Uzasadnienie
II SA/Łd 46/17
M.S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę (1/2 etatu) w wysokości 711 zł netto. Jednocześnie skarżąca podała, że jest niezdolna do pracy i z tego tytułu uzyskała rentę. Ponadto skarżąca nie zadeklarowała posiadania żadnego wartościowego majątku ani dochodów. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym.
W wykonaniu zarządzenia Starszego Referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2017 r. skarżąca została wezwana do wskazania wszystkich osób, które pozostają ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. dzieci i męża, a także do wskazania dochodów i majątku męża, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, których skarżąca i jej mąż są posiadaczami lub współposiadaczami, nadesłania informacji o wysokości średnich wydatków i zaciągniętych zobowiązań oraz wyjaśnienia, kto jest właścicielem domu, w którym skarżąca zamieszkuje.
W piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, który jest wyłącznie na jej utrzymaniu, mąż przebywa w zakładzie karnym. Skarżąca nie posiada rachunków bankowych, średnie miesięczne wydatki przekraczają dochody i zmuszona jest zapożyczać się u znajomych i rodziny. Właścicielem domu mieszkalnego w N. jest jej mąż, z którym ma rozdzielność majątkową.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Wskazać należy, iż zasadą wynikającą z art. 199 ustawy p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest zatem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04).
Odnośnie do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, to zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Jako że skarżąca jest zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., należy stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Jeśli zaś chodzi o żądanie ustanowienia adwokata z urzędu, to Referendarz sądowy nie miał podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie.
Treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także treść oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. nie pozwala na uznanie ich za wiarygodne oraz przesądzające o braku zdolności płatniczych strony.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, co musiało budzić wątpliwości, gdy wziąć pod uwagę przedmiot sprawy. Strona wskazała również, że uzyskuje dochód w wysokości 711 zł z tytuły zatrudnienia, a także nadmieniła o otrzymywaniu renty z tytułu niezdolności do pracy, przy czym jej wysokość nie została wskazana. Kwota ta nie została wskazana również w piśmie z dnia 20 lutego 2017 r.
Skarżąca nie wskazała również na żaden majątek, podczas gdy jak wynika z pisma z dnia 20 lutego 2017 r. dom przy ul. A. w N, w którym zamieszkuje jest własnością jej męża. Fakt, że mąż przebywa w zakładzie karnym, a między małżonkami ustanowiona została rozdzielność majątkowa nie wyłącza obowiązku wykazania w oświadczeniu o majątku również składników majątku męża, co zostało zresztą wyraźnie wskazane w wezwaniu z dnia 10 lutego 2017 r.
Skarżąca nie wskazała na kwoty średnich miesięcznych wydatków czy wysokość zaciąganych zobowiązań, podając jedynie, że średnie miesięczne wydatki przekraczają dochody.
Brak wskazania konkretnych kwot dochodów i wydatków nie pozwala Referendarzowi na rzetelną ocenę sytuacji materialnej skarżącej, czyni zaś oświadczenie skarżącej niewiarygodnym. Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach uznane za niewiarygodne nie może stać się zaś podstawą do uczynienia zadość żądaniu wnioskodawczyni. Wyjaśnienia wymaga, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Analiza informacji przedstawionych przez skarżącą w sposób lakoniczny i nieadekwatny do zakresu zarządzenia z dnia 9 lutego 2017 r. prowadzi zaś do wniosku, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności pozwalających na ocenę zdolności płatniczych, należało zatem uznać, że wniosek skarżącej w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata z urzędu nie może zostać uwzględniony.
Wobec powyższego, na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
AG