Uzasadnienie
IISA/Łd 2459/01
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania J. P. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji.
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że J. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, póz. 395, ze zm.), represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l września 1939 r., na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych.
Wnioskowany zaś przez stronę rodzaj represji polegał na wykonywaniu pracy przymusowej w Poznaniu w Fabryce Amunicji DWM i zamieszkiwaniu w przyfabrycznym obozie mieszkalnym Poznań- Dębieć. Na powyższe okoliczności strona przedstawiła przepustkę uprawniająca do wejścia na teren fabryki oraz przepustkę urlopowana przejazd pociągiem z Poznania do swojej rodziny. Wprawdzie świadkowie: E. O. i F. P. w swoich zeznaniach potwierdzili, że razem ze stroną przebywali w obozie pracy Poznań-Dębiec, ale nie przedłożyli na tę okoliczność żadnych dokumentów, a ponadto przyznali w zeznaniach, że wykonywali pracę w fabryce broni i amunicji, a mieszkali w barakach obozowych. Pierwszy z nich przy tym nie otrzymał uprawnienia do świadczenia pieniężnego, drugi zaś nie figuruje w bazie komputerowej Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Potwierdzając prawidłowość powyższych ustaleń organ wskazał ponadto, iż również Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. zaliczył stronie do wymiaru emerytury pracę przymusową jako "robotnik w fabryce Amunicji w Poznaniu" we wskazanym okresie czasu, a nie pracę jako "osoba osadzona w obozie pracy".
Powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi zaskarżył J. P., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. Wywodząc w uzasadnieniu skargi, iż stwierdzenie, że nie doznał prześladowań w rozumieniu art. 2 ustawy wyżej wskazanej ustawy, jest dla niego wielce krzywdzące, zaskarżonej decyzji zarzucił błędną interpretację podstawy prawnej. Podniósł przy tym, że oczywistym jest fakt, iż w latach 1942-1945 ciężko pracował z powodu deportacji i osadzenia w fabryce amunicji i parowozów Poznań-Dębice pod nadzorem gestapo, tak w czasie pracy, jak i przebywania w barkach. Konsekwencją tej ciężkiej pracy jest choroba krtani. Prawdziwość powyższych danych potwierdzają zaś przesłane dokumenty, w tym oświadczenia dwóch świadków, z którymi pracował i mieszkał w obozie oraz numer ewidencyjny na tablicy przy piersiach [...].
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł ojej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. l § l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. l wyżej powołanego aktu).
Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogą pozostać w obrocie prawnym.
Zgodnie z treścią art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270) decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, 77 § l i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, póz. 395 ze zm.). Zgodnie z treścią art. l ust. l wymienionej ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadaj ą stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W myśl zaś art. 2 pkt l cytowanej ustawy represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych.
W rozpoznawanej sprawie w ocenie Sądu sporną jest kwestia, czy skarżący był osadzony w obozie pracy przymusowej. Dla ustalenia, czy J. P. faktycznie był osadzony w takim obozie zasadnicze znaczenie miało wyjaśnienie, w jaki sposób funkcjonowały obozy pracy przymusowej. Władze hitlerowskie w okresie od 1939 r. do 1945 r. organizowały na terenie III Rzeszy i krajów okupowanych różnego rodzaju obozy. Były to obozy koncentracyjne, przesiedleńcze, przejściowe, specjalne i pracy przymusowej. Należało zatem wyjaśnić, na jakich zasadach funkcjonowały obozy pracy przymusowej, a w szczególności, jakie obowiązywały tam rygory, jakie były warunki dla osób w nich osadzonych oraz dlaczego konkretny obóz po zakończeniu wojny został zakwalifikowany jako obóz pracy przymusowej. Dokładne scharakteryzowanie istoty funkcjonowania obozów pracy przymusowej wymagało, w razie potrzeby, zasięgnięcia opinii jednostki naukowej. Wymagane są tu bowiem wiadomości specjalne, a więc szczególna wiedza dotycząca zasad funkcjonowania różnego rodzaju obozów hitlerowskich.
Tymczasem organ administracji rozstrzygający sprawę nie wyjaśnił w sposób dokładny i wyczerpujący zasad funkcjonowania obozów pracy przymusowej oraz warunków życia osób w nich osadzonych. Ma to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dopiero bowiem po wyjaśnieniu tych kwestii można ustalić czy warunki, w jakich osadzony był skarżący odpowiadały warunkom istniejącym w obozie pracy przymusowej i czy obóz w Poznaniu-Dębcu można uznać, bądź nie uznać, za obóz pracy przymusowej.
Z zebranego materiału dowodowego wynika jedynie, iż J. P. w okresie od marca 1942 roku do stycznia 1945 roku przebywał w obozie w Poznaniu-Dębcu i w tym czasie świadczył pracę. Z jego relacji złożonych w postępowaniu administracyjnym nie wynika, czy miał on wyznaczony czas pracy, czy mógł się swobodnie poruszać po terenie obozu i czy miał zakaz jego opuszczania, względnie, na jakich zasadach mógł ów obóz opuszczać. Są to okoliczności istotne dla ustalenia, czy takie osadzenie odpowiadało osadzeniu w warunkach obozu pracy przymusowej. Zeznania świadków E. O. i F. P. również nie są wyczerpujące i nie pozwalaj ą na dokładne określenie charakteru obozu w Poznaniu-Dębcu.
Ponadto w żadnej mierze za bezspornym ustaleniem faktu braku spełniania przez skarżącego przesłanki określonej w art. 2 pkt l ww. ustawy nie może przemawiać okoliczność, iż pierwszy ze wskazanych świadków nie otrzymał uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji, drugi zaś "nie występuje w bazie komputerowej Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych".
W tym stanie rzeczy, aby ustalić, czy okoliczności przytoczone przez organ orzekający w zaskarżonej decyzji rzeczywiście przemawiają przeciwko uznaniu, iż obóz w Poznaniu-Dębcu obozem pracy przymusowej niezbędne było, jak to już wyżej podniesiono, wyjaśnienie zasad funkcjonowania i organizacji hitlerowskich obozów pracy przymusowej i konfrontacja ich trybu działania z zasadami panującymi w obozie, w którym przebywał skarżący. Brak wyjaśnienia powyższych kwestii w sposób wystarczający przesądza jednoznacznie, iż organ orzekający w sprawie nie podjął zatem wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ani też w sposób wyczerpujący nie zebrał, ani nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Naruszył tym samym przepisy art. art. 7, 77 § l i 80 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny z mocy art. 145 § l pkt l lit. c i art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą j ą decyzję z dnia [...] Nr [...].
Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 55 ust. l ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.)9 Sąd zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz J. P. kwotę 10 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.