Uzasadnienie
M. i J. małżonkowie Ś. zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzję Wojewody [...] z dnia[...], Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia[...], Nr [...] w sprawie dokonania waloryzacji odszkodowania (ustalonego decyzją Wiceprezydenta Miasta T. z dnia[...], Nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w T. przy ulicy A 23/25, o charakterze budowlanym, stanowiącą własność J. i M. Ś. oraz A. S., po ½ części) oraz ustalenia kwoty do wypłaty na rzecz skarżących, w wysokości 380,36 zł.
Organ odwoławczy wyjaśnił, uzasadniając zaskarżoną decyzję, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła bezspornie współwłasność, a zatem organ pierwszej instancji słusznie orzekł o wypłacie na rzecz skarżących waloryzowanego, ustalonego, odszkodowania w wysokości ½ części. Organ odwoławczy potwierdził również, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, nie zostało im wypłacone, "dlatego też przysługuje im roszczenie pieniężne o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, będące roszczeniem cywilnoprawnym, jednakże z woli ustawodawcy, o tym roszczeniu orzeka się w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym". Zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu, podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, zaś przepis art. 227 tej ustawy, wskazuje, że waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych, ogłoszonych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".
Zdaniem organu orzekającego, ma to zapewnić uwzględnienie zmiany siły nabywczej pieniądza, przy czym ochrona wierzyciela należności, jaką jest odszkodowanie za przejętą nieruchomość, nie może więc polegać, jak żąda tego strona skarżąca, na przeszacowaniu już raz ustalonej wartości przejętej nieruchomości według cen nieruchomości obowiązujących w dacie zapłaty. Prowadziłoby to bowiem do ponownego rozstrzygania o tym, o czym rozstrzygnięto w powołanej wcześniej decyzji z roku 1978, a także nie odpowiadałoby celowi waloryzacji, mającej zapewnić realną wartość kwoty odszkodowania w dacie wypłaty.
W skardze, wniesionej do Sądu administracyjnego na wymienioną decyzję odwoławczą, uzupełnioną pismem procesowym z dnia 13 lutego 2003 roku, skarżący przypomnieli, że odszkodowanie za przedmiotową wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone, nie zostało także złożone do depozytu sądowego. W ocenie strony skarżącej, ustalenie wysokości odszkodowania powinno nastąpić na podstawie cen wolnorynkowych, obowiązujących obecnie dla tego rodzaju nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i wywiódł, jak w zaskarżonej decyzji.
Podczas rozprawy przed Sądem administracyjnym w dniu 3 marca 2004 roku, skarżący potwierdzili, że nie otrzymali odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, wywłaszczoną w roku 1978 r., a oczekują odszkodowania zgodnego z cenami obowiązującymi na wolnym rynku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należy podzielić pogląd organu odwoławczego, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przepis art. 132 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, zawiera formy i rodzaje ustawowej ochrony wierzyciela należności, jaką jest odszkodowanie za przejętą, na rzecz Państwa, nieruchomość.
W wypadku wystąpienia zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania, "stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego" (art. 132 ust. 2 powołanej ustawy).
Jeżeli zapłata odszkodowania ulega opóźnieniu, to dotychczasowemu właścicielowi (lub użytkownikowi wieczystemu) przysługują odsetki, według zasad określonych w kodeksie cywilnym. Opóźnienie w zapłacie odszkodowania to stan, w którym obowiązany do zapłaty odszkodowania narusza wyznaczony mu termin, opóźniając zapłatę. Uprawniony do odszkodowania ma w tej sytuacji prawo do żądania odsetek za czas opóźnienia, nawet gdy nie poniósł żadnej szkody z tego tytułu i gdy zobowiązany organ nie ponosi odpowiedzialności za przyczynę opóźnienia. Jeżeli natomiast organ zobowiązany do zapłaty odszkodowania opóźnia zapłatę z przyczyny, za którą ponosi odpowiedzialność, mamy do czynienia ze zwłoką (art. 476 k.c. a contrario). Zwłoka w zapłacie odszkodowania uprawnia wierzyciela, poza żądaniem zapłaty odsetek, do żądania naprawienia szkody, jaka wynikła z niezapłacenia go w wyznaczonym terminie (art. 477 k.c.).
Odsetki za opóźnienie albo zwłokę w zapłacie odszkodowania należą się w wysokości odsetek ustawowych, którą określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia na podstawie upoważnienia zawartego w art. 359 § 3 k.c.
Dla dochodzenia odsetek za opóźnienie lub zwłokę w zapłacie odszkodowania niedopuszczalna jest droga sądowa. Zarówno wywłaszczenie, jak i ustalenie wysokości odszkodowania rozstrzygane są w postępowaniu administracyjnym, a zatem i skutki niewypłacenia odszkodowania, do których należą odsetki, oraz waloryzacja kwoty odszkodowania - mimo ich cywilnoprawnej natury - są rozstrzygane w drodze administracyjnej (por. uchwałę SN z dnia 12 maja 1993 r., III CZP 50/93, OSNCP 1993, nr 12, poz. 221).
Niezależnie od odsetek, które są związane zawsze z opóźnieniem lub zwłoką w zapłacie odszkodowania przez organ do tego zobowiązany, kwota odszkodowania może podlegać waloryzacji w razie podwyższenia albo obniżenia siły nabywczej pieniądza w stosunku do innych dóbr majątkowych w okresie między dniem ustalenia jej wysokości w decyzji o odszkodowaniu (tj. dniem, w którym ta decyzja stała się ostateczna) a dniem zapłaty odszkodowania (por. art. 358[1] § 3 k.c.). Waloryzacja należności głównej nie wyłącza żądania zasądzenia odsetek (tak SN w wyroku z dnia 16 września 1993 r., I PRN 70/93, OSNCP 1994, nr 5, poz. 113).
Waloryzacja polega na przeliczeniu kwoty odszkodowania według wskaźnika wzrostu albo obniżenia siły nabywczej pieniądza w tym okresie. Zgodnie z art. 358[1] k.c. o waloryzacji świadczenia pieniężnego orzeka sąd. Jeśli chodzi jednak o waloryzację odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, to i zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r., (III AZP 3/93) - rozstrzygnięcie o rewaloryzacji, jak również o wysokości odsetek za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania, następuje przez wydanie decyzji administracyjnej (por. J.Szachułowicz, M.Krassowska i A.Łukaszewska: Gospodarka nieruchomościami. Przepisy i Komentarz. Warszawa 2002, s.379-380 oraz G.Bieniek, A.Hopfer, E.Mzyk, Z.Marmaj, R.Źróbek: Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami, t. II. Warszawa - Zielona Góra 1998, s.129-130).
W sprawie niniejszej, jak to wynika z decyzji organu pierwszej i drugiej instancji, mimo iż ustalono, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, nie zostało dotąd wypłacone, przy podejmowaniu decyzji w tym zakresie, nie wzięto pod uwagę całości uregulowań prawnych, zawartych w art. 132 powołanej ustawy, odnoszących się do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, ograniczając się tylko do zastosowania przepisu art. 132 ust. 3 tej ustawy.
Strona skarżąca domagała się natomiast, co potwierdzają pisma procesowe, kierowane w toku postępowania administracyjnego do organów orzekających w sprawie niniejszej, pełnej rekompensaty za niewypłacenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Oznaczało to zatem konieczność rozważenia w sprawie niniejszej przez organy do tego właściwe, także skutków zwłoki w zapłacie odszkodowania, o którym mowa w ust. 2 art. 132 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) oraz art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji wyroku.
ls/