Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta B., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...], znak: [...] przyznającą nieodpłatnie na rzecz T.B. (córki C. i K. C.) własność działki położonej w obrębie [...] miasta B., oznaczonej w ewidencji gruntów nr 325/3 o pow. 0,1787 ha.
Jak wynika z akt sprawy gospodarstwo rolne położone w obrębie [...] miasta B. oraz na wsi M. i A., gm. B. stanowiło własność C.C. na podstawie Aktów Własności Ziemi Nr [...] Dec. [...]z dnia [...], Nr [...]Dec. [...] z dnia [...] i Nr [...] Dec. [...]z dnia [...]. Decyzją Urzędu Miejskiego w B. z [...] Nr [...] znak: [...], sprostowaną postanowieniem z [...] znak: [...] gospodarstwo to zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenie emerytalne. Zgodnie z ww. dokumentami, przekazującej gospodarstwo rolne przyznane zostało nieodpłatnie prawo do dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego nr 325/3. Działka oznaczona nr 325/3 o pow. 0,1787 ha powstała w wyniku podziału działki nr 325 o pow. 0,5076 ha na działki nr 325/1 o pow. 0,1361 ha, nr 325/2 o pow. 0,1928 ha i nr 325/3 o pow. 0,1787 ha, o czym świadczy mapa podziału zaewidencjonowana za nr [...] w dniu [...] w zasobie Wojewódzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w P. Wnioskiem z 18 września 2019 r. T.B. wystąpiła do Starosty [...] o zwrot działki dożywotniego użytkowania, oznaczonej nr 325/3 o pow. 0,1787 ha, położonej w obrębie [...]. B.. Do wniosku załączyła odpis skrócony aktu zgonu matki C. C., wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w B. Nr [...]z [...].
Według ewidencji gruntów działka nr 325/3 stanowi własność Gminy Miasta B. (księga wieczysta Nr [...]).
Decyzją z [...]. Starosta [...], na podstawie art. 118 ust. 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019 r., poz. 299 z późn.zm. – dalej w skrócie "ustawa"), orzekł o przyznaniu na rzecz T.B. własności działki nr ewid. 325/3 o pow. 0,1787 ha, położonej w obrębie [...]m. B.. Zdaniem organu w świetle art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy warunkami niezbędnymi do nieodpłatnego przyznania prawa własności działki gruntu na rzecz zstępnego po osobie, która przekazała gospodarstwo rolne w zamian za świadczenie emerytalne bądź rentowe, otrzymując jednocześnie działkę gruntu w dożywotnie użytkowanie, jest faktyczne władanie tą działką gruntu w zakresie odpowiadającym uprawnieniom tej osoby oraz to, że działka stanowić musi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Dalej organ wskazał, że z analizy dokumentów wynika, że działką dożywotniego użytkowania jest działka nr ewid. 325/3 o pow. 0,1787 ha, położona w obrębie [...] miasta B. Przeprowadzona 19 listopada 2019 r. wizja w terenie wykazała, że działka jest użytkowana rolniczo przez T.B. Przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że został spełniony warunek nieprzerwanego posiadania działki gruntu przez zstępnego osoby uprawnionej, co stanowi jedną z przesłanek do zwrotu nieruchomości. Ponieważ C.C. nie żyje, a jej córka nadal użytkuje działkę dożywotniego użytkowania, to w myśl obowiązujących przepisów przedmiotową działkę, znajdującą się w zasobie Gminy Miasta B., należało przyznać jej córce – T.B.
W odwołaniu od decyzji Prezydent Miasta B. stwierdził, że przepisy art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy dają wprawdzie prawo do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki gruntu zstępnemu osoby uprawnionej, jednak tylko takiemu zstępnemu osoby uprawnionej, który po jej śmierci faktycznie włada daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Zdaniem odwołującego w sprawie nie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki z art. 118 ustawy, ponieważ powyższa nieruchomość jest częściowo zadrzewiona, zakrzewiona, zaniedbana - porośnięta samosiejkami, co wskazuje, iż nie jest w całości użytkowana rolniczo, jak zostało to błędnie podane w zaskarżonej decyzji. Tym samym nie został spełniony warunek określony w art. 118 ust. 2a ustawy, co powinno skutkować uchyleniem decyzji.
Wskazaną na wstępie decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. – w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że żądanie T.B. wynikające z jej podania z 18 września 2019 r. dotyczy zwrotu działki oznaczonej nr ewid. 325/3 o pow. 0,1787 ha położonej w obrębie [...]miasta B., która wraz z innymi jeszcze gruntami stanowiącymi gospodarstwo rolne przejęta została, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), decyzją Urzędu Miejskiego w B. Nr [...] z dnia [...] znak: [...], na własność Skarbu Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne - na wniosek C. C. Decyzja została sprostowana postanowieniem z dnia [...] znak: [...].
Wspomniana wyżej ustawa przewidywała w art. 56 ust. 1, że rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu wraz z budynkami, ma prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w zakresie niezbędnym do zaspokajania swoich potrzeb i potrzeb członków rodziny. Stosownie do art. 56 ust. 2 tej ustawy, rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu, ma prawo do użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni nie przekraczającej 10% obszaru przekazanego gospodarstwa, nie więcej jednak niż o powierzchni 0,3 ha. W myśl art. 57 ust. 1 ww. ustawy, z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć i zachować własność działki gruntu, na której wzniesione są budynki lub ich część, a także inwentarz żywy i martwy. Z własnością wyłączonej nieruchomości związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z tej nieruchomości.
O wielkości działki, a także ustanowieniu służebności orzekał w drodze decyzji terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Przyznawana rolnikowi dożywotnio w użytkowanie niewielka działka gruntu miała służyć zaspokojeniu jego osobistych potrzeb i potrzeb jego rodziny.
Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019 r. poz. 299 ze zm.) zawiera przepis art. 118 ust. 1, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z ust. 2 tego artykułu wynika natomiast, że osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.
Z kolei, stosownie do ust. 2a art. 118 ww. ustawy, w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280), z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3 art. 118). Decyzje w sprawach określonych w ust. 1-2a wydaje starosta (ust. 4 art. 118).
Celem powyższego unormowania było przyznanie na własność działki, co do której rolnikowi przysługiwało dożywotnie prawo użytkowania, jego zstępnym, którzy zazwyczaj z nim mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo. Warunkiem przyznania działki zstępnym było faktyczne władanie daną nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, że dla uzyskania prawa do nieodpłatnego nabycia działki niezbędne jest wykazanie, że w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania przez organy zstępny rolnika faktycznie tą nieruchomością włada. Za powyższą interpretacją przemawia wykładnia celowościowa wskazująca, iż celem powyższego unormowania było zaspokojenie potrzeb rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne na rzecz Państwa oraz jego zstępnych nadal użytkujących nieruchomości opisane w ust. 1 i 2 art. 118, nie zaś osób, które faktyczny związek z wymienionymi nieruchomościami utraciły, zaspokajając swoje interesy w inny sposób.
Z art. 118 ust. 2a ustawy wynika, że uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania, jak również działki, na której znajduje się budynek, w którym miał przyznane prawo do użytkowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich, obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie - wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki (lokalu mieszkalnego w budynku i pomieszczeń gospodarskich) i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi.
W tej sprawie przejęcie na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 2,2625 ha, położonego w B. oznaczonego nr działek 325/2 i 325/3 oraz we wsi M. (działki nr 25, 133, 415 i 479) i we wsi A. (działka nr 365/2), nastąpiło na wniosek C. C., na podstawie ww. decyzji Nr [...] z [...], sprostowanej postanowieniem z [...] znak: [...]. Z decyzji wynika, że z przejętego gospodarstwa wyłączona została na odrębną własność C.C. działka nr 325/1 o pow. 0,1361 ha z zabudowaniami, położona w B., wraz z inwentarzem żywym i martwym. Ponadto w decyzji orzeczono, że C.C. przysługuje prawo do dożywotniego użytkowania działki nr 325/3 o pow. 0,1928 ha. Z akt sprawy wynika ponadto, iż decyzją Nr [...] z [...] znak: [...] Urząd Miejski w B. zatwierdził podział nieruchomości położonej w B., stanowiącej własność C.C., oznaczonej na mapie ewidencyjnej nr 325 o pow. 0,5076 ha, obręb [...] na trzy działki: nr 325/1 o pow. 0,1361 ha, nr 325/2 o pow. 0,1928 ha i nr 325/3 o pow. 0,1787 ha, uwidocznione na mapie wykonanej przez WBGiTR w P., zaewidencjonowanej w Wojewódzkim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjno-Kartograficznym w P., Filia w B., za nr [...] z dnia [...].
Zgodnie z informacją o działce, według stanu na 27.09.2019 r., działka nr 325/3 o pow. 0,1787 ha, której grunty sklasyfikowane są jako grunty orne RIVa, stanowi własność Gminy Miasto B. (księga wieczysta nr [...]). Z odpisu skróconego aktu zgonu wydanego przez Urząd Stanu Cywilnego w B. 26 września 1991 r., załączonego przez T.B. do podania z 18.09.2019 r., wynika, iż C.C. zmarła 25 września 1991 r. T.C. (obecnie B.) jest córką C.C., co wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z aktu urodzenia Nr [...] z [...]. Nie jest zatem wątpliwe, że spełniona została jedna z przesłanek określonych w powołanych przepisach art. 118 ust. 1-2a ustawy. T.B. jest zstępną osoby uprawnionej, która może wystąpić ze stosownym wnioskiem.
Drugim warunkiem przewidzianym w ustawie dla nieodpłatnego przyznania własności działki jest to, by zstępny faktycznie władał działką w zakresie odpowiadającym osobie, której przysługiwało prawo użytkowania tejże działki. Zgodnie z art. 252 k.c. użytkowanie polega na używaniu rzeczy i pobieraniu jej pożytków. Prezydent Miasta B. kwestionuje użytkowanie w całości przez T.B., jako zstępną osoby uprawnionej, działki nr 325/3 podnosząc, że nieruchomość ta jest częściowo zadrzewiona, zakrzewiona, zaniedbana, porośnięta samosiejkami, a zatem nie jest w całości użytkowana rolniczo. Twierdzeniom Prezydenta Miasta B. przeczą ustalenia faktyczne poczynione przez organ prowadzący postępowanie. Z protokołu wizji przeprowadzonej 19 listopada 2019 r. w terenie wynika, iż brali w niej udział T.B. oraz sąsiad T.M., którzy zostali zapoznani z treścią art. 83 k.p.a. i art. 233 k.k. Wizja w terenie wykazała, że będąca przedmiotem wniosku działka przyzagrodowa nr 325/3 przylega do działki siedliskowej oznaczonej nr 325/1 o pow. 0,1361 ha, będącej własnością T. Z. B..
Działka nr 325/3 jest zagospodarowana i użytkowana rolniczo poprzez coroczne oranie i zasiewy. Taki stan jest praktykowany od śmierci C.C., przekazującej gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa, do chwili obecnej, co potwierdził sąsiad T.M. W protokole zaznaczono, że T. B. posiada zawartą z Urzędem Miejskim w B. umowę dzierżawy z 22 listopada 1988 r. dotyczącą działki nr 325/2, przeznaczonej pod uprawy rolne. Ww. działki w całości są uprawiane rolniczo.
Jak zauważyło Kolegium owszem, pojawiają się wątpliwości, czy istotnie przez cały czas od śmierci C.C., tj. na przestrzeni lat 1991 - 2019, działka nr 325/3 była użytkowana rolniczo (jak zeznano podczas oględzin), zważywszy na wydruki z programu EwMapa, na których widać, iż teren jest zadrzewiony, zakrzewiony. Nie wiadomo jednak z jakiego okresu pochodzą fotomapy. Stan aktualny dotyczący władania działką, ujawniony po złożeniu wniosku o jej zwrot, jednoznacznie wskazuje, iż działka jest użytkowana rolniczo, co potwierdzają załączone do protokołu z wizji w terenie wydruki zdjęć, z uwidocznionym kamieniem granicznym. W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił okoliczności stanu faktycznego dotyczące władania przez T.B. działką nr 325/3, co przemawiało za przyznaniem jej prawa własności tej działki.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wywiodło Miasto B. wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wstrzymanie jej wykonania. Zaskarżonej decyzji autor skargi zarzucił naruszenie:
- - prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 118 ust. 2a ustawy i przyjęcie, że dla uzyskania nieodpłatnego nabycia działki niezbędne jest wykazanie, że zstępny rolnika faktycznie władał nieruchomością wyłącznie w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania sprawy przez organy;
- - przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem strony skarżącej art. 118 ust. 2a ustawy wymaga, aby użytkowanie zstępnych miało charakter ciągły, nie wystarczy więc użytkowanie wyłącznie w chwili zgłoszenia żądania i orzekania. Przeciwnie konieczne jest spełnienie wymogu nieprzerwanego użytkowania. Powyższe stanowisko ma zresztą oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Wobec powyższego oczywiste jest, że przyjęcie przez SKO, iż wystarczające było wykazanie przez wnioskodawczynię faktu rolniczego wykorzystania działki nr 325/3 w chwili zgłoszenia żądania i orzekania, jest zbyt daleko idącym uproszczeniem, niemającym oparcia w przepisie art. 118 ust. 2a ustawy. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że działka nr 325/3 jest zagospodarowana i użytkowana rolniczo poprzez coroczne oranie i zasiewy od chwili śmierci spadkodawczyni C.C. w 1991 r. Powyższe ustalenia poczynione zostały na podstawie zeznań wnioskodawczyni oraz jednego świadka, pomimo wątpliwości powziętych przez organ, czy istotnie przez cały czas w latach 1991-2019 działka 325/3 była użytkowana rolniczo. Pomimo powyższych wątpliwości wynikających ze zdjęć lotniczych, na których widać, że teren jest zadrzewiony i zakrzewiony, żaden z organów wydających decyzję nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czym naruszono art. 77 § 1 k.p.a. Na okoliczność, że co najmniej 10 lat od momentu złożenia wniosku o nieodpłatne przyznanie nieruchomości przez wnioskodawczynię działka nr 325/3 nie była użytkowana rolniczo skarżący załączył do skargi zdjęcia lotnicze z lat: 2003-2005 (Wojewódzki Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł.); [...] (MGGP A Sp. z o.o.); [...] (MGGP A Sp. zo.o.); [...]. (GUGiK); [...] (MGGP A. Sp. z o.o.); [...] (GUGiK).
Wobec powyższego zasada prawdy obiektywnej nie została przez Starostę [...] właściwie wyrażona, a mianowicie skoncentrowano się bowiem na użytkowaniu nieruchomości w dniu wizji w terenie, podczas gdy ze zdjęć lotniczych wynika, iż przez miniony długi okres czasu przedmiotowa nieruchomość nie była użytkowana rolniczo. W świetle powyższego nie zachodzi przypadek faktycznego władania przez zstępnego osoby uprawnionej, więc jeden warunek określony w art. 118 ust. 2a nie został spełniony. W tym przypadku została spełniona tylko przesłanka podmiotowa.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Kolegium za błędne uznało stanowisko strony skarżącej, iż dla nieopłatnego nabycia działki konieczne jest rzeczywiste korzystanie z działki przez spadkobiercę w sposób ciągły, bezpośredni, osobisty i nieprzerwany od śmierci spadkodawcy. W ocenie organu odwoławczego dla uzyskania nieodpłatnego nabycia działki niezbędne jest wykazanie, że w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania sprawy przez organy zstępny rolnika faktycznie nieruchomością włada. Powyższy pogląd ma również swoje oparcie w orzeczeniach sądów administracyjnych. W tej sprawie okoliczność ta została udowodniona i udokumentowana.
Postanowieniem z 10 czerwca 2020 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
W dniu 4 sierpnia 2020 r. wpłynęło do akt sprawy pismo T.B., w którym wyjaśniła, że działka nr 325/3 była początkowo ogrodem warzywnym, sadem, w którym rosły drzewa owocowe, krzewy, orzechy laskowe. Podkreśliła, że z uwagi na wiek drzewostanu i brak owocowania, stopniowo karczowała drzewa. Obecnie jest to pole, które służy do zasiewów zbóż trawy i innych upraw. Na chwilę obecną działki nr 325/3 i 325/2 stanowią jeden kawałek gruntu, obsiany gryką.
Na rozprawie 26 sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie zasadniczą kwestią sporną jest wykładnia i zastosowanie w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zaprezentowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w poddanej kontroli tutejszego Sądu decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o nieodpłatnym przyznaniu na rzecz T.B. własności działki nr ew. 325/3 o pow. 0,1787 ha, położonej w obrębie [...]miasta B., zgodnie z którą dla wydania decyzji o nieodpłatnym przyznaniu własności działki wystarczającym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania sprawy przez organ zstępny rolnika faktycznie włada nieruchomością.
Powyższe stanowisko nie zasługuje na aprobatę.
W świetle art. 118 ust. 1 ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Jak stanowi art. 118 ust. 2a ustawy z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Decyzje w sprawach określonych w ust. 1-2a wydaje starosta (art. 118 ust. 4 ustawy).
Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że dla wydania decyzji o przyznaniu prawa własności działki konieczne jest ustalenie przez właściwy organ, czy zostały spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, czy osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie prawa własności działki jest zstępną osoby do tego uprawnionej. Po drugie, czy osoba ta po śmierci uprawnionego faktycznie włada nieruchomością, o przyznanie której się ubiega.
W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle powyższej problematyki ugruntowało się stanowisko, które tutejszy Sąd w pełni podziela, że przesłanka władania, o której mowa w tym przepisie, oznacza faktyczne użytkowanie konkretnej nieruchomości w takim samym zakresie, jaki odpowiadał uprawnieniom zmarłego rolnika. Nie chodzi zatem o sporadyczne, okazjonalne, czy kilkakrotne korzystanie z rzeczy nieruchomej, lecz o władanie nią w sposób ciągły, bezpośredni, osobisty i nieprzerwany. Władanie to powinno wyrażać się przez czynności związane z użytkowaniem nieruchomości. Dla przyznania prawa własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy nie jest zatem wystarczające sama potencjalna możliwość władania rzeczą, bez rzeczywistego korzystania z niej. Taki pogląd pozostawałby w sprzeczności z celem przyznania zstępnym prawa, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy. Celem tym nie było przysporzenie zstępnym majątku, lecz przyznanie im na własność tzw. przydomowej działki, aby mogli z niej faktycznie korzystać na ich własne potrzeby, po wygaśnięciu przysługującego rolnikowi prawa użytkowania tej działki wraz z jego śmiercią.
Zstępny powinien zatem faktycznie władać nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, któremu przysługiwało prawo użytkowania nieruchomości. Użytkowanie to prawo rzeczowe, polegające na używaniu rzeczy i pobieraniu z niej pożytków (art. 252 k.c.). Zstępny występujący z żądaniem przyznania prawa własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy nie musi być bezpośrednim zstępnym osoby uprawnionej, istotne jest jednak, aby działka była nieprzerwanie użytkowana przez kolejnych zstępnych osoby uprawnionej, aż do złożenia wniosku i rozstrzygania przez organy. Podkreśla się także, że zachowanie zstępnych polegające na zaprzestaniu jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na działce i sporadyczne skoszenie trawy, nie stanowi użytkowania odpowiadającego uprawnieniom zmarłego rolnika. Ugorowanie działki rolniczej nie może być uznane za władanie nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom zmarłego użytkownika nieruchomości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 czerwca 2013 r. II OSK 367/12, 6 lutego 2018 r. II OSK 958/16, 29 września 2010 r. I OSK 1609/09, 5 kwietnia 2017 r. II OSK 1571/16, 30 maja 2008 r. II OSK 588/07, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Białymstoku z 23 września 2010 r. II SA/Bk 315/10, Warszawie z 17 lutego 2010 r. I SA/Wa 1526/09, Łodzi z 26 stycznia 2010 r. II SA/Łd 1042/09, 5 sierpnia 2009 r. VIII SA/Wa 43/09, Białymstoku z 12 kwietnia 2018 r. II SA/Bk 92/18 – dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skoro zatem warunkiem zastosowania art. 118a ust. 2 ustawy jest rzeczywiste korzystanie z działki w sposób ciągły i nieprzerwany począwszy od śmierci osoby uprawnionej, to ustalenie, że zstępny zmarłego rolnika w dacie zgłoszenia żądania i podjęcia rozstrzygnięcia przez organ faktycznie włada nieruchomością jest co prawda konieczne, aczkolwiek niewystarczające do wydania decyzji o nieodpłatnym przyznaniu własności działki w ramach działki stanowiącej działkę dożywotniego użytkowania.
Z taką zaś sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że wnioskodawczyni jest córką C.C., wobec czego spełniona jest przesłanka podmiotowa. Natomiast, jeśli chodzi o przesłankę przedmiotową stwierdziły, że w dacie złożenia wniosku i podjęcia rozstrzygnięcia działka była użytkowana rolniczo, co znajduje potwierdzenie w protokole z wizji przeprowadzonej 19 listopada 2019 r. i załączonej do akt dokumentacji fotograficznej. Taki stan – zdaniem Kolegium - praktykowany jest od śmierci C.C. do chwili obecnej, co potwierdził obecny w trakcie wizji sąsiad T.M. Ustalenia w tym zakresie są jednak niewystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 118 ust. 2a ustawy, jako że nie mają one żadnego odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym.
Organy obu instancji nie podjęły bowiem jakichkolwiek czynności celem wyjaśnienia czy przesłanka faktycznego władania działką ma charakter ciągły i nieprzerwany począwszy od śmierci matki T.B. w 1991 r. aż do momentu wydania decyzji. Na powyższą okoliczność trafnie zwrócono uwagę w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji jak i w skardze do tutejszego Sądu. Niemniej jednak w toku postępowania drugoinstancyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] pominęło powyższą okoliczność, uznając ją za nieistotną, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu rzutującym na wynik sprawy – art. 138 § 1 pkt 1, art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Co prawda w motywach zaskarżonej decyzji Kolegium dostrzegło, iż kwestią wątpliwą jest czy istotnie na przestrzeni lat 1991-2019 działka faktycznie była użytkowana rolniczo, gdyż na wydrukowanych fotomapach widać, że teren jest zadrzewiony i zakrzewiony, a nie można ustalić z jakiego okresu pochodzą te mapy, jednakże za wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku T.B. uznało aktualny stan władania działką.
Takie postępowanie organu nie zasługuje na aprobatę w demokratycznym państwie prawa. Na marginesie poczynionych wyżej rozważań wskazać trzeba, że załączone do skargi fotomapy istotnie podważają prawidłowość stanowiska przyjętego przez organ za podstawę rozstrzygnięcia sprawy niniejszej.
W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja Kolegium orzekająca o nieodpłatnym przyznaniu własności działki oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, jako wydane przedwcześnie, musiały zostać usunięte z obrotu prawnego.
Kontynuując postępowanie organ pierwszej instancji zobligowany będzie uwzględnić zaprezentowaną wyżej wykładnię art. 118 ust. 2a ustawy i ustalić jednoznacznie, czy faktyczne władanie działką nr 325/3 przez T.B. ma charakter ciągły.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną kwotę 680 zł składa się wpis sądowy od skargi – 200 zł oraz koszty zastępstwa procesowego strony skarżącej – 480 zł.
IB