Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia przez S. K. odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Z. w przedmiocie umorzenia i rozłożenia na raty należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Z. orzekł o odmowie umorzenia S. K. należności, wynikających z wypłaconych E. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej N. K. w okresie od 1 lipca 2013 r. do 16 stycznia 2014 r. oraz o odmowie odroczenia S. K. terminu zwrotu należności wynikających z wypłaconych E. K. dla osoby uprawnionej – N. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do dnia wydania decyzji tj. do dnia [...].
Powyższą decyzję S. K. otrzymał w dniu 28 stycznia 2014 r.
Wspomnianym na wstępie postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 134 w zw. z art. 57 § 1 oraz art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267), stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżona przez S. K. decyzja została mu doręczona w dniu 28 stycznia 2014 r., a zatem termin jej zaskarżenia (liczony od dnia 29 stycznia 2014 r.), upłynął w dniu 11 lutego 2014 r. Odwołanie strony zostało natomiast nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 12 lutego 2014 r., a zatem po upływie ustawowego terminu do jej zaskarżenia. Wyjaśnił, że warunkiem skuteczności czynności procesowej złożonego odwołania jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł S. K., kwestionując termin złożenia odwołania, przyjęty w zaskarżonej decyzji. Przyznał, że w dniu 28 stycznia 2014 r. odebrał kwestionowaną decyzję, ale stwierdził, że odwołanie za pośrednictwem organu I instancji złożył w dniu 10 lutego 2014 r., przestrzegając 14-dniowego terminu wskazanego w ustawie. Na potwierdzenie swojego stanowiska załączył kserokopię dowodu złożenia pisma w administracji Aresztu Śledczego w Ł..
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania bądź też inne naruszenie przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność lub niezgodność z prawem. Przy czym stosownie do postanowień art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna wykazała naruszenie prawa, uzasadniające uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego.
Mając na względzie jedną z podstawowych zasad proceduralnych, jakim odpowiada procedura administracyjna, a to zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. należy zauważyć, iż decyzje ostateczne mogą być uchylone lub zmienione tylko w drodze trybów szczególnych w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, a po myśli wskazanego przepisu, decyzja staje się ostateczna, gdy nie służy od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji.
Warunkiem zatem pozwalającym na przeprowadzenie merytorycznego postępowania odwoławczego od decyzji organu I instancji, za wyjątkiem przypadków, o których stanowi przepis art. 16 § 1 in fine k.p.a. jest skuteczne wniesienie odwołania. O skuteczności odwołania decyduje zachowanie ustawowego terminu do jego wniesienia (art. 129 § 2 k.p.a.). Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji.
Mając powyższe na względzie, bez wątpienia można stwierdzić, iż jednym z ważniejszych obowiązków organu odwoławczego jest badanie, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym przepisami terminie, gdyż rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości. Jednocześnie też zauważyć należy, iż błędne ustalenie uchybienia terminu oznacza pozbawienie strony możliwości do skorzystania z rozpoznania sprawy przez organ II instancji przyznanego jej z mocy prawa.
Przywołując treść art. 129 § 2 w związku z art. 57 § 1 k.p.a., staje się oczywiste, iż termin do wniesienia odwołania biegnie dla strony od dnia następnego po dniu doręczenia decyzji, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. O skuteczności odwołania świadczy termin jego wniesienia.
Co należy rozumieć przez "wniesienie odwołania" wyjaśnia przepis art. 57 § 5 k.p.a. Kontrolowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienie dowodzi, iż organ nie wziął pod uwagę uregulowania zawartego w tej normie prawnej, mimo, iż do jego obowiązków należy działanie na podstawie wszystkich obowiązujących (nie tylko materialnych ale również procesowych) przepisów prawa.
Zgodnie z brzmieniem art. 57 § 5 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało:
- 1) wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru,
- 2) nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego,
- 3) złożone w polskim urzędzie konsularnym,
- 4) złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej,
- 5) złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku.
- 6) złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego.
Jak wynika z powyższego unormowania, ze względu na szczególną sytuację osób pozbawionych wolności (tymczasowo aresztowanych), ustawodawca umożliwił im składanie pism w administracji zakładu karnego. W korelacji z tą regulacją pozostaje § 17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. nr 152, poz. 1493). Zgodnie z jego brzmieniem korespondencja skazanego jest wysyłana przez administrację zakładu karnego, nie później niż drugiego dnia roboczego od daty jej przekazania przez skazanego, o ile nie podlega zatrzymaniu z przyczyn, o których mowa w art. 105 Kodeksu karnego wykonawczego. Przepis § 20 ust. 2 stanowi natomiast, że przyjmujący w zakładzie karnym korespondencję urzędową wysłaną przez skazanego wydaje nadawcy pisemne potwierdzenie jej odbioru oraz odnotowuje na kopercie datę odbioru.
Analizując przedstawiony materiał dowodowy zauważyć należy, że decyzja organu I instancji została doręczona S. K. za pośrednictwem Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. w dniu 28 stycznia 2014r. Potwierdza ten fakt zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach administracyjnych. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upływał więc zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. w dniu 11 lutego 2014r. Prezentata Aresztu Śledczego znajdująca się na kopercie, w której skarżący przekazał swoje odwołanie, w sposób nie budzący wątpliwości wykazuje, iż wniesiono je w administracji Aresztu Śledczego w Ł. w dniu 10 lutego 2014r. Fakt nadania przesyłki zawierającej odwołanie w placówce pocztowej w dniu 12 lutego 2014r. na adres organu pierwszej instancji jest natomiast czynnością następczą, nie mającą wpływu na skuteczność wniesienia odwołania. Stwierdzenie zatem uchybienia terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bezpodstawnie.
Można w tym miejscu dodatkowo przypomnieć stanowisko judykatury podkreślające, że rozstrzygnięcie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, szczególnie przez osobę pozbawioną wolności (tymczasowo aresztowaną) powinno w sposób dokładny i wszechstronny wyjaśnić istotne w sprawie okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2005r., sygn. akt IV SA/Wa 745/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Obowiązku tego organ nie dopełnił, naruszając tym samym przywołaną wcześniej regulację prawną, zawartą w art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a., a w konsekwencji tego uchybił unormowaniu art. 134 k.p.a. zezwalającemu organowi odwoławczemu stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania tylko w przypadku, gdy ma to w istocie miejsce.
W efekcie dostrzeżonego uchybienia skarżący pozbawiony został zaś uprawnienia do rozpoznania jego sprawy przez organ II instancji.
Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a., orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.
Z uwagi natomiast na charakter postanowienia (niewymagającego wykonania i nienadającego się do wykonania) za bezprzedmiotowe uznano rozstrzyganie w sprawie jego wykonywania do dnia uprawomocnienia się wyroku w trybie art. 152 p.p.s.a. a.bł.