Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 254/22

Uzasadnienie

II SA/Łd 254/22

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga T. S. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 28 grudnia 2021 r. (znak SKO.4114.548.2021) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 4 listopada 2021 r. (znak SOCII.5111.106082.2021.134104.000002.2021) wydaną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 4 listopada 2021 r. – po rozpoznaniu wniosku T.S. z 23 sierpnia 2021 r. - odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką - M.S..

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] wskazał, że strona nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia bowiem pobiera emeryturę i zasiłek stały. Ponadto niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18/25 roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. S. zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie, tj.:

1. - przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność M. S. powstała po 18 roku życia i w związku z tym skarżącemu jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne;
2. - przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz 190 ust. 1 Konstytucji RP;
3. - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;
4. - przepisów prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku stałego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
5. - przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku stałego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń;
6. - naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 79a k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności rezygnacji z zasiłku stałego jako negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania strona wskazała na wadliwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu do emerytury. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu strona wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości emerytury od 1 sierpnia 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi rozpatrując powyższe odwołanie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi.

Kolegium ustaliło na podstawie wywiadu środowiskowego, że T. S. mieszka razem z matką, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Według oświadczenia pomaga matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 8,48 zł miesięcznie, ma przyznany także ze względu na niski dochód zasiłek stały, innych dochodów nie posiada. Nie pobiera żadnych świadczeń związanych z opieką nad matką.

M. S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W aktach znajduje się orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] r. z treści, którego wynika, i że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 1 lutego 2020 r. M. S. ma niewydolność krążenia i zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, porusza się przy pomocy kul.

T. S. oświadczył, że nie da się ustalić od którego dnia, sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką M.S., lecz sprawuje ją do chwili obecnej i w związku z tym zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w pierwszej kolejności wyjaśniło, iż przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie zostało uzależnione od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie zdefiniował warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które określone zostały m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2) lit a) ww. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, iż skarżący ma ustalone zarówno prawo do emerytury jak i do zasiłku stałego.

Organ wyraził stanowisko, że nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością emerytury, a świadczeniem pielęgnacyjnym, o które wnosi pełnomocnik wnioskodawcy w odwołaniu bowiem art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego kwotowo. Brak jest uregulowań w ustawie o świadczeniach rodzinnych dotyczących ewentualnego sposobu obliczania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia emerytalnego, a świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma zatem podstawy prawnej do dokonania wyliczeń wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy.

Odnosząc się zaś do kwestii pobieranego przez wnioskodawcę zasiłku stałego organ wyjaśnił, iż katalog świadczeń w przypadku zbiegu wśród, których wnioskodawca może dokonać wyboru został uregulowany a art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Są to co do zasady świadczenia związane ze sprawowaniem opieki nad osobami niepełnosprawnymi wyjątek stanowi świadczenie rodzicielskie gdzie opieka jest sprawowana nad dzieckiem. W katalogu tym nie ma świadczeń przyznanych wnioskodawcy z innych tytułów w tym z tytułu pobieranego zasiłku stałego przez wnioskodawcę. Kolegium zaakcentowało, że wnioskodawca reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie zrezygnował z pobierania zasiłku stałego, nie wyraża nawet chęci rezygnacji z jego pobierania, a jego pobieranie wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolejną kwestią – zdaniem Kolegium - rzutującą na wydane rozstrzygnięcie jest związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, a datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Niezdolność do samodzielnej egzystencji zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS istnieje od 10 marca 2020 r., a wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero 23 sierpnia 2021 r. Dodatkowo z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego wnioskodawca otrzymał emeryturę w 2019 r. w kwocie 7,84 zł miesięcznie. Pozwala to na stwierdzenie, że wnioskodawca już przed otrzymaniem emerytury nie był zatrudniony i nie wykonywał innej pracy zarobkowej, zatem - w ocenie Kolegium – T.S. nie zrezygnował z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji nie spełnia warunków wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium ponadto zauważyło, iż w przedmiotowej sprawie treść zapadłego rozstrzygnięcia jest wynikiem niespełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zaś wynikających z treści art. 17 ust. 1b, a do których w odwołaniu odnosi się strona. Kolegium znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle powoływanej przez wnioskodawcę normy, jak i sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, jednakże nie znajdują one zastosowania na gruncie niniejszej sprawy, bowiem kwestia daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił organowi naruszenie:

1. - prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez stronę świadczenia emerytalnego oraz zasiłku stałego wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;
2. - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez stronę emerytury wraz z zasiłkiem stałym jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2021 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ponadto o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż w sytuacji, gdy organ stwierdził, że jedyną przeszkodą do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią emerytury i zasiłku stałego powinien ją o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki. Dążąc do szybkiego załatwienia sprawy zgodnie z dobrem strony skarżącej organ powinien podjąć działania, aby T. S. spełnił wszystkie przesłanki ustawowe do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zaniechało jednak podjęcia tych działań.

Skarżący spełnia wszelkie przesłanki do przyznania mu świadczenia - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto skarżący wyraża gotowość do zawieszenia pobieranej emerytury.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony przez stronę skarżąca w skardze, a organ administracji – w odpowiedzi na zawiadomienie o takowym wniosku – nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącego M. S. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] r., z treści którego wynika, że M.S. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: istniała w dniu 1 lutego 2020 roku.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast stosownie do treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w ustępie 5 pkt 1 lit. a ww. artykułu, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma w szczególności ustalone prawo do emerytury, czy prawo do zasiłku stałego.

Już w tym miejscu należy wskazać, że jako podstawę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy uznał nie tylko zaistnienie przesłanki negatywnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych (taki zarzut formułuje pełnomocnik skarżącego w treści skargi), ale także brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej a datą powstania niepełnosprawności.

Wskazać zatem należy, iż zgodnie treścią art. 17 ust. 5 pkt 1a powoływanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury, czy prawo do zasiłku stałego. W ocenie organu odwoławczego wobec bezspornego ustalenia prawa skarżącego do pobierania emerytury i faktycznego jej wypłacania jaki i bezspornego faktu otrzymywania przez skarżącego zasiłku stałego, w sprawie wystąpiła wymieniona przesłanka negatywna i wobec brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a - wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane. Podkreślić przy tym dodatkowo należy, że kwestia zbiegu prawa do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy społecznej]. Zgodnie z art. 37 ust. 4 tej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje.

Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg wymienionych uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej wskazać należy, że w orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym - podobnie jak w przypadku zasiłku stałego - jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, co do zasady, z uwzględnieniem opisanej wyżej odmienności, wynikającej z przesłanek przyznania zasiłku, rozważania dotyczące zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury oraz renty należy odnieść do innych uprawnień wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym także zasiłku stałego.

W świetle powyższych rozważań należy zatem stwierdzić, iż całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano emeryturę, czy zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje co do zasady na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 st. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury czy zasiłku należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera emeryturę lub zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Podkreślić jednak należy, iż wskazana powyżej interpretacja odnosi się tylko do tych osób pobierających wskazane świadczenia, które zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad bliskimi, lub pracy tej z tego powodu nie podjęły.

W realiach niniejszej sprawy natomiast organy stwierdzając, że skarżący - jako syn osoby objętej opieką - mieści się w kręgu osób uprawnionych i wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak – co szczególnie istotne - w ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi także związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący faktycznie zrezygnował z posiadanego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Trafnie zaważył przy tym organ odwoławczy, że niezdolność do samodzielnej egzystencji zaopiekowanej - zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS - istnieje od 10 marca 2020 r., a wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero 23 sierpnia 2021 r. Zasadnie też wskazało Kolegium, że skarżący z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego otrzymał emeryturę już w 2019 r. (zatem wcześniej niż zaistniała przesłanka niepełnosprawności zaopiekowanej) w kwocie 7,84 zł miesięcznie.

Z powyższego ponadto wynika, jak zauważyło Kolegium, że wnioskodawca przed otrzymaniem emerytury nie był zatrudniony i nie wykonywał innej pracy zarobkowej zatem w praktyce nie zrezygnował z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji – jak słusznie skonstatowało Kolegium - nie spełnia warunków wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia – brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy czy innego zarobkowania a koniecznością opieki nad matką.

W dalszej kolejności podnieść należy, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym głównie wyjaśnień wnioskodawcy, nie wynika również, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na wnioskodawcy i rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącego (zaopiekowana) nie jest osobą leżącą na stałe, całkowicie niesprawną ruchowo (z zaświadczenia lekarskiego wynika, że porusza się za pomocą kul), samodzielnie spożywa posiłki. Wskazany zakres opieki nad zaopiekowaną wypełniony jest czynnościami związanymi z typowymi czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego - przygotowaniem posiłków, zakupami, spacerami, załatwianiem spraw urzędowych lub wizyt lekarskich. Z opisu opieki nie wynika, aby czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorą zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca - przy należytej organizacji tej opieki - nie mógł podjąć ewentualnej pracy zarobkowej, w szczególności w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nie można zatem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień samej, strony uznać, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem zatrudnienia wnioskodawcy a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

Odnosząc się na marginesie niniejszych rozważań do podnoszonych w skardze argumentów wskazujących na konieczność zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy oraz na podnoszoną w orzecznictwie niedopuszczalność różnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, poprzez wyłączenie w całości prawa do świadczenia dla osób które mają już ustalone prawo do jednego ze świadczeń określonych w ww. przepisie ale w wysokości niższej od świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzić należy jedynie, iż w niniejszej sprawie – oprócz zaistnienia przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie zachodzi podstawowa przesłanka dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. związek przyczynowy między rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki. Wyklucza to przyznanie prawa do świadczenia niezależnie od wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy.

Dalej wskazać jeszcze należy, odnosząc się do zarzutów skargi, iż w analizowanych okolicznościach faktycznych wpływu na wynik sprawy nie miało także niepowiadomienie skarżącego o możliwości wyboru wyższego świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji jego zbiegu z pobieraną emeryturą, czy zasiłkiem stałym. W orzecznictwie przyjmuje się, że sam fakt ustalenia prawa do emerytury nie oznacza jeszcze, że zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak bowiem podnosi się jednolicie w judykaturze istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19). Prowadzić to musi w konsekwencji do takiej sytuacji, w której dopiero brak zawieszenia prawa do emerytury, a więc dublowanie świadczeń z systemu społecznego, skutkować musi odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ prowadzący postępowanie w sytuacji, gdy strona pobiera emeryturę, powinien poinformować ją o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania jej wypłaty i konieczności przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby uwzględnienie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wypłatę tego świadczenia w pełnej wysokości.

Niemniej jednak wspomniana informacja powinna być udzielona stronie dopiero wówczas, gdy w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku, a jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z 2 grudnia 2021 r., II SA/Gd 513/21), czy jak w niniejszej sprawie zasiłku stałego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, bowiem nie zachodzą także przesłanki pozytywne umożliwiające uwzględnienie wniosku – rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w związku z podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawna.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły także reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i 80 kpa. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Należy zatem wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19).

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Do zarzutów naruszenia art. 6, art. 9 i art. 79a w aspekcie niepoinformowania wnioskodawcy o prawie wyboru wyższego świadczenia Sąd odniósł się już uprzednio.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art.8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79a k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącego i jego matki Sąd wyjaśnia, że o ile Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia.

Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżący, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jego rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie.

Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych dziecka względem rodzica, nawet w poszerzonym zakresie z racji na jego niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.

dc