Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 251/22

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 28 grudnia 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 19 listopada 2021r. odmawiającą M.M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad G.S. w okresie od 1 października 2021r.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że M.M., reprezentowana przez pełnomocnika, w dniu 11 października 2021r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – G.S.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że do akt sprawy załączono m.in.:

1. 1. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 24 maja 2021r. nr [...] z treści, którego wynika, iż G.S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie Komisja ustaliła, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 stycznia 2021r.;
2. 2. oświadczenie wnioskodawcy – M.M. z dnia 27 sierpnia 2021r., w którym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyła, że:
3. 1) nie ma ustalonego prawo do emerytury, nie posiada prawa do renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego prawa emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenie kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym;
4. 2) nie mam ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu o wypłacie zasiłku dla opiekunów,
5. 3) nie posiadam własnego orzeczenia stopniu niepełnosprawności;
6. 4) osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim;
7. 5) małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
8. 6) osoba wymagająca opieki nie została umieszczona w rodzinie zastępczej (...) w placówce zapewniającej całodobową opiekę (...);
9. 7) na osobę wymagającą opieki inna osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury;
10. 8) na osobę wymagającą opieki inna osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10 ustawy, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu o wypłacie zasiłku dla opiekunów;
11. 9) na osobę wymagającą opieki członek rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką.

Ponadto Kolegium dodało, że zakres sprawowanej opieki stanowi załącznik "Czynności wykonywane podczas opieki" załączony do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie organ II instancji zauważył, że wnioskodawca oświadczyła, że jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek osoby ubezpieczonej od marca 2019r. u męża w Zgierskim Zespole Szkól Ponadpodstawowych.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 listopada 2021r. w miejscu sprawowania opieki wynika, że M.M. codziennie przyjeżdża do rodziców i sprawuje opiekę nad matką G.S. Współmałżonek – B.S. ur. 27 grudnia 1944r. cierpi na chorobę niedokrwienną serca, astmę i wysokie ciśnienie tętnicze (nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności). Oboje pobierają emerytury.

Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z załączonej do akt sprawy "Weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne" z dnia 19 listopada 2021r. wynika, że M.M. w okresie od dnia 1 stycznia 2020r. do 19 listopada 2021r. nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu - informacja "osoba znaleziona ale brak danych".

Analizując sprawę Kolegium podniosło również, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odmawiającej skarżącej przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołał się na art. 17 ust.1b u.ś.r.

W ocenie zatem organu odwoławczego, brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie organ odwoławczy dodał, że posiadanie tego orzeczenia przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Mając na uwadze powyższe Kolegium podkreśliło, że G.S. pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek - nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Zatem to mąż G.S. powinien w pierwszej kolejności sprawować opiekę, a córka osoby wymagającej opieki jedynie winna wspierać ojca w opiece nad matką. Nadto organ II instancji wyjaśnił, iż sprawowanie opieki nie musi polegać tylko na jej osobistym sprawowaniu, ale może polegać również na świadczeniu pomocy w formie finansowej np. poprzez zakup usług opiekuńczych. W konsekwencji powyższego skarżąca – zdaniem organu odwoławczego – nabyłaby prawo do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w przypadku gdyby mąż osoby wymagającej opieki legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Kolegium stwierdziło zatem, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. bowiem to mąż osoby wymagającej opieki, tą opiekę winien sprawować.

Organ II instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie treść zapadłego rozstrzygnięcia jest wynikiem niespełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie zaś wynikających z treści art. 17 ust. 1b, a do których w odwołaniu odnosi się strona. Kolegium podniosło przy tym, że znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle powoływanej przez wnioskodawcę normy, jak i sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., o sygn. akt K38/13, jednakże nie znajdują one zastosowania na gruncie niniejszej sprawy, bowiem kwestia daty powstania niepełnosprawności G.S. pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego wnioskodawcy jako członka rodziny nie stanowi przeszkody w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto dodał, że nie jest władny do oceny na podstawie zaświadczenia lekarskiego stanu zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki bowiem po pierwsze wymaga to wiedzy medycznej, a po drugie ustawodawca wprost wskazuje, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowo rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną, a nie uznaniową. Zdaniem Kolegium, oznacza to, że wnioskodawcy po spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje albo jeżeli ich nie spełnia nie przysługuje. Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów nie ma możliwości uwzględnienia słusznego interesu strony i na tej podstawie wydania korzystnego rozstrzygnięcia w sytuacji gdy strona nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Końcowo organ II instancji wyjaśnił, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby po uzyskaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki skarżąca złożyła kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.M., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając:

1. 1. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. polegającą na przyjęciu, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia wykładni celowościowej i systemowej w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować;
2. 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj.
3. a) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, iż sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,
4. b) poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Łodzi, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit a u.ś.r. wskazująca, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne z samej swej istoty przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale opiekunowi. Pozostawanie w związku małżeńskim nie może być przesłanką odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie -w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Na poparcie powyższego pełnomocnik przywołała orzecznictwo.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia czy stan zdrowia męża niepełnosprawnej oraz okoliczności sprawy pozwalają na wykonywanie przez niego stałej opieki nad żoną. G.S. jest osobą wymagająca szczególnej opieki z uwagi na swoje schorzenia - jest osobą niedowidzącą, ma raka piersi. Przede wszystkim jednak choruje na Alzheimera i z tego powodu B.S. nie jest w stanie zaopiekować się żoną biorąc pod uwagę jego własne schorzenia. Przeszedł niewydolność naczyniową mózgu, choruje na serce, od 2001r. jest pod stała opieką kardiologa i nie jest w stanie zapewnić wsparcia małżonce.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Natomiast pismem z dnia 12 kwietnia 2022r. organ wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa – wobec wniosku skarżącej i zgody organu - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej u.ś.r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z mocy art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G.S., wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przywołany powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wyłączający uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności..

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego wykładni przepisów regulujących kwestię istnienia obowiązku alimentacyjnego należy odwołać się do art. 128 i następnych ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) – dalej k.r.o., w myśl których obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania bliskiej osoby, rezygnując z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, otrzymuje pomoc od Państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to ma zastąpić wynagrodzenie, jakie zobowiązany alimentacyjnie otrzymywałby podejmując zatrudnienie.

Ustawodawca precyzyjnie określił krąg osób, którym może być udzielona pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Są to osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Stosownie do art. 129 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany).

Z przytoczonych regulacji wynika, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności - gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2022 r., II SA/Po 138/22, Lex nr 3351258).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r. (I OSK 1261/21, Lex nr 3349321) wskazuje, że "możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki." W orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się pogląd, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (wyrok WSA w Olsztynie z 24 maja 2022 r., II SA/Ol 209/22, Lex nr 3348205; wyrok WSA we Wrocławiu z 6 maja 2022 r., IV SA/Wr 509/21, Lex nr 3348164).

Należy jednak zważyć także pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2022 r. (I OSK 1622/21, Lex nr 3329873), Sąd zwraca uwagę, że kryteria ustawowe, w tym legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zapewniają dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia a udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Dalej Sąd wskazuje, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza obowiązku wspierania przez Państwo każdego z jej członków w taki sam sposób. Prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 zd. drugie Konstytucji, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa względem rodzin.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym orzeczeniu zwraca także uwagę, że ustawowe kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia nie odnoszą personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości.

W niniejszej sprawie z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji wynika, że matka skarżącej Pani G.S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niespornym jest również fakt, że pozostaje w związku małżeńskim a mąż Pani G.S. – Pan B.S., zamieszkuje wspólnie z nią, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia 18 listopada 2021 r., które wskazuje schorzenia, na jakie cierpi Pan B.S.. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że matka skarżącej wymaga opieki w zakresie takich czynności, jak podanie leków, przygotowanie posiłków, pomoc przy czynnościach higienicznych, wyjście na spacer, wizyty u lekarza. Jak zasadnie wskazało Kolegium, organ administracyjny nie ma specjalistycznej wiedzy, która pozwalałaby mu ocenić stan zdrowia B.S. na podstawie złożonego do akt zaświadczenia lekarskiego i w pełni wyważyć, czy rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną w zakresie, w jakim ona opieki faktycznie potrzebuje.

W świetle przepisu art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r., ocena czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego ze względu na stan zdrowia, powinna być rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Małżonek niepełnosprawnej nie legitymuje się takim orzeczeniem a analiza materiału dowodowego nie wskazuje także, aby po jego stronie występowały inne niż stan zdrowia, obiektywnie istniejące przeszkody, z powodu których nie może on uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad żoną w zakresie w jakim ona tej opieki rzeczywiście wymaga.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi prawidłowo ustaliło stan faktyczny w niniejszej sprawie, wyjaśniło wszystkie okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia, dokonało prawidłowej wykładni oraz prawidłowo zastosowało przepisy prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a oraz ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

k.ż.