe zastosowanie art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 22 p.p.w.d. i przedwczesną odmowę przyznania skarżącemu świadczenia, którego uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio determinowały treść obu decyzji, sąd za uzasadnione uznał wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącego organ administracji przeprowadzi zatem postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w tym wyroku oceny prawnej.
Mając na uwadze zawarty w skardze wniosek skarżącego o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania wyjaśnić nadto należy, że nie mógł on zostać uwzględniony. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, aby podniósł wymienione w art. 205 § 1 p.p.s.a. niezbędne koszty postępowania. Z uwagi na przedmiot sprawy z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skarżący nie miał obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
dc