Uzasadnienie
Decyzją z 21 marca 2023 r., nr SKO.4110.19.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej w skrócie jako: "k.p.a") i art. 17c, art. 24 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, powoływanej dalej jako: "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 26 stycznia 2023 r., znak: SOCII.513.002442.2023.271836.000001.2023, w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
W dniu 12 stycznia 2023 roku M.S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko – O.K., urodzonego [...] września 2022 roku. Po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 26 stycznia 2023 roku, znak: SOCII.513.002442.2023.271836.000001.2023 przyznano wnioskodawczyni prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko, w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2023 roku do 31 sierpnia 2023 roku oraz w wysokości 600,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2023 roku do 21 września 2023 roku uznając, iż spełnione zostały ustawowe kryteria do ich otrzymania, lecz dopiero od miesiąca złożenia wniosku przez stronę.
Strona w odwołaniu wskazała, iż winna otrzymać świadczenie rodzicielskie od miesiąca urodzenia dziecka, tj. od września 2022 roku, gdyż nie została poinformowana o możliwości otrzymania powyższego świadczenia w terminie wcześniejszym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie znalazło jednak podstaw do zakwestionowania decyzji organu pierwszej instancji i utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium, powołując się na treść przepisów art. 17c i art. 24 ust. 9 u.ś.r., wskazało, iż termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego jest terminem zawitym prawa materialnego, a więc nie podlega przywróceniu. Przy czym wraz z jego niezachowaniem ustawa o świadczeniach rodzinnych wiąże ujemne skutki dla strony ubiegającej się o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego. W rozpatrywanym przypadku wnioskodawczyni nie dotrzymała ustawowego 3-miesięcznego terminu do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, licząc od dnia urodzenia dziecka – O. K. Dziecko strony urodziło się bowiem w dniu [...] września 2022 roku, natomiast przedmiotowy wniosek został złożony przez stronę w dniu 12 stycznia 2023 roku, a zatem bezspornym jest, iż wniosek złożony został po terminie.
Prawo do świadczenia rodzicielskiego, w ocenie organu odwoławczego, ustalone zostało przez organ pierwszej instancji prawidłowo, tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek tj. od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 21 września 2023 roku (tj. do 52 tygodnia liczonego od dnia urodzenia dziecka).
Konkludując, Kolegium stwierdziło, iż przekroczenie terminu trzech miesięcy od dnia urodzenia dziecka na złożenie wniosku skutkuje utratą uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego za część okresu pierwszych 52 tygodni życia dziecka, albowiem prawo to przyznawane jest w takim przypadku począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek - do dnia upływu 52 tygodni, liczonych od dnia urodzenia dziecka. Świadczenie rodzicielskie jest zatem wypłacane wyłącznie za tak wyznaczony okres, przy czym ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje w takim przypadku systemu wyrównania świadczenia rodzicielskiego za okres poprzedzający dzień złożenia wniosku. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.
Skargę na powyższą decyzję złożyła M.S., wskazując, iż jest ona niesłuszna. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż w trakcie składania wniosku o świadczenie becikowe i rodzinne nie została poinformowana o przysługującym jej świadczeniu "kosiniakowym". Natomiast jak tylko dowiedziała się o tym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, od razu rozpoczęła starania o jego uzyskanie. W ocenie skarżącej nie powinna ona ponosić konsekwencji za błąd osoby, która nie poinformowała jej o przysługującym świadczeniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Przesłanką zastosowania unormowania zawartego w art. 135 p.p.s.a. jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z innych przyczyn niż wskazane w skardze.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 203 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), dalej jako: u.ś.r.
Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. W myśl art. 17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1.
Natomiast art. 24 ust. 9 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od miesiąca objęcia dziecka opieką, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od dnia objęcia dziecka opieką. W przypadku złożenia wniosku po terminie, nie później jednak niż w okresach, o których mowa w art. 17c ust. 3, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
Stosownie zatem do treści art. 24 ust. 9 u.ś.r. w zw. z art. 61 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775) - dalej k.p.a., doręczenie organowi wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia. Jednocześnie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje systemu wyrównania za okres przed złożeniem wniosku (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2328/18, Lex nr 3019052)
Trafnie wskazuje organ w zaskarżonej decyzji, że trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego, o którym mowa w art. 24 ust. 9 u.ś.r., ma charakter materialnoprawny i należy do tej kategorii terminów, które nie podlegają przywróceniu. W tym miejscu wyjaśnić należy, że mianem terminu materialnego definiuje się okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Uchybienie takiego terminu wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a w konsekwencji w takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany.
W świetle art. 24 ust. 9 u.ś.r. niezłożenie wniosku w okresie pierwszych trzech miesięcy od daty urodzenia dziecka skutkuje wygaśnięciem prawa do wypłaty świadczenia za okres od urodzenia dziecka do początkowego dnia miesiąca, w którym wniosek został złożony (o ile złożenie wniosku nastąpiło przed upływem okresu, o którym mowa w art. 17c ust. 3 u.ś.r.). Zatem uchybienie terminowi do złożenia wniosku powoduje wywołanie określonych skutków w sferze uprawnień i obowiązków strony kształtowanych materialnym stosunkiem administracyjnoprawnym. W związku z powyższym termin, o którym mowa w art. 24 ust. 9 u.ś.r. należy uznać za termin materialny. Do terminów materialnoprawnych nie stosuje się przepisów rozdziału 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, iż niedopuszczalnym jest ich przywrócenie na podstawie art. 58 – 60 k.p.a. Terminy prawa materialnego nie podlegają bowiem modyfikacji przez organ i niedopuszczalne jest ich przywrócenie. Jednocześnie z uwagi na charakter omawianego terminu, przyczyna niezłożenia wniosku w terminie jest bez znaczenia.
Sąd podziela stanowisko organu co do tego, że w konsekwencji prawo do świadczenia rodzicielskiego skarżącej podlegało ustaleniu począwszy od miesiąca stycznia 2023 r. Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia rodzicielskiego wystąpiła bowiem w dniu 12 stycznia 2023 r., a więc niewątpliwie po upływie 3-miesięcznego terminu od daty urodzenia dziecka. Syn skarżącej O. K. urodził się [...] września 2022 r. a zatem termin, o którym mowa w art. 24 ust. 9 u.ś.r. upływał z dniem 22 grudnia 2022 r.
Nie będąc związanym granicami skargi Sąd ustalił, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 17c ust. 7 u.ś.r., zgodnie z którym kwotę świadczenia rodzicielskiego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Stosownie do art. 17c ust. 5 u.ś.r. wysokość świadczenia rodzicielskiego w skali miesiąca wynosi 1000 zł.
Z powyższych regulacji, art. 17c ust. 3 i 4 oraz wprost z postanowień art. 24 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie rodzicielskie zostało przez ustawodawcę wyłączone z kategorii świadczeń okresowych. Nie jest też świadczeniem jednorazowym, lecz przysługuje przez okres wskazany w ustawie, w którym zachodzą przesłanki przyznania tego świadczenia. Organ ustalając zatem wysokość świadczenia rodzicielskiego powinien ustalić ją za pełne miesiące przysługiwania w kwocie po 1000 zł. miesięcznie, zaś za każdy niepełny miesiąc przysługiwania w kwocie proporcjonalnej do liczby dni, w których zachodzą okoliczności związane z jego przysługiwaniem.
Należało zważyć, że do obliczenia terminu stosuje się przepisy k.p.a. Stosownie do art. 57 § 2 k.p.a., terminy określone w tygodniach kończą się z upływem tego dnia w ostatnim tygodniu, który nazwą odpowiada początkowemu dniowi terminu. W przypadku świadczenia rodzicielskiego termin jest określony w tygodniach. Początek terminu to dzień porodu. Dziecko skarżącej urodziło się [...] września 2022 r. w czwartek. Ostatnim dniem terminu będzie zatem czwartek w pięćdziesiątym drugim tygodniu od tej daty, zatem jak słusznie ustalił organ będzie to 21 września 2023 r. Wysokość świadczenia za wrzesień 2023 r. należało zatem ustalić dzieląc kwotę 1.000 zł na 30 (liczba dni kalendarzowych miesiąca września) i pomnożyć przez 21. Organ I instancji winien ustalić wysokość świadczenia za miesiąc wrzesień 2023 r. w kwocie odpowiadającej wynikowi tego działania, czego nie uczynił. Nie wskazał również sposobu obliczenia kwoty, którą określił w decyzji jako 600 zł miesięcznie.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię i zastosuje przepis art. 17c ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.