Uzasadnienie
Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Ł. w dniu 2 września 1977 r. wystawił Henrykowi P. zaświadczenie (...) w sprawie uprawnień kombatanta z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 21 stycznia 1945 r. do 30 września 1945.
Decyzją z dnia 6 listopada 1997 r. (...), wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił Henryka P. uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu decyzji podano, że Henryk P. otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Ł. z dnia 26 maja 1977 r., które potwierdza służbę w MO i udział w walce z podziemiem. W tej sytuacji Henryk P. nie posiada żadnego tytułu do uprawnień kombatanckich, wymienionego w obecnej ustawie. Henryk P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, a takie osoby pozbawia się tych uprawnień - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Henryk P. wniósł o uznanie, iż uprawnienia kombatanckie nabył za udział w walkach zbrojnych z niemieckim okupantem o wyzwolenie Polski w okresie od 21 stycznia 1945 r. do 30 września 1945 r. Henryk P. wyjaśnił, że w powyższym okresie służył w Milicji Obywatelskiej w Sz., powiat S. /obecnie województwo S./ i brał udział w walkach zbrojnych z okupantem i ukrywającymi się wojskami hitlerowskimi. Fakt ten potwierdza zaświadczenie KMMO w Ł. z dnia 26 maja 1977 r. Henryk P. zaprzeczył, aby brał udział w walce z podziemiem podnosząc, że na terenie działania MO w Sz. takie podziemie nie istniało.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 stycznia 1998 r. (...) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 6 listopada 1997 r. (...).
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - udział w walce z okupantem - nie mają wpływu na wynik sprawy. W świetle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ żadne zadania wykonywane w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Henryk P. podtrzymał argumenty i zarzuty zawarte we wcześniejszym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Nadto skarżący zarzucił, że zarówno ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. jak i jej nowelizacja z dnia 25 kwietnia 1997 r. nie określa, że osoby pełniące funkcję w szeregach Milicji Obywatelskiej w okresie wojny i biorące udział w walkach zbrojnych z okupantem i wojskami hitlerowskimi pozbawia się uprawnień kombatanckich.
Skarżący dla uzasadnienia twierdzenia, że uprawnienia kombatanckie nabył z tytułu walki zbrojnej z okupantem i wojskami hitlerowskimi wskazał następujące okoliczności:
W dniu 19 stycznia 1945 r. po przejściu kolumny czołgów radzieckich z kierunku Ł.-Sz.-W. zorganizowany został w dniu 21 stycznia 1945 r. oddział Milicji Obywatelskiej w Sz. do walki z okupantem i ukrywającymi się w okolicznych lasach wojskami hitlerowskimi. Walki te trwały do czasu likwidacji ukrywających się wojsk niemieckich i władz okupacyjnych oraz doprowadzeniu wziętych do niewoli wojsk niemieckich do punktów zbiorczych w Ł. Skarżący brał więc udział w walkach zbrojnych o wyzwolenie Polski spod niemieckiej okupacji i w walkach z oddziałami niemieckimi. Powyższe potwierdzone jest w piśmie Komendy Wojewódzkiej MO w Ł. z dnia 26 maja 1977 r., które znajduje się w aktach, na które powołuje się w decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Do jednej z licznych akcji należało oswobodzenie jeńców alianckich z obozu jenieckiego pod Z.-W., zakwaterowanie i bezpieczne konwojowanie uwolnionych do punktu zbiorczego w Ł. przy ul. P. nr 1 /3. Była to wyłącznie walka z okupantem za krzywdy i morderstwa, jakich dokonał na narodzie polskim. Nie było żadnego utrwalania władzy ludowej.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc zbieżnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo podniesiono, że o uprawnienia z innych tytułów strona winna ubiegać się w trybie art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4.
Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ stanowi samodzielną podstawę prawną do pozbawiania uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".
Pozbawienie uprawnień kombatanckich osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy następuje w ramach postępowania administracyjnego z zachowaniem reguł określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Procedurę tą normuje również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ - obowiązujące od dnia 1 października 1997 r.
Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego.
Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i uniemożliwia często prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Henryk P. nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki z bandami i podziemiem", którą to walkę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utożsamia z "walką o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" stanowiącą podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy.
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatanckich /Dz.U. nr 16 poz. 122/ w artykule 1 określa osoby, którym przysługiwały uprawnienia przewidziane w tej ustawie.
Określenia zawarte w tym przepisie były sformułowane bardzo ogólnie. Ustawa przyznawała między innymi uprawnienia uczestnikom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie Ojczyzny, walk o niepodległość, walk o utrwalenie władzy ludowej, walk przeciwko siłom reakcji i ruchom faszystowskim, uczestnikom ruchu oporu itd.
Zaświadczenia w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich, deklaracje członkowskie ZBoWiD i składane wówczas życiorysy posługiwały się ogólnikowymi sformułowaniami ustawy.
"Walki o utrwalenie władzy ludowej" obejmują różne stany faktyczne, które również pod rządami obecnie obowiązującej ustawy uzasadniają przyznanie lub zachowanie uprawnień kombatanckich. W szczególności okolicznością taką jest uczestnictwo w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z grupami Wehrwolfu stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/.
Nadto za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się po myśli art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych.
Należy więc rozważyć, czy w konkretnej sprawie udział w akcjach zbrojnych w 1945 r. nie oznacza działalności, która i obecnie stanowi przesłankę do przyznania uprawnień kombatanckich. Określenie "walka z bandami i reakcyjnym podziemiem" jako sformułowanie wysoce ogólne może w konkretnym przypadku obejmować również walki z grupami Wehrwolfu i walki o zachowanie niepodległości Państwa Polskiego.
Skarżący w niniejszej sprawie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego powołał się na udział "w walce z okupantem i wojskami hitlerowskimi" w okresie służby w Milicji Obywatelskiej od 21 stycznia 1945 r. do 30 czerwca 1945 r.
Organ administracji państwowej, mimo posiadania dokumentów z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa nie poczynił ustaleń w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności przebiegu służby w Milicji Obywatelskiej i wykonywanych w tym czasie zadań oraz udziału w walkach zbrojnych z wojskami hitlerowskimi.
Osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ nie tracą uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2 /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1993 r. - V SA 205/93 - ONSA 1994 Nr 2 poz. 83, uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r. - II UZP 25/93 - OSNCP 1994 z. 11 poz. 200/.
Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale z dnia 21 grudnia 1993 r. wskazał, że mogą występować sytuacje, gdy osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, otrzymała je lub mogła otrzymać nie tylko z tytułu działalności w latach 1945-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, ale także z innego /innych/ tytułu. W takich przypadkach należy odnieść się do art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, co oznacza, że o zachowaniu dotychczasowych uprawnień lub ich utracie będzie decydować to, czy osoby te dopuściły się zachowań określonych w tym przepisie.
W sprawach administracyjnych, w których prawa lub obowiązki stron wynikają ze stanu faktycznego i prawnego, uregulowanego przez tę samą ustawę, a także, w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, może toczyć się jedno dotyczące tej samej sprawy i nie ma potrzeby prowadzenia odrębnego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela w pełni przedstawione wyżej stanowisko wyrażone m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. - III ARN 30/96 /OSNAPU 1997 nr 6 poz. 83/.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że w świetle przepisów ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) żadne zadanie wykonywane w MO nie mogło być uznane za działalność kombatancką. Takie stanowisko organu orzekającego - zdaniem Sądu - nie znajduje uzasadnienia w przepisach powołanej wyżej ustawy i jest sprzeczne z celami tej ustawy.
Wykładnia gramatyczna /językowa/ m.in. art. 1 ust. 1 oraz cytowanego wyżej przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy przemawiają za uznaniem, że nie można odmówić statusu kombatanta osobom, które działając w szeregach Milicji Obywatelskiej zbrojnie walczyły o suwerenność i niepodległość Polski.
W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych wchodzących w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
Mając na uwadze powyższe przepisy jak też treść preambuły do ustawy uznać należy, że uprawnienia kombatanckie przysługują i tym osobom, które brały udział w działaniach zbrojnych, prowadzonych przez zmilitaryzowane służby państwowe /m.in. Milicję Obywatelską/ o ile były one organizowane przeciwko wojskom okupanta czy też oddziałom hitlerowskim operującym na zapleczu wojsk i zajmujących się dywersją, sabotażem i szpiegostwem /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 1995 r. - V SA 1034/93/.
Z powyższych względów Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy.