Uzasadnienie
Rada Sołecka Sołectwa S.,., W. O., P. B. i G. B., E. K. i M.K., J. D. i Z. D., E. B., K. B., A. B., D. B. i M. B., A. Z., I. D. i R. D., W. S., I. S., M. W. i K. W., T. S. i K. S., J. B., Z. B., P. B. i D. B., A. J., A. J. i S. J. oraz S. P., M. P. i T. P. zaskarżyli do sądu administracyjnego postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...], nr [...], w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji przyjmującej zgłoszenie instalacji chlewni.
Jednocześnie ze skargą skarżący złożyli wnioski o przyznanie im prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 21 maja 2020 r. skarżący, będący osobami fizycznymi, zostali wezwani do usunięcia braków formalnych skargi przez określenie naruszenia prawa bądź interesu prawnego, wskazania numeru PESEL, a także do złożenia solidarnie odpisu skargi podpisanego przez wszystkich skarżących lub poświadczonego za zgodność z oryginałem. Z zawartego w ww. wezwaniu pouczenia wynikało, że nieusunięcie braków skargi w terminie 7 dni będzie skutkowało jej odrzuceniem.
Stosowne wezwania do usunięcia braków skargi zostały doręczone skarżącym 19 czerwca 2020 r. W ustawowym terminie braki skargi nie zostały usunięte przez żadnego ze skarżących.
Postanowieniem z 22 czerwca 2020 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówił Radzie Sołeckiej Sołectwa S. przyznania prawa pomocy, natomiast zarządzeniami z 20 lipca 2020 r. pozostawił bez rozpoznania wnioski pozostałych skarżących o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 25 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – w skrócie: "p.p.s.a." – zdolność sądowa przysługuje osobom fizycznym, osobom prawnym, państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej oraz organizacjom społecznym nieposiadające osobowości prawnej a także innym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 713), dalej powoływanej jako: "u.s.g.", gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Z kolei zgodnie z art. 36 ust. 1 u.s.g. organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys, którego działalność wspomaga rada sołecka.
Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że jednostka pomocnicza nie jest kolejną jednostką samorządu terytorialnego, a stanowi część większej struktury jaką jest gmina. Jak sama nazwa wskazuje podmioty takie mają pomocniczy charakter, wykonują zadania gminy im powierzone i działają w ramach podmiotowości prawnej gminy. Same jednostki pomocnicze nie posiadają osobowości prawnej oraz umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym. Nie mogą być zatem samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego. Brak regulacji prawnej w ustawie o samorządzie gminnym przyznającej sołectwom, dzielnicom i osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych w k.p.a. dla organizacji społecznych wyłącza także możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2003r., sygn. akt IV SA 2841/2001, Wspólnota 2004, nr 9, s. 59, wyrok NSA z 17 stycznia 2013r., sygn. akt I OSK 1591/12).
Samodzielnie – we własnym imieniu i we własnym interesie – jednostki pomocnicze nie mogą skutecznie inicjować wszczęcia postępowania administracyjnego i nie mogą uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony tego postępowania (por. wyroki NSA z dnia 26 maja 1992r., sygn. akt SA/Wr 1248/91, z dnia 20 września 2001r., sygn. akt II SA 1539/2000, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 listopada 2006r., sygn. akt II SA/Bk 414/2006).
W świetle wyżej poczynionych wywodów sołectwo jako jednostka pomocnicza gminy nie należy do żadnej z wymienionych w art. 25 ustawy p.p.s.a. grup, w tym także nie jest samorządową jednostką organizacyjną. Za takie uważa się jednostki, które działają jako tzw. stationes communis, dysponując wyodrębnioną częścią majątku wyposażonej w osobowość prawną gminy, powiatu lub województwa (M. Niezgódka-Medek [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005r., s. 63). Brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym skutkuje uznaniem, że sołectwo nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do sądu. Podobnie rzecz ma się z radą sołecką, której również nie można przypisać legitymacji uprawniającej do wniesienia skargi, zwłaszcza że zgodnie z art. 36 ust 1 u.s.g. jest to jedynie organ wspomagający działalność sołtysa, który także nie posiada legitymacji skargowej.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, które może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.).
Co prawda w myśl art. 58 § 2 p.p.s.a. z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony, jednak dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy brak zdolności sądowej może być uzupełniony.
W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, że skarga wniesiona przez Radę Sołecką Sołectwa S. jest skargą niedopuszczalną. Rada Sołecka nie posiada osobowości prawnej, a więc zdolności sądowej do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, a brak w zakresie zdolności sądowej jest w tym przypadku nieusuwalny.
Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 2 lit. b) p.p.s.a. skarga powinna zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną. Ponadto skarga winna zawierać określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego (art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Do skargi należy także dołączyć jej odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych (art. 57 § 1 w zw. z art. 47 § 1 p.p.s.a.).
W myśl art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę postanowieniem, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Postanowienie w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący, będący osobami fizycznymi, zostali zobowiązani do uzupełnienia braków skargi, jednakże pomimo informacji o skutkach niewywiązania z ww. obowiązków w ustawowym terminie i związanym z tym rygorem odrzucenia skargi, skarżący ani nie wskazali numeru PESEL, ani nie określili naruszenia prawa lub interesu prawnego, ani nie nadesłali brakującego odpisu skargi. Skoro bowiem wezwanie do uzupełnienia braków skargi zostało doręczone skarżącym 19 czerwca 2020 r., to ostatnim dniem ustawowego terminu do wykonania nałożonego obowiązku był 26 czerwca 2020 r. Jednakże termin ten upłynął bezskutecznie.
Z tych przyczyn skarga Rady Sołeckiej Sołectwa S. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 oraz § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 postanowienia.
Natomiast skargi pozostałych osób zostały odrzucone na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., o czym sąd orzekł w pkt 2 postanowienia.
a.bł.