Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 września 1998 r. (...), wydaną na podstawie art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./, Kierownik Rejonowego Urzędu Pracy w B. przyznał Ryszardowi L. prawo do zasiłku przedemerytalnego od dnia 4 września 1998 r. w wysokości 120 procent zasiłku dla bezrobotnych.
W odwołaniu od powyższej decyzji Ryszard L. wniósł o przyznanie zasiłku przedemerytalnego w wysokości 160 procent zasiłku dla bezrobotnych.
Ryszard L. zaznaczył, iż posiada 35 letni okres zatrudnienia, w tym 23 lata w warunkach szczególnych, a nadto został zwolniony z pracy w wyniku restrukturyzacji szpitala, a więc z przyczyn zakładu pracy /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19/.
Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w P.-T. decyzją z dnia 4 listopada 1998 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż zgodnie z art. 37j ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1996 nr 47 poz. 211/ wysokość zasiłku przedemerytalnego wynosi 120 zasiłku dla bezrobotnych z zastrzeżeniem ust. 3-6 /kwota zasiłku jest waloryzowana przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej/. Od zasady powyższej ustawa przewiduje wyjątki. Zasiłek przedemerytalny przysługuje w wysokości 160 procent zasiłku dla bezrobotnych, jeżeli osoba do niego uprawniona:
- - zamieszkuje w dniu nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego i w okresie jego pobierania w rejonie uznanym za zagrożony szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym i została zwolniona z przyczyn dotyczących zakładu pracy /w rejonach administracyjnych /gminach/, które utraciły status rejonu zagrożonego szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, przepis ust. 3 stosuje się do końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym nastąpiła utrata tego statusu/ lub
- - została zwolniona po dniu 1 lipca 1996 r. z przyczyn dotyczących zakładu pracy, jeżeli jednorazowo lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące zakład zmniejszył zatrudnienie o co najmniej 100 pracowników.
Ryszard L. w dniu nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego i jego pobierania zamieszkiwał na obszarze działania (...) urzędu pracy. Miasto to wprawdzie było uznane za rejon /gminę/ zagrożony szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, jednakże jedynie do dnia 30 czerwca 1996 r. Zgodnie bowiem z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie określenia wykazu gmin zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym oraz załączników do powyższego rozporządzenia gmina - miasto B. przestała być uznawana za szczególnie zagrożoną bezrobociem strukturalnym od dnia 1 lipca 1996 r. Skoro więc przepisy dotyczące gmin zagrożonych stosuje się do końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym nastąpiła utrata tego statusu, to przyznanie zasiłku przedemerytalnego w wysokości 160 procent zasiłku dla bezrobotnych mogło nastąpić wobec osób zamieszkałych w B. jedynie w przypadku, gdy zarejestrowały się w rejonowym urzędzie pracy do dnia 31 grudnia 1997 r.
Biorąc więc pod uwagę fakt, że Ryszard L. w rejonowym urzędzie pracy został zarejestrowany w dniu 3 września 1998 r., brak jest podstaw do przyznania mu zasiłku w wysokości przewidzianej w art. 37 k ust. 3 ustawy.
Ryszard L. od dnia 2 listopada 1995 r. do dnia 31 sierpnia 1998 r. był zatrudniony w Szpitalu Rejonowym w B., zaś stosunek pracy został z nim rozwiązany poprzez wypowiedzenie przez zakład pracy.
Z załączonego do akt sprawy Kwestionariusza analitycznego zwolnień grupowych w zakładzie pracy wynika, że ze Szpitala Rejonowego im. Jana Pawła II w B. w terminie trzech miesięcy poprzedzających rozwiązanie stosunku pracy z Ryszardem L. zostało zwolnionych 86 osób.
Z powyższego wynika, że zainteresowany co prawda został zwolniony z zakładu pracy po dniu 1 lipca 1996 r. z przyczyn dotyczących zakładu pracy, jednakże nie było to zwolnienie obejmujące co najmniej 100 pracowników /nawet w okresie 3 miesięcy/.
Z powyższych względów nie jest możliwe przyznanie Ryszardowi L. zasiłku przedemerytalnego w wysokości 160 procent zasiłku "podstawowego".
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ryszard L. podtrzymał argumenty i zarzuty zawarte we wcześniejszym odwołaniu.
Dodatkowo skarżący podniósł, iż w Szpitalu Rejonowym w B. zwolniono nie tylko 86 osób z przyczyn ekonomicznych /kwestionariusz analityczny/ ale i 70 osób /według skarżącego/ za porozumieniem stron. Osoby zwolnione na mocy porozumienia stron przeszły do nowo powstałej firmy. Restrukturyzacja zakładu pracy i porozumienia stron miały miejsce w tym samym czasie.
Dyrektor Filii w P.-T. Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Ł. wniósł o oddalenie skargi wywodząc zbieżnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji publicznej.
Zgodnie z art. 37j ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./ - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli:
- - po pierwsze: posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn /pkt 1/ lub
- - po drugie: posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /pkt 2/.
Przez "okres uprawniający do zasiłku" należy rozumieć okresy zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, pozarolniczej działalności, wymienione w art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz okresy, o których mowa w art. 23 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy /art. 24 ust. 2 ustawy/ a nadto okresy urlopu bezpłatnego i, okresy niewykonywania pracy przed rokiem 1968 stanowiące przerwę w zatrudnieniu spowodowaną opieką nad dzieckiem, o jakich mowa w art. 24 ust. 4 ustawy. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 37j ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./, normujący zasady przyznawania zasiłku przedemerytalnego. Zgodnie z art. 37j ust. 2 powołanej wyżej ustawy wysokość zasiłku przedemerytalnego wynosi 120 procent kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 24 ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 3-6.
Przepisy ust. 3-5 art. 37j określają przesłanki, w razie wystąpienia których bezrobotnemu przysługuje zasiłek przedemerytalny w wysokości 160 procent zasiłku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy /podwyższony zasiłek przedemerytalny/.
Podwyższony zasiłek przedemerytalny otrzymują osoby zamieszkałe w dniu nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego oraz w okresie jego pobierania w rejonach administracyjnych /gminach/ uznanych za zagrożone szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, jeżeli stosunek pracy lub stosunek służbowy został rozwiązany z przyczyn dotyczących zakładu pracy /art. 37j ust. 3 ustawy/.
Prawo do podwyższonego zasiłku przedemerytalnego, w wysokości określonej w ust. 3 art. 37j ustawy, przysługuje również osobie nie zamieszkałej w rejonie administracyjnym /gminie/ uznanym za zagrożony szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, jeżeli stosunek pracy lub stosunek służbowy rozwiązany został po dniu 1 stycznia 1996 r. z przyczyn dotyczących zakładu pracy w wyniku jednorazowego lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące zmniejszenia zatrudnienia o co najmniej 100 pracowników /art. 37j ust. 5/.
Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma zatem zarówno kwestia, czy Roman L. spełnia warunki do otrzymania zasiłku przedemerytalnego, jak też czy zachodziły przesłanki do przyznania skarżącemu prawa do tego zasiłku w podwyższonej wysokości, określonej w art. 37j ust. 3 ustawy /tj. w wysokości 160 procent kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy/.
Jak wyżej wskazano ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu uzależnia prawo do zasiłku przedemerytalnego od spełnienia wymogów ustanowionych w art. 37j ust. 1.
Roman L. w dniu rejestracji w Rejonowym Urzędzie Pracy w P.-T. /3 września 1998 r./ czynił zadość powyższym wymogom. W szczególności skarżący posiadał okres uprawniający do zasiłku, wynoszący 35 lat, w tym 23 lata w warunkach szczególnych. W tej sytuacji do rozważenia pozostaje kwestia wysokości należnego skarżącemu zasiłku przedemerytalnego.
Gmina B. była uznana za gminę zagrożoną szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym do dnia 30 czerwca 1996 r. - załącznik nr 1 rozporządzenia z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie określenia wykazu gmin zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym /Dz.U. nr 71 poz. 338/. W tym stanie rzeczy przepis art. 37j ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu znajdował zastosowanie do osób zamieszkałych w gminie B. - zgodnie z art. 37j ust. 4 ustawy - do końca roku kalendarzowego następującego po roku, w którym nastąpiła utrata statusu gminy zagrożonej szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym tj. do dnia 31 grudnia 1997 r. Skarżący Roman L. został zwolniony z pracy z dniem 31 sierpnia 1998 r. i zarejestrował się w Rejonowym Urzędzie Pracy w P.-T. w dniu 3 września 1998 r., a zatem art. 37j ust. 3 w związku z art. 37j ust. 4 ustawy nie m a w tej sprawie zastosowania.
Niedostatecznie natomiast została wyjaśniona i rozważona kwestia wysokości zasiłku przedemerytalnego w aspekcie art. 37j ust. 5 ustawy.
Organ odwoławczy uznał wprawdzie, iż Roman L. został zwolniony z przyczyn dotyczących zakładu pracy po dniu 1 lipca 1996 r., lecz jednocześnie przyjął, że nie było to zwolnienie obejmujące co najmniej 100 pracowników /jednorazowo lub w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące/. Powyższe ustalenia budzą uzasadnione wątpliwości tak w świetle art. 37j ust. 5 ustawy jak i art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19 ze zm./, zwanej dalej ustawą o zwolnieniach grupowych, w związku z art. 1 ust. 1 tejże ustawy. Z mocy art. 11 ustawy o zwolnieniach grupowych przepisy tej ustawy stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 i 2 na mocy porozumienia stron. A zatem ustawodawca zrównał prawa pracowników, których stosunek pracy rozwiązany został z przyczyn przewidzianych w art. 1 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy na mocy porozumienia stron z prawami pracowników, z którymi rozwiązano stosunek pracy z tychże przyczyn w drodze wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy. Można więc powiedzieć, iż nie tylko sposób rozwiązania umowy o pracę, ale i przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą u podstaw uprawnień pracowniczych, przyznanych ustawą o zwolnieniach grupowych.
Artykuł 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych oraz art. 37j ust. 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu posługują się pojęciem "zmniejszenie zatrudnienia". Zmniejszenie zatrudnienia w myśl tych przepisów ma miejsce wówczas, jeżeli zachodzi konieczność "rozwiązania" stosunku pracy z grupą pracowników /zwolnienia grupowe/. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 18 października 1994 r. I PZP 43/94 /OSNCP 1995 z. 3 poz. 33/ zmniejszenie zatrudnienia o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych nie oznacza wszystkich przypadków obniżenia liczby pracowników, lecz tylko te, które nastąpiły na skutek rozwiązania z pracownikami stosunków pracy w drodze oświadczenia zakładu pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia /w tym również na skutek wypowiedzenia zmieniającego/ oraz - co wynika z treści art. 11 - na skutek rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 i 2 na mocy porozumienia stron.
Analogiczny pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 marca 1992 r. I PZP 64/91 /OSNCP 1992 z. 7-8 poz. 120/ stwierdzając, że ustawa o zwolnieniach grupowych nie ma zastosowania do każdego sposobu ustania stosunku pracy, lecz tylko do "zwalniania pracowników" w drodze rozwiązania stosunku pracy, z którym łączy się wypowiedzenie stosunku pracy oraz rozwiązania stosunku pracy w drodze porozumienia stron.
Przenosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy przyjąć, iż zasiłek przedemerytalny, w wysokości 160 procent kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./, przysługuje z mocy art. 37j ust. 5 ustawy osobie, z którą stosunek pracy rozwiązany został z przyczyn dotyczących zakładu pracy (...) w drodze wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy bądź na mocy porozumienia stron. A zatem organy zatrudnienia winny ustalić liczebność grupy pracowników, o której mowa w art. 37j ust. 5 powołanej wyżej ustawy z uwzględnieniem pracowników zwolnionych w drodze wypowiedzenia umowy o pracę i na mocy porozumienia stron. Okres 3 miesięcy, o którym stanowi art. 37j ust. 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu należy liczyć mając na uwadze art. 1 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych i poglądy judykatury w tym zakresie /przykł. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1994 r. - I PRN 63/94 - OSNCP 1995 z. 3 poz. 36/.
W niniejszej sprawie organ orzekający poprzestał na ustaleniu liczby pracowników zwolnionych z przyczyn dotyczących zakładu pracy w drodze wypowiedzenia umowy o pracę pomijając pracowników, których stosunek pracy został rozwiązany z tychże przyczyn na mocy porozumienia stron. Jak natomiast zdaje się wynikać z akt administracyjnych pracownicy zwolnieni z pracy na mocy porozumienia stron stanowią dość liczną grupę. W tej sytuacji konieczne jest ustalenie liczby pracowników, z którymi rozwiązano stosunek pracy na mocy porozumienia stron z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Powyższe ustalenia pozwolą odpowiedzieć na pytanie, jaka rzeczywiście grupa pracowników została zwolniona z przyczyn zakładu pracy a w konsekwencji umożliwią prawidłową ocenę uprawnienia Ryszarda L. do podwyższonego zasiłku przedemerytalnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.