Uzasadnienie
II SA/Łd 533/04
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...], o pozbawieniu M. M. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBOWiD w Ł. decyzją z dnia [...] z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 23 czerwca 1948 r. do 31 grudnia 1948 r. (łącznie 7 miesięcy).
W uzasadnieniu powołanej decyzji stwierdzono, że M. M. w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. Pozbawienie uprawnień kombatanckich nastąpiło, zatem w związku z ich nabyciem, wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".
Powyższe orzeczenie M. M. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie. Jego zdaniem, przesłanką zachowania uprawnień kombatanckich winien być fakt uczestniczenia w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w czasie pełnienia służby w Wojsku Polskim.
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 909/00 Naczelny Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia 17 marca 2000 r. W motywach wyroku Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia okoliczności udziału skarżącego w walkach z oddziałami UPA w czasie służby w Wojsku Polskim- stosownie do treści art. 7 i 77 § 1 kpa., na przykład poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, czy chociażby poprzez uzyskanie informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów orzekł o pozbawieniu zainteresowanego uprawnień kombatanckich. Pismem z dnia 23 lipca 2003 r. uzupełnionym następnie pismami z dnia 6 stycznia 2004 r. i 4 marca 2004 r. strona zwróciła się do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich. M. M. podniósł, bowiem iż jako szeregowy żołnierz Wojska Polskiego wypełniał rozkazy swych przełożonych i przed każdą akcją był informowany, z jakimi ugrupowaniami dojdzie do starcia. W tym czasie, jak twierdzi skarżący brał on czynny udział w zwalczaniu zbrojnego ugrupowania UPA.
Po ponownej analizie akt sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na treść art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) stwierdził, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie, wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz art.
- 4. Podkreślił ponadto, iż skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki do zachowania dotychczasowych uprawnień kombatanckich.
M. M., jak wynika z ustaleń Kierownika Urzędu, został powołany do służby w Wojsku Polskim dopiero od dnia 23 czerwca 1948 r. i pełnił ją w [...] Brygadzie A w B. do dnia 3 października 1950 r. (zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w Ł. Nr [...] z dnia [...]), biorąc udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Na podstawie informacji udzielonych w piśmie z dnia 5 lutego 2004 r. przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ustalono natomiast, iż [...] Brygada KBW w latach 1948-1950 zwalczała takie organizacje jak: "Wolność i Niezawisłość", Narodowe Siły Zbrojne, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe oraz bandy o charakterze wojskowym.
Z kolei w piśmie z dnia 6 kwietnia 2004 r. Instytut potwierdził, iż [...] Brygada KBW w latach 1948 1950 nie brała udziału w walkach z UPA. Okoliczność tą potwierdza również wykaz jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia, sporządzony przez Centralne Archiwum Wojskowe.
Ustalony stan faktyczny uzasadniał, więc wydanie orzeczenia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Powyższe rozstrzygnięcie M. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu, skarżący powtórzył argumenty tożsame odwołaniu od decyzji.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 11 stycznia 2005 r. skarżący poparł skargę. Dodał przy tym, iż w 1945 r. pomagał rozbrajać Niemców w ramach samoobrony. Nie należał jednak w tym czasie do żadnej organizacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.)
Zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 1 powołanej wyżej ustawy- w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4.
Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. - art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2.
Cytowany przepis określa - zdaniem Sądu - przesłanki materialno-prawne, które kształtują treść stosunku prawnego. Sposób zestawienia tych przesłanek w jednym przepisie na zasadzie przeciwstawienia (pozbawiają uprawnień kombatanckich-zachowują jednak te uprawnienia) oznacza, że podstawa zachowania uprawnień stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich. Przepis ten jest, zatem samodzielną podstawę prawną do pozbawienia uprawnień kombatanckich, osób, które na mocy dotychczasowych przepisów (ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów- Dz. U. z 1982 r. Nr 16, poz. 122) uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Wyjątek w tej sytuacji dotyczy jedynie osób, wymienionych w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt. 2.
M. M., jak prawidłowo ustalono w toku postępowania wyjaśniającego był żołnierzem z poboru. Pełnił on służbę wojskową w [...] Brygadzie KBW w okresie od dnia 23 czerwca 1948 r. do dnia 3 października 1950 r. Było to, zatem w okresie późniejszym niż wskazany w zdaniu 2 art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Na uwagę zasługuje jednak fakt, który skarżący podnosił wielokrotnie zarówno w odwołaniu od decyzji, skardze oraz pismach z dnia 23 lipca 2003 r., 6 stycznia 2004 r. i 4 marca 2004 r., iż w trakcie pełnienia służby w Wojsku Polskim brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Armii Powstańczej w okolicach B. W tym miejscu podkreślić trzeba, iż w toku każdego postępowania administracyjnego organ administracji publicznej winien w myśl art. 7 kpa podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 kpa), zaś jako dowód powinien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 kpa).
Odnosząc się do przytoczonych reguł postępowania godzi się zauważyć, iż w aktach administracyjnych sprawy niniejszej znajdują się materiały świadczące o podjęciu przez Kierownika Urzędu, zgodnie z zaleceniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartymi w wyroku z dnia 25 lutego 2003 r. (sygn. akt II SA/Łd 909/00) czynności zmierzających do ustalenia, czy jednostka wojskowa w okresie, gdy pełnił w niej służbę skarżący, brała udział w walkach zbrojnych, co umożliwiłoby lub wykluczyło utrzymanie uprawnień kombatanckich przez M. M. Ustalając, zatem stan faktyczny sprawy organ administracji skorzystał z wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia, sporządzonego przez Centralne Archiwum Wojskowe (k. 29 akt administracyjnych), a następnie zwrócił się on o udzielenie stosownych informacji do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (k. 36 akt).
Z zebranego na tej podstawie materiału dowodowego wynika, jak słusznie podkreślił to w swoich rozważaniach Kierownik Urzędu, iż [...] Brygada KBW B., w której M. M. pełnił służbę wojskowa w latach 1948-1950 nie brała udziału w walkach zbrojnych z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. Natomiast wspomniana jednostka wojskowa zwalczała w tym okresie następujące organizacje: "Wolność i Niezawisłość", Narodowe Siły Zbrojne, Narodowe Zjednoczenie Wojskowe oraz bandy o charakterze rabunkowym. Nie można, zatem było uznać służby skarżącego w Wojsku Polskim za działalność kombatancką. Wręcz przeciwnie, wszystkie te okoliczności świadczyły o nabyciu przez skarżącego uprawnień kombatanckich wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej.
Zdaniem Sądu, bez znaczenia dla wyniku rozpoznawanej sprawy jest w tej sytuacji fakt, iż skarżący jako szeregowy żołnierz w trakcie odbywania służby wojskowej był informowany przez swoich przełożonych o zwalczaniu przez [...] Brygadę KBW Ukraińskiej Armii Powstańczej, czy też fakt podniesiony już w trakcie rozprawy, iż w 1945 r. pomagał on rozbrajać Niemców w ramach samoobrony, nie należąc w tym czasie do żadnej organizacji. Dodać ponadto należy, iż skarżący nie przedstawił żadnych innych dowodów na okoliczność walk z UPA, ani tym bardziej nie wykazał, by zachodziły przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy o kombatantach.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego uprawniony jest, więc zdaniem Sądu wniosek, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione żadne przesłanki prawne, które umożliwiałyby zachowanie przez M. M. uprawnień kombatanckich.
W orzecznictwie i literaturze przedmiotu przyjmuje się bowiem, że uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, a przywileje przyznawane w związku z ich posiadaniem są ponad standardowe w stosunku do świadczeń, do jakich mają prawo obywatele, którzy tych uprawnień nie posiadają. Przyznanie uprawnień musi mieć więc za podstawę albo działalność, z którą ustawa łączy te uprawnienia, bądź też być ofiarą represji w miejscach i z przyczyn określonych w ustawie. Nie można ich jednak traktować jako zadośćuczynienie za negatywne doznania w czasie służby wojskowej (por. wyrok NSA z dnia 10 października 2001 r. Nr V SA 214/01, niepublikowany).
Podsumowując powyższe rozważania Sąd uznał, iż organ orzekający, który zakwestionował przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich przez M. M., dokonał wyczerpującej analizy dowodowej i w jej rezultacie wydał decyzję spełniającą kryteria opisane w przepisie art. 107 §1-3 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie naruszającą obowiązujących przepisów.
Z podanych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).