Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 lutego 2022 r., znak: KO.4111.28.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpatrzeniu odwołania I.M., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Krośniewic z dnia 30 grudnia 2021 r., nr MGOPS ŚRIA.5312.1180.1.2.2021.RM, odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę – U.M..
W wyniku oceny materiału dowodowego organ I instancji uznał, że I. M. nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matka a zakres sprawowanej opieki nad matką nie wymaga stałej i całodobowej opieki. Pomoc I.M. w dużej mierze sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego, jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Zakres sprawowanej opieki w stosunku do matki nie jest na tyle absorbujący, aby nie mógł on podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ I instancji uznał, także że skarżący nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jego matki nie powstał w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie. W decyzji organ I instancji wskazał także, że strona nie spełnia przesłanki wynikającej z art.17 ust. 1b i ust.5 pkt 2 lit.a u.ś.r.
Od powyższej decyzji I.M., wniósł odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium, po przywołaniu treści, art. 17 ust. 1 i ust. 1b, ust. 5 i ust. 6 u.ś.r., wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że U.M. ma 69 lat, jest wdową, legitymuje się wydanym do dnia 31.05.2022 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z dnia 22.05.2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności; według orzeczenia nie da się ustalić daty od kiedy niepełnosprawność istnieje. U.M. cierpi na zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa ze znacznym upośledzeniem funkcji, ma zmiany zwyrodnieniowe stawów kończyn dolnych i górnych - jest po alloplastyce stawu biodrowego lewego i obu stawów kolanowych, ma zmiany zwyrodnieniowe prawego stawu biodrowego, obu stawów barkowych z upośledzeniem funkcji i zmiany zwyrodnieniowe rąk, choruje na choroby neurologiczne, porusza się przy pomocy kul ortopedycznych. I.M. nie pracuje, nie ma własnego źródła dochodu, od 12.11.2021 r. jest zarejestrowany w PUP w Kutnie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest osobą zdrową. Wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, mieszka i gospodaruje wspólnie z matką, źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalne z KRUS i ZUS matki zainteresowanego.
Następnie organ wyjaśnił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ II instancji wskazał, że zakres pomocy potwierdza wypełniony przez zainteresowanego wykaz czynności wykonywanych przez zainteresowanego podczas opieki nad matką, panią U.M.. Organ II instancji zwrócił uwagę, co potwierdza materiał dowodowy (w tym pomocniczo "Karta oceny stanu pacjenta..."), że matka zainteresowanego, mimo ograniczonej samodzielności (cierpi na dysfunkcję narządu ruchu i choroby neurologiczne) w codziennym funkcjonowaniu, samodzielnie, chociaż z pomocą kul, porusza się po mieszkaniu i korzysta z toalety, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie przyjmuje leki.
Czynności podejmowane przez I.M. na rzecz mamy, mają zatem, w uznaniu Kolegium, charakter czynności stanowiących pomoc dla niej, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art.17 ust.1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia (...), podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji (...). Sposób sprawowania opieki musi odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić.
Nie ulega wątpliwości, że zakres czynności wykonywanych przez zainteresowanego na rzecz niepełnosprawnej matki, z uwzględnieniem stopnia jej samodzielności, ustalony w oparciu o zgromadzony na tę okoliczność materiał dowodowy, ma charakter pomocy i nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanemu aktywność zawodową.
Kolegium, wskazało także, że pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.
Ponadto Kolegium podniosło, że Organ I instancji nie miał również podstaw do odmówienia zainteresowanemu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę do przyznania tego świadczenia, określoną w art.17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że matka zainteresowanego jest wdową, przesłanka ta nie może być przyczyną odmowy ustalenia na jej podstawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, I.M., zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący nie spełnia łącznie przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa procesowego, tj.: art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.). poprzez zaniechanie głębszej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie istotnych okoliczności faktycznych dotyczących sprawowania opieki przez skarżącego nad schorowaną mamą.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krośniewicach z dnia 30 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącego.
W ocenie skarżącego, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (sygn. akt III SA/Gd 911/21). Skarżący wskazał, że z racji tego, że jego mama jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może jej zostawić samej i udać się do pracy nawet na parę godzin, bowiem może zaistnieć sytuacja, w której to będzie musiał jej pomóc. W kwestii tej wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 16 grudnia 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 716/21, wskazał że: "Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. " Skarżący stoi na stanowisku, że opieką nad mamą, uniemożliwa mu podjęcie pracy.
Skarżący wskazał także, że z treści samego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności mamy, wyraźnie wynika, że mama jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie za B. Chludzińskim należy wskazać, że: "Opieka stała musi być przy tym ukierunkowana na osobę legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zatem posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności jest komplementarną przesłanką przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17, s. 434j. Opieka ta w takim właśnie wymiarze jest przeze skarżącego na bieżąco i stale udzielana.
Zdaniem skarżącego dokonując ustaleń faktycznych zaniechano głębszej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności organy nie podjęły się dokładnego zbadania rzeczywistego sposobu wykonywania przeze niego opieki nad schorowaną mamą.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Krośniewic odmawiająca I.M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką U.M. W kontrolowanej sprawie organy administracji uznały, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 powyższego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje.
W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 27.04.2022 r., II SA/Łd 1019/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA").
Jak ustalono w trakcie postępowania administracyjnego orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z dnia 22 maja 2019r. U.M. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na czas określony do 31 maja 2022 i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 marca 2019 r.
Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo przyjęło, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącego i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast Kolegium uznało, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez I.M. opieki nad matką nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko organów, o czym mowa niżej.
Jak wynika z akt sprawy U.M. ur. [...], cierpi na zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa ze znacznym upośledzeniem funkcji, stan po alloplastykach stawu biodrowego lewego i obu stawów kolanowych, zmiany zwyrodnieniowe prawego stawu biodrowego, obu stawów barkowych i rąk. U.M. porusza się przy pomocy kuli inwalidzkiej, cierpi na dysfunkcję narządu ruchu i choroby neurologiczne. Nie wymaga karmienia, nie jest pampersowana, samodzielnie zjada przygotowane posiłki, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne ubiera się i dba o swoją higienę osobistą z pomocą. Opiekę nad U.M. sprawuje jej syn I.M. Wnioskodawca zajmuję się dbaniem o higienę i pomocą w ubieraniu matki.
Ponadto opieka skarżącego nad matką w głównej mierze sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept oraz przygotowanie opału i palenie w piecu w sezonie zimowym) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
Należy też zauważyć, że I.M. nie pracuje, nie ma własnego źródła dochodu, od 12 listopada 2021 r. jest zarejestrowany w PUP w Kutnie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest osobą zdrową.
W kontekście ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA).
Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela, stanowisko organów administracji, które przyjęły, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki decyduje to, jaki jest faktyczny zakres tej opieki i jednocześnie jakie są uzasadnione potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z charakteru niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy oraz orzecznictwo, organy obu instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poprawnie przyjęły, że wykonywane przez skarżącego czynności, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Sąd zgadza się w pełni z dokonaną przez organy oceną, że w znacznej mierze pomoc skarżącego sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego takich jak przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów. Ponadto należy mieć na uwadze, że matka skarżącego porusza się samodzielnie (o kulach), i nie jest osobą leżącą. Tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.
Sąd zauważa, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącego i matki, jako osoby wymagającej opieki nie jest łatwa, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA).
Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zasadny.
Odnosząc się do sformułowanego przez skarżącego zarzutu, należy wskazać, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia.
Sąd natomiast w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (tak np. wyrok NSA z 16.04.2021 r., I OSK 2859/20, CBOSA). Organy ustaliły, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.
Odnosząc się do zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. to Sąd nie znajduje co do zasady podstaw do uczynienia z tego powodu zarzutów organowi I lub II instancji. Zgodnie bowiem z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, stosownie zaś do art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.
W ocenie Sądu organy obu, a zwłaszcza II instancji, uczyniły co do zasady zadość wynikającym z powyższych przepisów obowiązków, co dodatkowo znalazło swój jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, które ma charakter kompletny, spójny i logiczny stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. Sąd nie może nie zauważyć, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ pierwszej instancji wykazuje co prawda drobne uchybienia, a mianowicie, organ I instancji nie ustalił, ile dokładnie czasu poświęca skarżący na czynności związane z opieką nad matką. Niemniej jednak w ocenie Sądu okoliczność ta nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, a to z tego powodu, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego sprowadza się do zwykłych czynności związanych z czynnościami dnia codziennego i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zważywszy powyższe, zwłaszcza charakter czynności wykonywanych przez I.M. oraz okoliczność, że niepełnosprawna matka nie jest osobą leżącą, jest stosunkowo samodzielna, organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia.
W ocenie Sądu uznać należy, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w danej sprawie zastosowanie.
Z tych wszystkich względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku k.ż.