Uzasadnienie
Gminna Spółka Wodno – Melioracyjna w S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Starosty [...] w przedmiocie uchylenia uchwał nr 1 – 9 i 11 - 17 Zgromadzenia Przedstawicieli Członków Gminnej Spółki Wodno – Melioracyjnej w S. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2009 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 300 złotych, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Jak wynika z oświadczenia o majątku i dochodach, Spółka uzyskała zysk za ostatni rok w wysokości 1.908,32 złotych, zaś na rachunku bankowym posiada środki w kwocie 107 złotych. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, że nie działa w celu osiągnięcia zysku, lecz wykonuje określone w ustawie Prawo wodne zadania z zakresu gospodarowania wodami. Jak wskazano, "misja społeczna uzależniona jest od ściągalności składek członkowskich, dotacji i zysku na cele statutowe".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W ślad za poglądem wyrażonym w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2008 roku o sygn. akt IV SA/Wa 1098/08 wskazać należy w pierwszej kolejności, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia.
Dostępność do sądu wymaga zatem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, zaś udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez podmiot działający w formie spółki wodnej na zasadach określonych w przepisach art. 164 – 184 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U.z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 z późn. zm.). Spółki wodne są formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne i mają na celu zaspokajanie wskazanych ustawą potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami. Jak natomiast wynika z treści art. 170 ustawy Prawo wodne członkowie spółek wodnych są obowiązani do wnoszenia składek i ponoszenia innych określonych w statucie świadczeń, niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki.
Biorąc pod uwagę regulacje prawne, w oparciu o które działają spółki wodne uprawnione jest twierdzenie, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Wypada zauważyć także, iż z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż władze Spółki mają do dyspozycji środki, które nie są ściśle związane z działalnością z zakresu gospodarowania wodami, tj. np. na reprezentację, mają również prawo zaciągania zobowiązań (kredytów).
Z przytoczonych wyżej unormowań jednoznacznie wynika, że podstawowym źródłem majątku i dochodów Spółki są składki członkowskie. Z analizy dokumentów akt sprawy wynika natomiast, że Spółka ma kłopoty ze ściągalnością składek, co z kolei wiąże się z obniżonymi dotacjami na działalność, a także z prawidłowym rozliczaniem dotacji. Wszystko to nie pozostaje bez wpływu na sytuację majątkową Spółki. Fakt, iż strona skarżąca, poprzez rezygnację z dochodzenia składek, dobrowolnie pozbawia się środków finansowych, z których niewątpliwie mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego nie może skutkować uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Warto także zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że nawet jeśli osoba prawna jest organizacją typu non profit, nie podlega zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (tak postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. o sygn. akt II OZ 317/06 czy też postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r. o sygn. akt II OZ 263/08).
Jednocześnie wypada zwrócić uwagę, że ustawodawca, przewidując możliwość przyznania prawa pomocy podmiotom niebędącym osobami fizycznymi, wprowadził rozwiązanie oparte na uznaniu. Otóż, z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że nawet w przypadku, gdy podmiot nie posiada środków finansowych, prawo pomocy jedynie może zostać przyznane, co wyłącza powinne zachowanie Sądu. W konsekwencji, nawet w sytuacji, gdy z oświadczenia o majątku i dochodach wynikać będzie braków środków do partycypacji w kosztach postępowania, uprawnione jest oddalenie wniosku strony, jeśli nie stanie to na przeszkodzie realizacji prawa do sądu.
W niniejszej sprawie, prawo do sądu nie zostanie ograniczone, gdyż jak wykazano wcześniej, podmiot działający w formie spółki wodnej posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych, a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony.
Reasumując należy uznać, iż mimo niezadeklarowania przez Spółkę Wodno – Melioracyjną posiadania środków pieniężnych, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, gdyż wnioskodawca dysponuje możliwością zdobycia środków w sposób wynikający z przyjętej formy działania.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.
AG