Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił S.Ż. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.Ż. wniósł o przyznanie wnioskowanego świadczenia podnosząc, iż urodził się 1 marca 1943r. w miejscowości R. i wraz z rodzicami i starszym rodzeństwem przebywał na wysiedleniu do września 1945r.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik utrzymał w mocy wskazaną wcześniej własną decyzję z dnia [...].
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołując się na motywy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, w sprawie K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009r.,Nr 220, poz. 1734) organ stwierdził, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa we wskazanej ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym (...). W rozpoznawanej sprawie rodzice wnioskodawcy zostali wysiedleni w lipcu 1940r. (przez obóz przesiedleńczy w Ł.) do miejscowości R, gdzie zamieszkiwali u gospodyni A.G., w miejscowości tej urodził się S.Ż. Jak sam zaznaczył jego rodzice cały czas pracowali u miejscowych gospodarzy, u których akurat była jakaś praca do wykonania.
W ocenie organu zmiana miejsca zamieszkania rodziców strony spowodowana była masowym wysiedleniem mieszkańców miejscowości D., a nie skierowaniem do pracy przymusowej przez okupanta. Rodzice wnioskodawcy zaś na własną rękę poszukiwali pracy, aby zapewnić rodzinie egzystencję. Praca ta – w ocenie organu – nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku, bowiem rodzina wnioskodawcy nie została wywieziona do pracy przymusowej.
W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S.Ż. wyjaśnił, że jego rodzice pracowali przymusowo w lesie i gospodarstwie rolnym w miejscowości R. Ojciec przymusowo pracował przy zrębie drzew.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
Oceniając w ramach tak zakreślonej kognicji sądu zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postępowanie administracyjne stwierdzić trzeba, iż skarga jest zasadna. Organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych dla wydania rozstrzygnięcia.
Organy orzekały na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) z uwzględnieniem wykładni zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, w sprawie K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009r.,Nr 220, poz. 1734).
Podstawę odmownej decyzji organu stanowi ustalenie, że rodzice skarżącego, który urodził się już po ich wysiedleniu z macierzystej wsi, nie zostali skierowani do pracy, która miała charakter pracy przymusowej oraz fakt, że S.Ż. urodził się już po wysiedleniu, miejsce urodzenia było dla niego środowiskiem naturalnym a nie miejscem obcym, nie wchodzi w grę zatem czynnik wyrwania z dotychczasowego środowiska, co jest istotne dla oceny represji.
Teza, że urodzenie w miejscu wysiedlenia eliminuje czynnik wyrwania ze środowiska dotychczasowego jest nie do przyjęcia w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, które uznawało, że urodzenie podczas deportacji do pracy przymusowej poza granice kraju również uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego w trybie powołanej wcześniej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia z dnia 11 maja 2010 r. w sprawie sygn. akt II OSK 918/09, stwierdził, że o represji wobec dziecka urodzonego w okresie deportacji - w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym - można mówić od daty jego narodzin, podobnie w orzeczeniach z dnia 23.01.2009r. w sprawie II OSK 1456/08, z dnia 9.10.2009r. w sprawie I OSK 1703. Tezy te zachowują aktualność po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 49/07.
Podstawą wniosku o braku charakteru przymusowości zatrudnienia stało się stwierdzenie skarżącego (zawarte w "kwestionariuszu dla osób przymusowo wysiedlonych), że rodzice pracowali u miejscowych gospodarzy, ojciec dodatkowo w lesie. Jednakże podczas przesłuchania w charakterze strony skarżący mówił już o pracy przymusowej rodziców, w tym ojca w lesie. Organ nie odniósł się do tych rozbieżności. Ponadto organ załączył do akt decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 grudnia 2007 roku w sprawie uprawnień kombatanckich J.P. Jak wynika z adnotacji na decyzji jest to siostra S.Ż. W uzasadnieniu tej decyzji organ, powołując się na dokumentację Instytutu Pamięci Narodowej i pismo Archiwum Państwowego w Lublinie ustalił, że rodzina Ż. została wysiedlona i wskazał, że pismo archiwum "potwierdza pobyt wnioskodawczyni wraz z rodziną na robotach przymusowych w gminie Ł. pow.
L. Okoliczności te potwierdzają również ankiety osobowe rodziny strony". Powyższe ustalenia nie stały się przedmiotem refleksji organu w niniejszym postępowaniu, choć organ taką dokumentacją dysponował.
Oznacza to, że w sprawie doszło do naruszenia zasad postępowania określonych w art. 7, 77 i 80 k.p.a. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny.
Brak analizy powyższych dowodów, znajdujących się wszak w aktach, stanowi naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Z tych przyczyn sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję kierownika Urzędu z dnia 1 października 2010r na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają z zawartych w niniejszym uzasadnieniu uwag, w szczególności dotyczących uzupełnienia postępowania wyjaśniającego i pełnej oceny zebranego materiału dowodowego.
AG