Uzasadnienie
II SA/Łd 391/18
A.C. i J.C. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości.
Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Małżonkowie posiadają 114-metrowy dom (o wartości 250 tys. zł) i utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3722 zł netto. W uzasadnieniu wniosku skarżący, wskazując na koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji, wyjaśnili, że udział w ich sprawie profesjonalnego pełnomocnika jest konieczny z uwagi na jej skomplikowany charakter, ich wiek oraz trudności z odpowiednim sformułowaniem wypowiedzi. Skarżący oświadczyli również, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Z treści art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
W rozpoznawanej sprawie kwestią wymagającą rozważenia jest prawo skarżących do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Biorąc zaś pod uwagę informacje przedstawione przez wnioskodawców należy stwierdzić, że wniosek zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wykazane dochody nie pozwalają bowiem na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego doradcy. Tym niemniej, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazali, by uiszczenie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżących.
W ocenie referendarza sądowego deklarowana łączna wysokość otrzymywanych dochodów, tj. około 3700 zł netto, daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący są w stanie uiścić koszty sądowe wymagane w postępowaniu sądowym. Wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie to kwota 200 zł, a inne ewentualne koszty sądowe to opłata kancelaryjna za uzasadnienie wyroku (w przypadku oddalenia skargi) w kwocie 100 zł, a następnie skarżący mogliby złożyć skargę kasacyjną, od której wpis wynosiłby również 100 zł. Wprawdzie z przedstawionego wyliczenia wydatków wynika, że po opłaceniu miesięcznych rachunków rodzinie nie pozostaje do dyspozycji żadna kwota, tym niemniej uznać należy, że skarżący składając skargę do sądu powinni poczynić przede wszystkim we własnym zakresie starania związane z obowiązkiem pokrycia kosztów sądowych związanych z ich sprawą. Skoro skarżący osiągają dochody w kwocie znacznie przewyższającej koszty postępowania, to uznać należy, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie, mogą przeznaczyć pokrycie tych kosztów.
Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
lf