Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 509/22

Uzasadnienie

Decyzją z 18 czerwca 2021 r. nr DSE2-K0971-WT19464-6D/21 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53), powoływanej dalej jako: "ustawa o kombatantach", odmówił I.M. przyznania uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 ustawy o kombatantach.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że I.M. zwróciła się o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie tj. po zmarłym mężu – K. M. Organ administracji ustalił, że K.M. pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w okresie od maja 1946 r. do grudnia 1947 r. Decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD z [...] czerwca 1977 r. nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej. Ubiegając się o uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZBoWiD wskazał w życiorysie dołączonym do deklaracji członkowskiej, że w ramach swojej służby zajmował się udziałem w walkach z "reakcyjnym podziemiem". Jak wynika z informacji pozyskanych od Instytutu Pamięci Narodowej jednostka Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego ([...] p. [...] [...]), w którym służył zmarły, brała udział w walkach z ugrupowaniami niepodległościowymi m. in. z Armią Krajową oraz Narodowymi Siłami Zbrojnymi.

W dalszej części uzasadnienia organ administracji wskazał, że jednolicie przyjmowany jest pogląd, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Organ podkreślił, że uprawnienia te, jakkolwiek pochodne od statusu męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest zatem postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej, lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego został zaliczony do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. W judykaturze przyjmuje się, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach należy interpretować rozdzielnie.

Zdaniem organu administracji, ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża skarżącej wskazuje, że pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych względów na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach skarżąca nie może nabyć po zmarłym mężu uprawnień pochodnych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I.M. wniosła o:

1. 1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie do wydania pozytywnej decyzji na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach;
2. 2. dopuszczenie i "przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu skargi";
3. 3. zwrócenie się przez sąd do Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie o przesłanie pełnych akt osobowych zmarłego męża K. M., które stały się podstawą wydania decyzji przez organ pierwszej instancji;
4. 4. zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. 1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach poprzez błędną, niezgodną z zasadami doświadczenia życiowego i logiki oraz rozszerzającą wykładnię tego przepisu prowadzącą do przyjęcia, że zwrot "była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej" odnosi się do wszystkich osób, które pełniły służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1956;
2. 2. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a tym samym nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania, w szczególności przez dokonanie oceny spełnienia przez męża skarżącej kryterium "wykonywania zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej" przez pryzmat służby w danej jednostce, a nie stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie oraz przez pominięcie istotnych okoliczności dotyczących przebiegu służby męża skarżącej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ administracji mylnie zinterpretował, a co za tym idzie zastosował, przesłankę z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. Organ przyjął bowiem, że sam fakt służby przez męża skarżącej w jednostce Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego wypełnia przesłankę z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. Pomimo wzmianki o wystąpieniu do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o opinię na temat działalności oddziału, w którym służył zmarły K.M., organ nie podał żadnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o wykonywaniu przez męża skarżącej zadań śledczych albo operacji związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ w sposób lakoniczny wskazał jedynie, że według informacji pozyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej zmarły mąż skarżącej służył w jednostce Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a jednostka ta brała udział w walkach z ugrupowaniami niepodległościowymi m. in. z Armią Krajową oraz Narodowymi Siłami Zbrojnymi.

Tym samym organ nie wskazał dowodów potwierdzających, że to właśnie K.M. brał udział w takich działaniach. Samo stwierdzenie, że jednostka, w której się służyło takie działania podejmowała nie jest wystarczające, aby zmarłemu mężowi skarżącej przypisywać wykonywanie działań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Co więcej, zmarły K.M. z dniem [...] 2002 r. został mianowany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na stopień [...] Wojska Polskiego. Świadczy to zatem o pozytywnym zaopiniowaniu jego służby przez organy demokratycznego państwa polskiego.

Wobec powyższego, zdaniem skarżącej, uznać należy, że wobec jej męża – K. M. nie można zastosować przesłanki z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. W związku z tym K.M. uznać należy za osobę uprawnioną w myśl art. 20 ust. 2 ustawy o kombatantach. Tym samym zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach należy uznać skarżącą za osobę, która może nabyć po zmarłym mężu uprawnienia wymienione w art. 20 ust. 2 tej ustawy.

Skarżąca podniosła, że organ pominął i nie dokonał oceny miedzy innymi tego, czy w okresie 1944-1956 mąż skarżącej w ramach jednostki, w której służył, rzeczywiście osobiście podejmował działania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, czy może podejmował jedynie zadania zwykłe, standardowe dla pełnienia służby w tej jednostce, które nie miały powyższego charakteru. Organ nie spróbował nawet wyjaśnić szczegółów służby zmarłego męża skarżącej. Organ stwierdził jedynie, że zmarły służył w jednostce Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i na tym jedynie fakcie oparł swoją decyzję. Nie odniósł się jednak do bezpośrednich czynności jakie wykonywał zmarły mąż skarżącej podczas służby w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego. Nie uwzględniono ponadto faktu, że mąż skarżącej narażał życie i zdrowie podczas służby w trakcie działań wojennych, a całokształt jego służby można określić mianem nienagannej, uczciwej i pełnej zaangażowania oraz poświęceń na rzecz wypełniania zadań i funkcji demokratycznego państwa, o czym świadczą liczne odznaczenia oraz mianowanie w 2002 r. na stopień [...] Wojska Polskiego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem skarżącej, skoro organ nie powołuje się na żadne dowody bezpośrednich czynności podejmowanych przez zmarłego męża skarżącej, polegających m. in. na udziale w walkach z podziemiem niepodległościowym w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego, to zapewne z akt osobowych przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej nie wynika, aby zmarły mąż skarżącej w trakcie pełnienia służby w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego bezpośrednio dokonywał czynności związanych z działaniami śledczymi i operacyjnymi mającymi bezpośredni związek ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ administracji dodał, że kierując się zasadą praworządności podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej z zapytaniem odnośnie formacji z jakimi w ramach Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego walczył K.M.. W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej wskazał, że jednostka, w której służył wnioskodawca, tj. [...] p. [...] mp. O. w okresie od maja 1946 r. do września 1948 r. brała udział w walkach zbrojnych z formacjami: Narodowe Siły Zbrojne, Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość", Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, Armia Krajowa, grupy zbrojne określane jako "bandy o charakterze rabunkowym", ugrupowanie "Śmigłego", ugrupowanie "Rudego", ugrupowanie "Łupaszki", ugrupowanie "Burego", ugrupowanie "Groma", ugrupowanie "Czarneckiego", Ukraińska Powstańcza Armia, ugrupowanie "Zbycha", ugrupowanie "Młota", ugrupowanie "Sona", ugrupowanie "Chrzana", ugrupowanie "Mroza".

Zdaniem organu administracji, z powyższych informacji zgromadzonych w sprawie, a także z bezpośredniej deklaracji K.M., jednoznacznie wynika, że był on bezpośrednio związany ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ nie miał zatem podstaw do przyznania skarżącej uprawnień przysługujących wdowom (wdowcom) pozostałym po kombatantach lub innych osobach uprawnionych. Ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża skarżącej wskazuje, że pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego brał udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 651/21 uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ administracji odmówił przyznania skarżącej uprawnień po zmarłym mężu podnosząc, że w okresie od maja 1946 r. do grudnia 1947 r., pełniąc służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego brał on udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ administracji uznał zatem, że powyższa okoliczność, jest objęta dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, która uzasadniałaby pozbawienie K.M. uprawnień kombatanckich gdyby żył. W konsekwencji, uwzględniając zależność uprawnień pochodnych wdowy od uprawnień pierwotnych jej męża, przyjął, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanych uprawnień skarżącej.

W ocenie sądu takie stanowisko było przedwczesne. Sąd wskazał, że wyjaśnienia wymaga okoliczność dotycząca wyniku rozstrzygnięcia postępowania weryfikacyjnego K.M., czy uzyskał on decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – wydaną w trybie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach – potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach czy też uprawnień tych został pozbawiony (art. 25 ust. 4 ustawy o kombatantach). Sąd stanął na stanowisku, że gdyby przyjąć, że wydana zostałaby decyzja przyznająca zmarłemu mężowi skarżącej uprawnienia kombatanckie (uprawnienia pierwotne) i korzystałaby z przymiotu ostateczności, to z faktem tym wiązałyby się określone następstwa procesowe. Decyzja taka, jeżeli nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym, mogłaby prowadzić do zakwestionowania stanowiska organu odmawiającego przyznania skarżącej, wdowie po kombatancie, przyznania uprawnień pochodnych, tj. uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu (por. wyrok WSA w [...]ie z 23 września 2008 r. II SA/Ol 250/08; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim 25 lutego 2009 r., II SA/Go 837/08).

Sąd podniósł, że postępowanie weryfikacyjne na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach nie jest nowym postępowaniem w sprawie nadania uprawnień kombatanckich, nie zmierza do ustalania nowego tytułu kombatanctwa, lecz zajmuje się sprawdzeniem – zgodnie z przyjętymi standardami posługiwania się w rzetelny sposób obowiązującą procedurą administracyjną – czy zachodzą przesłanki do wydania orzeczenia pozytywnego czy negatywnego w prowadzonym postępowaniu weryfikacyjnym na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim 25 lutego 2009 r., II SA/Go 837/08). Okoliczność ta nie zwalniała organu administracji z obowiązku wszechstronnego zbadania, czy zmarły mąż skarżącej w dniu śmierci posiadał decyzję przyznająca mu zweryfikowane uprawnienia kombatanckie czy też nie.

Sąd zwrócił uwagę, że okres pełnienia służby przez męża skarżącej w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (od maja 1946 r. do grudnia 1947 r.) uznany w zaskarżonej decyzji przez organ administracji za okoliczność uzasadniającą pozbawienie uprawnień na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pokrywa się z okresem, za jaki według zaświadczenia z [...] marca 1996 r., potwierdzone zostały jego uprawnienia przyznane przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację. Z kolei pismo Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu z 25 marca 2021 r. tylko ogólnie wymienia formacje w walkach, z którymi brał udział [...] [...] mp. [...]. Przy czym wśród nich wymienia, m. in. Ukraińską Armię Powstańczą oraz grupy zbrojne określane jako "bandy o charakterze rabunkowym". Wskazuje także na działalność ochronną i konwojową. Na udział w likwidacji "band faszystowskich" i "band UPA" K.M. powołał się w deklaracji członkowskiej ZBoWiD.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Decyzją z dnia 04 maja 2022 r. Nr DSE2-K0218-WT19464-14/22 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po uzupełnieniu materiału dowodowego ponownie odmówił przyznania uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W lakonicznym uzasadnieniu podniósł, że po przeprowadzeniu analizy dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy oraz procedury związanej z weryfikacją akt b. ZBoWiD, organ stwierdził, że w sprawie Pana K.M. nie zapadła decyzja o potwierdzeniu uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał K.M. dodatki kombatanckie na podstawie zaświadczenia ZBoWiD z [...] lipca 1977 r. o przyznaniu uprawnień z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 8 maja 1946 r. do 31 grudnia 1947 r.".

Co prawda w aktach sprawy znajduje się dokument "Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych", jednak nie można go utożsamiać z decyzją w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (brak podstawy prawnej, podpisu upoważnionej przez Szefa/Kierownika osoby). Organ administracji stanął na stanowisku, że zaświadczenie wydane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 18 marca 1996 r. na podstawie "Protokołu..." obrazowało jedynie stan akt sprawy i utrwalało określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania (wyrok z dnia 23.03.2016 r., sygn. akt II SA/Łd 83/16).

Skargę na powyższą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 04 maja 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła I.M. zarzucając naruszenie:

1. • art. 21 ust 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach poprzez błędną, niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego i logiki oraz rozszerzającą wykładnię tego przepisu prowadzącą do przyjęcia, że zwrot "była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej" odnosi się do wszystkich osób, które pełniły służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1956.
2. • art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący, a tym samym nieprzeprowadzenie przez organ w sposób wszechstronny i wnikliwy postępowania, w szczególności przez dokonanie oceny spełnienia przez męża skarżącej kryterium "wykonywania zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej" przez pryzmat służby w danej jednostce, a nie stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie oraz przez pominiecie istotnych okoliczności dotyczących przebiegu służby męża skarżącej.

Skarżąca wniosła o:

1. • uchylenie zaskarżonej decyzji nr DSE2-K0218-WT19464-14/22 wydanej przez Szefa Urzędu do Sprawa Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 4 maja 2022 roku oraz zobowiązanie do wydania pozytywnej decyzji na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2020 r. poz. 53): dajek jako ustawa o kombatantach;
2. • ewentualnie o uchylenie decyzji nr DSE2-K0218-WT19464-14/22 wydanej przez Szefa Urzędu do Sprawa Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 4 maja 2022 roku i przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia,
3. • zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych
4. • rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym bez wyznaczania rozprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ w sposób lakoniczny wskazał jedynie, że według informacji pozyskanych z IPN zmarły mąż skarżącej służył w jednostce Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a jednostka ta brała udział w walkach z ugrupowaniami niepodległościowymi m in. z Armią Krajową oraz Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Tym samy organ nie wskazał dowodów potwierdzających, że to właśnie K.M. brał udział w takich działaniach. Samo stwierdzenie, że jednostka w której się służyło takie działania podejmowała nie jest wystarczające aby zmarłemu mężowi skarżącej przypisywać wykonywanie działań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca podniosła, że zmarły K.M. nie został nigdy pozbawiony uprawnień kombatanckich. W roku 1996 wydana została mężowi książeczka będąca zaświadczeniem o uprawnieniach kombatantów i osób represjonowanych, której ksero były załączone już uprzednio organowi oraz sadowi (zaświadczenie nr [...]).

Zaświadczenie to zostało wydane przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...].03.1996 roku i zgodnie z treścią "uprawnia do ulg i świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 17 poz. 75 z późniejszymi zmianami)". Co więcej, w zaświadczeniu tym znajduje się adnotacja o potwierdzeniu uprawnień przyznanych przez ZBoWiD wobec mojego męża K.M. - uznać należy zatem, iż uprawnienia męża zostały przez organ potwierdzone.

Skarżąca wskazała, że organ pominął i nie dokonał oceny miedzy innymi tego, czy w okresie 1944-1956 mąż skarżącej w ramach jednostki w której służył rzeczywiście osobiście podejmował działania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, czy może podejmował jedynie zadania zwykłe, standardowe dla pełnienia służby w tej jednostce, które nie miały powyższego charakteru. Organ nie spróbował nawet wyjaśnić szczegółów służby zmarłego męża skarżącej.

Zdaniem skarżącej organ nie wyjaśnił dlaczego i na jakiej podstawie fragment notatki znajdującej się w aktach ZBoWiD - "... brałem czynny udział w zwalczaniu band faszystowskich oraz rodzimej reakcji w województwie olsztyńskim celem umocnienia władzy ludowej " miałby świadczyć o tym, że mąż skarżącej podejmował osobiście działania o jakich mowa w art. 25 ust 2 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 04 maja 2022 r. Nr DSE2-K0218-WT19464-14/22 odmawiająca I.M. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W kontrolowanej sprawie organ administracji uznał, że skarżącej nie przysługują uprawnienia po zmarłym kombatancie z powodu osobistego udziału męża wnioskodawczym w walkach z ugrupowaniami o charakterze niepodległościowym, co zostało potwierdzony w opisie działalności kombatanckiej znajdującym się w aktach b. ZBoWiD (... brałem czynny udział w zwalczaniu band faszystowskich oraz rodzimej reakcji w województwie olsztyńskim celem umocnienia władzy ludowej...).

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity - Dz. U. z 2021 r. poz. 1858 z zm.) Zgodnie z art. 21 ust. 1 uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust.

2. W myśl art. 20 ust. 3, uprawnienia, o których mowa w ust. 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Natomiast art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c wskazuje, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 w ust. 2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Jednocześnie, jak wynika z przedstawionego stanu sprawy, zaskarżona decyzja zapadła w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 651/21, uwzględniającym skargę skarżącej na wcześniejszą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 czerwca 2021 r. Nr DSE2-K0971-WT19464-6D/21 wydaną w przedmiocie odmowy stronie przyznania uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie.

W kontrolowanej sprawie znaczenie ma zatem również regulacja zawarta w art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych sformułowano pogląd, który Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela, że związanie samego sądu administracyjnego oceną i wskazaniami co dalszego postępowania, w rozumieniu powołanego art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1889/12, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 1182/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie podkreślono, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2014 r., II GSK 55/13, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2015 r., II SA/Łd 1182/14, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka zaś sytuacji nie ma miejsca w kontrolowanej sprawie, a zatem Sąd z uwagi na fakt, iż wskazany wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 października 2021 r. uzyskał przymiot prawomocności zobowiązany był zastosować się również do regulacji zawartej w art. 170 p.p.s.a. W świetle zaś tego przepisu, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego ([...]) jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa (vide: uchwała SN z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91, OSNC APU 1992/10/174, wyrok TK z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. T 15/93, OTK 1994/1/4). Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 536/05 (CBOSA), w którym wskazano, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej - wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych i śledczych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi również podstawę do wydania decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. [...] był wojskowo-policyjną formacją zbrojną Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, powstałą w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi.

Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy należy zauważyć, że analiza akt kontrolowanej sprawy dowodzi, że w ramach przeprowadzonego w związku z powołanym wyrokiem ponownego postępowania administracyjnego organ wykazał, niesporne, że mąż skarżący pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w okresie od maja 1946 r. do grudnia 1947 r. W deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 9 lutego 1977r. K.M. wskazał, że służył w [...] [...] [...] w [...] batalionie operacyjnym i pod dowództwem brał czynny udział w zwalczaniu band faszystowskich oraz rodzimej reakcji w województwie olsztyńskim celem umocnienia władzy ludowej. Tym samym Sąd nie ma wątpliwości, że służąc w [...] batalionie operacyjnym K.M. wykonywał zadania operacyjne.

Organ wskazał także, że po przeprowadzeniu analizy dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy oraz procedury związanej z weryfikacją akt b. ZBoWiD-u, w sprawie Pana K.M. nie zapadła decyzja o potwierdzeniu uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD.

Z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o kombatantach wynika, że z zastrzeżeniem przepisu art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, pozbawienie uprawnień kombatanckich następuje ze względu na sam fakt służby w strukturach urzędu bezpieczeństwa, niezależnie od okoliczności, w jakich zainteresowana osoba podjęła tę służbę i niezależnie od charakteru wykonywanych prac czy czynności, w szczególności czy były one związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Sama przynależność do struktur urzędu bezpieczeństwa stanowi bowiem obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich i przekreśla wcześniejsze zasługi, które mogłyby stanowić tytuł do zachowania tych uprawnień, gdyby nie zachodziła ta przesłanka.

Konkludując, Sąd uznał działanie organu administracji w kontrolowanej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie przeprowadzoną przez organy ocenę materiału dowodowego, wbrew zarzutom skargi, Sąd uznał za prawidłową, odpowiadającą standardom k.p.a. Wychodząc z tych ustaleń Sąd przyjął, że zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ja decyzją organu I instancji zostały wydane z zachowaniem wymogów wynikających z art. 153 p.p.s.a.

Z tych względów Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.