Uzasadnienie
IISA/Łd 328/04
Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił M.W. z d. S., przyznania uprawnienia do świadczenia.
W uzasadnieniu organ stwierdził, iż strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, dlatego decyzja jest odmowna.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.W. podniosła, iż w 1944r. wraz z rodzicami została wysiedlona i deportowana do pracy przymusowej na tereny okupowanej Francji, gdzie mimo młodego wieku musiała ciężko pracować. W piśmie z dnia 10 lutego 2004r., uzupełniającym wniosek o ponowne rozpatrzenie, stwierdziła, iż deportowana była ponad wymagane ustawą 6 miesięcy, tj. od 1943r. do 1945r.
Do pisma dołączyła kserokopię zeznań świadka B.W., złożonych w Urzędzie Miasta i Gminy W. w dniu 30 listopada 1992r., z których wynika, że M.S. w 1943r. została wysiedlona z rodzicami i siostrą, najpierw do S., później do obozu w M., a następnie przewieziona do obozu pracy – farmy rolnej k/L., gdzie pracowała do 1945r.
Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].
W uzasadnieniu podniesiono, iż jak wynika z zebranego materiału dowodowego, a zwłaszcza z zaświadczenia Mera Gminy D. depart D., strona przebywała w powyższej gminie w okresie od 2 maja 1944r. do 20 grudnia 1945r.
W ocenie organu nie można jednak zaliczyć stronie okresu po 20 września 1944r., gdyż jest to okres wyzwolenia okolic D., a tym samym praca po tym okresie nie stanowi już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy.
Organ stwierdził, że datę wyzwolenia tego regionu ustalono na podstawie opracowania: "United States Army In World War II. Specjal Studies. Chronology 1941/1945" pod red. Mary H. Williams, Washington 1960.
W związku z powyższym organ przyjął, że okres pracy skarżącej wynosił 4 miesiące i 18 dni (od 2 maja 1944r. do 20 września 1944r.), gdyż z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej praca wykonywana tam przez deportowanych pracowników, choćby nadal była wykonywana, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę.
Z tych względów organ orzekł, jak wyżej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 tejże ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wymienionej wyżej ustawy, skutkuje uchyleniem decyzji.
W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca wraz z rodzicami i rodzeństwem została wywieziona na roboty przymusowe do Francji do miejscowości D. departament D., gdzie - jak wynika z przedłożonego zaświadczenia wystawionego przez Mera Gminy D., które nota bene pomimo, że stanowiło podstawę istotnych dla sprawy ustaleń, nie zostało przetłumaczone na język polski - przebywała od co najmniej 2 maja 1944r. do 20 grudnia 1945r.
Organ odmówił jednakże przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia, bowiem uznał, że nie spełnia ona ustawowego 6-miesięcznego okresu deportacji.
W tym miejscu należy jednak podnieść, iż organ rozpoznając sprawę ponownie na skutek złożonego przez skarżącą wniosku po wydaniu decyzji z dnia [...], nie przeprowadził postępowania w sposób zgodny z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego, gdyż nie odniósł się do zarzutu zgłoszonego przez samą skarżącą, jak i wynikającego z zeznań zgłoszonego przez nią świadka, iż skarżąca wysiedlona i deportowana była już w 1943, a nie w 1944r.
Organ naruszył w związku z tym przepisy art. 7-10, 77 § 1 oraz 107 § 3 kpa.
Ponadto, zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, niedopuszczalne jest by organ czynił istotne dla sprawy ustalenia w oparciu o wskazane w uzasadnieniu decyzji opracowania, których kserokopii wraz z tłumaczeniem nie załącza do akt, a nie należą one do powszechnie dostępnych, co czyni niemożliwym dokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Pomijając powyższe okoliczności Sąd stwierdza ponadto, że podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999r. sygn. III RN 158/98 (OSNAPU nr 3 z 20004r., poz. 86), w którym przyjęto, że pojęcie "deportacji" użyte w art. 2 pkt 2 lit. "a" wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) odnosi się wyłączenie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych, a więc obejmuje okres od dnia 1 września 1939r. do dnia 8 maja 1945r., jak również pogląd przyjęty w nie publikowanym wyroku NSA z dnia 7 czerwca 2002r. sygn. II SA/Łd 535/00. Wynika z niego, że tylko data 8 maja 1945r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" w/w ustawy.
W ocenie Sądu ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Nie można bowiem przyjąć, aby przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały szanse i warunki na powrót z deportacji do Polski, skoro w dużej części Europy nadal trwały działania wojenne uniemożliwiające powrót, a ponadto nie można było przewidzieć, jak ostatecznie potoczą się losy wojny.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.s.a. za bezprzedmiotowe.
W przedmiocie zwrotu kosztów sądowych Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 p.s.a.