Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej jako u.p.s.), przyznał T.D. zasiłek stały od 1 września 2019 r. bezterminowo w wysokości 37,93 zł miesięcznie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu wskazano, że T.D. jest osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy. Jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł. W związku z powyższym przysługuje jej zasiłek w kwocie stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem strony, przy jednoczesnym uwzględnieniu, że kwota zasiłku stałego nie może być wyższa niż 645 zł i niższa niż 30 zł miesięcznie. Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji nadano w oparciu o art. 108 k.p.a. ze względu na wyjątkowo ważny interes strony.
W odwołaniu od powyższej decyzji T.D. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie jej zasiłku w wyższej kwocie. Podniosła, że przyznana kwota zasiłku wraz z pobieranym przez nią świadczeniem emerytalnym w kwocie 463,07 zł nie są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Odwołująca się oświadczyła, że ma problemy zdrowotne (załączono zaświadczenie lekarskie) i trudną sytuację materialną. Od kilku lat posiada udział we współwłasności budynku przy ulicy A 25, jednak nie czerpie z tego tytułu żadnych korzyści. Odwołująca podała również, że korzystała już z zasiłku stałego w kwocie 194,35 zł i nie rozumie przyczyn zmniejszenia tej kwoty.
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przytoczono treść art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3 i 4, art. 37 ust. 2 pkt 1, art. 37 ust. 6 u.p.s., a także powołano się na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358).
Organ podniósł, że decyzja o przyznaniu zasiłku nie jest decyzją uznaniową, organ nie dysponuje luzem decyzyjnym, w ramach którego może określać odmienne przesłanki i warunki, co potwierdza stanowisko sądów administracyjnych m.in. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 453/16.
Organ II instancji wskazał, że T. D. mieszka i gospodaruje sama, jest współwłaścicielką posesji przy ul. A 25 wraz z przynależnym terenem w części 35/80, zgłasza, że choruje na nadciśnienie tętnicze, wrzody, schorzenia neurologiczne, cukrzycę, astmę. Wnioskodawczym otrzymuje emeryturę z ZUS w wysokości 463,07 zł (decyzja [...] z dnia 1 marca 2019r.) oraz opłatę - czynsz za najem lokalu w wysokości 200 zł.
Kolegium stwierdziło, że na podstawie ustalonego stanu faktycznego T. D. spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku stałego, a wysokość tego świadczenia wynika z matematycznego rachunku: różnicy kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (701,00zł - (463,07zł + 200,00zł) = 37,93zł miesięcznie). Jednocześnie wskazano, że organ I instancji słusznie wliczył do dochodu otrzymywany przez T. D. czynsz z tytułu najmu lokalu w wysokości 200 zł miesięcznie, ponieważ nie znajduje się on w katalogu art. 8 ust. 4 u.p.s. wskazującym przychody podlegające odliczeniu od dochodu. Kolegium wskazało także, że T. D. wymaga wsparcia finansowego i jest nim objęta ze strony ośrodka pomocy społecznej w postaci przyznawanych w miarę możliwości zasiłków celowych na zakup opału i posiłków, nadto strona może wnioskować o pomoc na przyszłość, jednakże nie może oczekiwać, że pomoc społeczna zapewni jej środki utrzymania w pełnej wysokości, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że liczba osób potrzebujących wsparcia ze strony organów pomocowych jest bardzo duża i ciągle rośnie.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. D. wskazała, że jest ono krzywdzące i niezrozumiałe. Podniosła, że zależy jej na godnym życiu, kwota 200 zł za czynsz nie jest przeznaczona na jej utrzymanie, lecz na pokrycie różnego rodzaju wydatków, tj. na przykład usług kominiarskich, za które w listopadzie 2019 r. zapłaciła 170 zł (rachunek załączony do skargi), a także wydatków na zakup worków na segregację śmieci i in. Podniosła, że jest dla niej niezrozumiałe, dlaczego aktualnie przyznano jej zasiłek w niższej kwocie niż wcześniej. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca w złożonej skardze wskazuje, że przyznany jej zasiłek stały został ustalony w zaniżonej wysokości z uwagi na błędne wyliczenie uzyskiwanego dochodu. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód skarżącej, wliczając kwotę 200 zł uzyskaną z tytułu najmu.
Punkt wyjścia w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, w którym ustawodawca wyraźnie i jednoznacznie określił zasady ustalania dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Zgodnie z ogólną definicją dochodu dla celów pomocy społecznej na gruncie ustawy dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014).
W judykaturze zwraca się uwagę, że z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynikają zatem dwie zasady: po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu, każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania; po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ww. ustawy.
Kierując się powyższymi zasadami organu obu instancji uznały, że kwota 200 zł, jaką skarżąca otrzymuje z tytułu najmu bezsprzecznie w całości stanowi dochód skarżącej w rozumieniu art. 8 ust. 3 u..p.s., bowiem jest przysporzeniem majątkowym, zwiększającym stan majątkowy skarżącej, bez względu na tytuł i źródło jego pozyskania.
Nie ulega wątpliwości, że skarżąca oświadczyła, że jeden z lokatorów przekazuje jej drogą pocztową kwotę 200 zł. Organy administracji uznały, że kwota ta w całości stanowi dochód skarżącej. W ocenie Sądu wyjaśnienia jednak wymagało, czy istotnie kwota ta może być traktowana w całości jako dochód skarżącej, skoro jest ona jedynie współwłaścicielem nieruchomości. Kwestia ta powinna była wzbudzić zainteresowanie organów choćby już z tego powodu, że jak oświadczyła skarżąca w toku wywiadu środowiskowego kwota podatku od nieruchomości jest faktycznie dzielona na 4 podmioty i skarżąca uiszcza jedynie 1/4 podatku. Dodać należy, że analiza materiału aktowego nie wskazuje, aby organy pozyskały dowód, dający podstawę do przyjęcia, że T. D. jest osobą wyłącznie uprawnioną do pobierania pożytków z nieruchomości.
W ocenie sądu wyjaśnienia wymagało, czy kwota 200 zł jest wpłacana tytułem umowy najmu czy też tytułem bezumownego korzystania z części nieruchomości, a jeśli tak to jakiemu rozliczeniu między współwłaścicielami podlegają otrzymywane środki w kwocie 200 zł.
Brak powyższych ustaleń nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że kwota 200 zł w całości powiększa dochód skarżącej. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że kwota ustalonego dochodu znajduje bezpośrednie przełożenie na wysokość zasiłku stałego, gdyż wynika z czystego rachunku matematycznego. Stąd też ustalenie dochodu w tym przypadku wymaga w ocenie sądu szczególnej wnikliwości i nie może pozostawiać miejsca na wątpliwości.
Zaniechanie w tym zakresie naraziło w konsekwencji organ na zarzut naruszenia art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s., uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. Jako że w ocenie sądu wyjaśnienie podniesionych okoliczności jest możliwe przez organ II instancji bez naruszenia zasady dwuinstancyjności za zasadne uznano uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji.
Końcowo odnosząc się do zarzutów zawartych w piśmie procesowym pełnomocnika ustanowionego z urzędu stanowiącym doprecyzowanie skargi należy wskazać, że bezpodstawne są zarzuty odnoszące się do nieuwzględnienia podatku dochodowego od osób fizycznych, gdyż jak oświadczyła skarżąca na rozprawie w dniu 10 lipca 2020 r. nie rozlicza podatku dochodowego od otrzymywanych kwot. Również z akt sprawy wynika, że skarżąca opłaca wyłącznie częściowo podatek od nieruchomości, nie zaś podatek dochodowy.
Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze weźmie pod rozwagę poczynione rozważania i dokona weryfikacji prawidłowości dochodu ustalonego przez organ I instancji.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt 2 wyroku, znajduje uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a..
A.B.