Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 547/22

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr KO.4111.85.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615) – powoływanej dalej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Skierniewice przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Skierniewicach z dnia 10 lutego 2022 r., znak: MOPR.VI.4132.290.6.2022.DW, sprostowaną postanowieniem z 31 marca 2022 r. znak: MOPR.VI.4132.290.6.2022.DW, odmawiającą przyznania R.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem S.Ś..

Kolegium przedstawiło w pierwszej kolejności ustalenia i motywy rozstrzygnięcia organu I instancji, z których wynikało, że R.B. ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem – S.Ś., który legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] września 2021 r. We wniosku pani R.B. oświadczyła, że z uwagi na sprawowanie opieki nad ojcem, którego niepełnosprawność powstała po 18-tym roku życia obecnie nie pracuje i nie pobiera innych świadczeń oraz że nie posiada gospodarstwa rolnego. Organ I instancji ustalił ponadto, że R.B. jest osobą w wieku [...] lat, mężatką od kilkunastu lat pozostającą w separacji, funkcjonuje jako matka samotnie wychowująca [...] letniego syna oraz mająca na utrzymaniu studiującą córkę, jest osobą długotrwale bezrobotną bez własnego dochodu, nie pracuje zawodowo od 2008 roku, a od 2009 r. jest zarejestrowana w PUP jako poszukująca pracy.

W ostatnim czasie dodatkowym obowiązkiem zainteresowanej jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który jest wdowcem, mieszka oddzielnie, na stałe zaliczony jest do znacznego stopnia niepełnosprawności, leczony z powodu guza pęcherza moczowego, niedokrwistości, stan po udarze niedokrwiennym mózgu. Ojciec zainteresowanej porusza się w obrębie mieszkania przy pomocy kul łokciowych, nie wychodzi z mieszkania. S.Ś. potwierdził, że córka sprawuje nad nim pomoc i opiekę, jest u niego dwukrotnie, rano i po południu, a do jej obowiązków należy pomoc przy myciu, wymiana pampersów, worka na mocz, przygotowanie i podanie posiłków, które spożywa samodzielnie, utrzymywanie porządku, podawanie leków.

Ponadto córka raz w tygodniu pomaga ojcu przy kąpieli pod prysznicem, obcina paznokcie u rąk i nóg, załatwia wizyty lekarskie i inne sprawy urzędowe. Co trzy tygodnie następuje wymiana cewnika przez lekarza. Organ wskazał, że nie kwestionuje sprawowania opieki przez zainteresowaną nad ojcem, jednak na uwagę zasługuje fakt, że zainteresowana od 2008 roku nigdzie zawodowo nie pracuje i nie posiada własnego dochodu, trudno zatem uznać, że zrezygnowała z zatrudnienia bądź nie podejmuje zatrudnienia w celu konieczności opieki nad swoim ojcem. Dalej organ I instancji powołał przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wskazał, że zgodnie z orzeczeniem wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2021 r. nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność ojca zainteresowanej, co oznacza, że nie został spełniony warunek wymieniony w ww. przepisie do przyznania zainteresowanej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Organ I instancji odniósł się przy tym do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i powołując się na jego uzasadnienie wskazał, że mimo, iż wyrok uznał przepis art.17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z Konstytucją w określonym w wyroku zakresie, jednak ustawodawca do tej pory nie wprowadził stosownej korekty tego przepisu. Ponadto, jak zauważył organ I instancji, przepis art. 17 dedykowany jest jako prawo rodziców do świadczenia pielęgnacyjnego na ich dzieci, ponieważ w ustawie znajduje się także art. 16a określający warunki do nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Gdyby przyjąć, że na podstawie art. 17 u.ś.r. każda osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny może nabywać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na ten sam krąg podmiotów, o których mowa w art. 16a ustawy, jeden z tych przepisów byłby zbyteczną normą prawną.

Następnie organ II instancji wskazało, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji pełnomocnik strony zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Ponadto zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W świetle powyżej wskazanych pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach od 1 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik strony wskazał na zmiany w systemie prawa w zakresie świadczeń opiekuńczych, w tym zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego oraz zmiany polegające na wprowadzeniu nowych świadczeń dla osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzonego do ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zasiłku dla opiekuna wprowadzonego odrębną ustawą. Pełnomocnik skarżącej wskazał na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w tym na wyrok TK z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 odnoszący się do przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (...) oraz wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art.17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Dalej pełnomocnik strony powołał się na treść zaskarżonej decyzji w części dotyczącej związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem podnosząc, że stanowisko organu I instancji jest w tym przedmiocie przedwczesne, jak też nie można przyjąć, aby znajdowało dostateczne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy, gdyż organ I instancji nie przeprowadził w tym zakresie dostatecznego postępowania dowodowego, przy czym decyzja organu I instancji nie zawiera jakichkolwiek ustaleń (danych), dotyczących zatrudnienia czy też aktywności zawodowej i zarobkowej skarżącej. Organ I instancji nie poświęcił tej zasadniczej przesłance nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego żadnej uwagi. Prawidłowe rozpoznanie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania jednoznacznych ustaleń stanu faktycznego dotyczących istnienia lub braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a zakresem sprawowanej przez nią opieki.

Z ustaleń pełnomocnika skarżącej wynika, że R.B. w 2008 r. pracowała w firmie spedycyjnej do czasu gdy urodziła drugie dziecko. W trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim nagle zmarła matka R.B., która miała zająć się opieką nad synem skarżącej. W tej sytuacji pani R.B. nie mogła podjąć zatrudnienia po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, ponieważ nie miała nikogo, kto mógłby zaopiekować się jej synem. Następnie w trakcie wychowywania dziecka ojciec skarżącej, S.Ś., miał wylew, co spowodowało konieczność sprawowania nad nim opieki. Istniejący stan rzeczy należy więc uznać za niedostateczne wyjaśnienie sprawy, skutkujący przyjęciem, że doszło również do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ odwoławczy, w oparciu o treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że wobec R.B. nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r. wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium podkreśliło, że biorąc pod uwagę stan faktyczny niniejszej sprawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 i linię orzeczniczą sądów administracyjnych utrwaloną na bazie tego wyroku, zasadne jest uznanie, że brak ustalenia daty powstania niepełnosprawności w wydanym dla S.Ś. orzeczeniu o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która sprawuje nad nim opiekę. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., na którym organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie utracił bowiem w pewnym zakresie – tj. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności – przymiot konstytucyjności.

Wobec utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, nie jest dopuszczalne (po wejściu w życie o ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego) oparcie decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w tym orzeczeniu. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ I instancji nie miał więc podstaw, aby odmówić R.B. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o ww. przepis, a zatem odwołanie strony skarżącej w tym zakresie Kolegium uznało za zasadne.

Oceniając dalej zaskarżoną decyzję organ II instancji odniósł się do podniesionej w decyzji okoliczności, że R.B. od 2008 roku nigdzie zawodowo nie pracuje i nie posiada własnego dochodu, co powoduje zdaniem organu I instancji, że trudno uznać, iż zrezygnowała z zatrudnienia bądź nie podejmuje zatrudnienia w celu konieczności opieki nad swoim ojcem. W ocenie Kolegium sam brak aktywności w zakresie zatrudnienia osoby starającej się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet w dłuższym okresie czasu poprzedzającym złożenie wniosku o ustalenie tego prawa, nie przesądza o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną nad niepełnosprawną osobą opieką. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że dotychczasowa (niedostateczna) aktywność zawodowa, nie może sama w sobie przesądzać o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez szczegółowego rozważenia na tle każdej indywidualnej sprawy tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej.

Dopiero bowiem dokonanie ustaleń w tym zakresie oraz poddanie tych ustaleń ocenie pod tym właśnie kątem przez organy orzekające o przyznaniu świadczenia może prowadzić do uznania, czy rzeczywiście sprawowana opieka, jak również - konieczny dla normalnego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej z uwagi na stan jej zdrowia i stopień samodzielności – rozmiar tej opieki, są na tyle absorbujące, że faktycznie uniemożliwiają podjęcie przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Pogląd ten znajduje pełne uzasadnienie wobec treści przepisu art.17 u.ś.r. stanowiącego materialne prawną podstawę ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z tego przepisu warunkiem ustalenia tego prawa jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art.17 u.ś.r., t.j. sprawowanie nad osobą niepełnosprawną takiej opieki, która wyklucza podjęcie zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) lub powoduje konieczność zrezygnowania z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie.

Chodzi przy tym o zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumienia art. 3 pkt 22 u.ś.r., którą jest wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Organ II instancji zaznaczył dalej, że ustawodawca nie określił w ustawie o świadczeniach rodzinnych definicji "opieki" czy "sprawowania opieki", przyjmuje się więc, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, że opieka powinna być stała lub długotrwała. Konieczność takiej bowiem opieki nad osobą niepełnosprawną – stałej lub długotrwałej – wynika ze wskazań zawartych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc, aby mówić o sprawowaniu opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka musi być stała lub długoterminowa. Co ważne, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania; nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, lecz stanowi rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która opieki wymaga.

Należy więc przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia (pracy zarobkowej). Brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby uprawnione sprawujące opiekę muszą pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Zauważyć w tym miejscu należy, że takich ustaleń faktycznych nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. O ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj, ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Zawarte w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazania w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej odnoszą się do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. W każdej indywidualnej sprawie właściwy organ musi więc dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia bądź zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązany jest więc w toku prowadzonego postępowania ustalić w odniesieniu do indywidualnych okoliczności stanu faktycznego, czy osoba występująca o przyznanie przedmiotowego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej (spowodowanej chorobą i niepełnosprawnością osoby bliskiej i potrzebą opieki nad nią), że gdyby nie ta sytuacja, w dalszym ciągu mogłaby ona wykonywać zatrudnienie, z którego zrezygnowała w związku z koniecznością opieki, bądź mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, gdyby nie konieczność sprawowania opieki.

Oceniając zaskarżoną decyzję w aspekcie przedstawionych wyżej rozważań, Kolegium uznało, że wykazany w przeprowadzonym postępowaniu zakres czynności wykonywanych przez R.B. względem niepełnosprawnego ojca, nie stanowi – wbrew uznaniu organu I instancji – sprawowania opieki w rozumieniu art.17 ust. 1 u.ś.r., a więc opieki powodującej konieczność niepodejmowania przez zainteresowaną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle ustaleń organu I instancji R.B. jest u swojego ojca codziennie rano i po południu, zapewnia ojcu pomoc i opiekę, obejmujące takie czynności jak codzienne utrzymanie porządku w mieszkaniu, w tym sprzątanie toalety po jej użyciu, przygotowanie i podanie posiłków, przygotowanie leków, w miarę potrzeby robienie zakupów, w tym realizacja recept, załatwianie wizyt lekarskich i spraw urzędowych, strzyżenie raz w miesiącu, duża kąpiel pod prysznicem raz w tygodniu oraz pomaganie w codziennych czynnościach obejmujących wymianę worka na mocz, pomoc przy myciu, sporadycznie wymiana pieluchomajtek.

Taki zakres czynności wykonywanych na rzecz ojca potwierdza treść wywiadu środowiskowego, jak też wypełniony przez zainteresowaną wykaz czynności określający formy i zakres opieki. Ojciec zainteresowanej, mimo ograniczonej samodzielności w codziennym funkcjonowaniu (cierpi z powodu guza pęcherza moczowego, choroby niedokrwiennej, jest po udarze mózgu), samodzielnie chociaż z pomocą kul, porusza się po mieszkaniu, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie przyjmuje leki, sporadycznie korzysta z pomocy przy zmianie pieluchomajtek.

W ocenie organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że w sytuacji życiowej S.Ś. córka jest dużym wsparciem z uwagi na wykonywane na jego rzecz czynności i codzienną jej obecność, ale czynności podejmowane przez nią na rzecz ojca nie mają charakteru czynności stanowiących opiekę wyczerpującą znamiona przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki (a nie pomocy) nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Czym innym są czynności opiekuńcze warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a czym innym pomoc świadczona w niektórych czynnościach życia codziennego. Podobnie należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.

Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc a nie opieka. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje z tytułu samego legitymowania się przez bliską osobę niepełnosprawną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo zawartego w orzeczeniu wskazania dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak podniesiono wcześniej ustawodawca nie wskazał w ustawie o świadczeniach rodzinnych, co należy rozumieć pod pojęciem "opieki", chociaż znaczenie tego pojęcia można próbować zdefiniować posiłkując się przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 857). Przepis § 29 ust. 1 ww. rozporządzenia stanowi: "Standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych". Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia, podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji. Sposób sprawowania opieki musi odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić, i musi wykluczyć możliwość jakiegokolwiek zatrudnienia.

W uznaniu organu II instancji zakres czynności wykonywanych przez panią R.B. na rzecz niepełnosprawnego ojca, ustalony w oparciu o zgromadzony na tę okoliczność materiał dowodowy, nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanej aktywność zawodową. S.Ś. mimo ciężkiej choroby nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa przygotowane dla niego posiłki, jest w stanie samodzielnie przyjąć leki, ubrać się, wymienić pieluchomajtki. Z akt sprawy nie wynika, aby czynności wykonywane przez R.B. na rzecz ojca zajmowały zainteresowanej w ciągu dnia taką ilość godzin, żeby nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zainteresowana jest u ojca dwa razy dziennie: rano i po południu, a więc znaczną część czasu ma do własnej dyspozycji. Ojciec zainteresowanej większą część doby jest sam w domu i musi sobie radzić bez obecności osoby drugiej.

Wprawdzie dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opieka nad osobą niepełnosprawną nie musi być całodobowa, musi jednak w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej, a jej zakres wykluczać możliwość aktywności zawodowej, w tym również w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jednocześnie zaprzestanie czy niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, np. leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Czynności wykonywane na rzecz ojca nie wykluczają możliwości podjęcia przez R.B. jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Niepodejmowanie przez zainteresowaną zatrudnienia nie jest więc wymuszone zakresem i formą wykonywanych na rzecz ojca czynności, lecz jest podyktowane raczej jej własnym wyborem. Nie istnieje zatem w rozpatrywanej sprawie pomiędzy sprawowaniem przez zainteresowaną "opieki" a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia związek przyczynowo-skutkowy uzasadniający ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium uznało również za bezzasadny postawiony w odwołaniu zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów k.p.a. z uwagi na brak dokonania w postępowaniu administracyjnym jakichkolwiek ustaleń (danych) dotyczących zatrudnienia czy też aktywności zawodowej i zarobkowej skarżącej, gdyż okoliczności te, wobec przedstawionych wyżej rozważań i zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie mają dla rozstrzygnięcia sprawy żadnego znaczenia.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w celu ustalenia zakresu sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca przewidział szczególny rodzaj dowodu jakim jest rodzinny wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r. Urzędowy formularz znajduje swoje źródło w cz. IX wzoru kwestionariusza (Dz. U. z 2021 r. poz. 893). W rozpatrywanej sprawie organ I instancji przeprowadził rodzinny wywiad używając cz. I formularza, który dedykowany jest osobom ubiegającym się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Celem tego rodzaju wywiadu jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o pomoc, a zatem zbieranie tego rodzaju danych w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest nadmiarowe, zbędne i nie znajdujące źródła w przepisach prawa.

W tym stanie rzeczy organ II instancji uznał, że R.B. nie kwalifikuje się do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowiło podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył pełnomocnik R.B., zarzucając:

1. 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
2. a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego S.Ś. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;
3. b) art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego S.Ś. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem;
4. 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] września 2021 r., znak [...], o znacznym stopniu niepełnosprawności i konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawny S.Ś. nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz R.B. świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2022 r. ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podkreślił, że po pierwsze w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności Pana S.Ś., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności składający się ze specjalistów lekarzy, którzy posiadając fachową wiedzę uznali niepełnosprawność znaczną S.Ś..

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych pełnomocnik skarżącej wskazał, że organy uprawnione do orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie posiadają umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł więc poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, którzy posiadając fachową wiedzę uznał, że podopieczny niepełnosprawny, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.

Ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżącej, organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki organ winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Zapoznając się więc z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który nie jest samodzielny, porusza się o kulach, nie wychodzi z domu, wymaga pampersowania, wymiany worka na mocz, nadzoru, podawania i przygotowania posiłków, robienia zakupów, dawkowania leków i pomocy przy wszystkich czynnościach higienicznych, załatwianiu spraw urzędowych oraz wsparcia psychicznego z pracą zawodową.

Konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki nad S.Ś. było niezasadne uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się ojcem. Biorąc pod uwagę zakres opieki trudno się zgodzić w tym zakresie z organem II instancji.

W ocenie pełnomocnika skarżącej organ II instancji naruszył również treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad ojcem co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było bez wątpienia błędne ustalenie, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy bezspornie wynika, że jednostka orzecznicza orzekła o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez niepełnosprawnego.

Natomiast z przeprowadzonego wywiadu przez organ I instancji wynika, że skarżąca opiekuje się ojcem, który jest przewlekle chory i potrzebuje jej wsparcia. W ocenie strony skarżącej za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej i w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad mężem, z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Stwierdzono bowiem, że opisane przez skarżącą czynności nie można uznać za czynności związane z opieką strony nad niepełnosprawną w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem skarżącej przedstawione stanowisko jest nie do zaakceptowania. Przede wszystkim należy wskazać, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy wnioskodawca sprawuje faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. czy podejmuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne umożliwiający czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, która legitymuje się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku że znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W niniejszej sprawie nie zakwestionowano, że skarżąca takie czynności wobec ojca podejmuje. Co też istotne w rozpoznawanej sprawie okoliczność, że ojciec skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ. Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji należy odnieść do osób, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Co prawda niektóre czynności z natury rzeczy są czynnościami bardziej lub mniej absorbującymi i czasochłonnymi, dotyczą spraw życiowych nawet całej rodziny i są konieczne do wykonania bez względu na fakt czy odnoszą się do osoby niepełnosprawnej czy też osoby "pełnosprawnej", to jednak nie można z tego powodu pomniejszać czy odmawiać sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a tym bardziej w sytuacji – tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie – w której osoba niepełnosprawna ma niewątpliwie problemy z samodzielnym załatwieniem podstawowych życiowych potrzeb.

Pełnomocnik skarżącej dodał również, że sama ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawtet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywania takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Ponadto, według pełnomocnika skarżącej, organ naruszając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad ojcem. Jedną z przesłanką do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Organ II instancji błędnie ustalił fakt, że ojciec skarżącej nie wymaga pełnej opieki a następnie niezasadnie uznał, że nie musi ona rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawnym.

Na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca podejmowała zatrudnienie, jest osobą zdrową i zdolną do pracy, nie podejmuje jednak zatrudnienia, gdyż przejęła na siebie obowiązek opieki nad ojcem. Skarżąca spełnia więc wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Organ II instancji dodał, że obecnie od organu I instancji uzyskało informację, że z uwagi na nieradzenie sobie skarżącej z opieką nad ojcem, S.Ś. został objęty pomocą z MOPR w S. oraz skarżącą w tej opiece wspiera osoba prywatna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi R.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr KO.4111.85.2022 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewic z dnia 10 lutego 2022 r., znak: MOPR.VI.4132.290.6.2022.DW, sprostowaną postanowieniem z 31 marca 2022 r. znak: MOPR.VI.4132.290.6.2022.DW o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem S.Ś..

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

1. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

1. 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2. 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagający opieki S.Ś. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] września 2021 r. orzekającym o uznaniu w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż R.B. jest córką wymagającego opieki S.Ś., co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jak również nie ma innych osób, których obowiązek alimentacyjny wobec S.Ś. wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny skarżącej wobec ojca. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże jak słusznie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż w sprawie nie doszło do łącznego spełnienia wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż skarżąca nie wykazała istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Wskazać bowiem należy, że z powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu.

Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Co również istotne, stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Podkreślić dodatkowo należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niemniejszą skargę, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenie strony, co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem oraz przeprowadzony w dniu 9 lutego 2022 r. wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach słusznie bowiem zauważyło, że wskazany przez stronę charakter wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres wykonywanych przez skarżącą czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego.

Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Co więcej, jak sama przyznaje skarżąca, wszystkie te czynności nie są wykonywane codziennie. Natomiast wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad ojcem, to jest,, strzyżenie raz w miesiącu, duża kąpiel pod prysznicem raz w tygodniu oraz pomaganie w codziennych czynnościach obejmujących wymianę worka na mocz, pomoc przy myciu, sporadycznie wymiana pieluchomajtek, nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).Zasadności powyższego stwierdzenia nie przeczą w ocenie Sądu, wskazane przez stronę schorzenia, na które cierpi ojciec skarżącej.

Nie bagatelizując stanu zdrowia S.Ś., podkreślenia jednak wymaga, że z akt sprawy nie wynika, iż w/w jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo, wymagającą stałej pomocy skarżącej. Wręcz przeciwnie z załączonego do akt wywiadu środowiskowego bezspornie wynika, że ojciec skarżącej samodzielnie porusza się po mieszkaniu, samodzielnie korzysta z toalety, jak również samodzielnie spożywa posiłki. Jednocześnie skarżąca nie wykazała, że S.Ś. nie może zostać sam w mieszkaniu, szczególnie, że R.B. jest u swojego ojca codziennie rano i po południu, co świadczy o dużej samodzielności podopiecznego. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu pozwalają na stwierdzenie, że wykonywane przez skarżącą czynności wobec ojca, niewątpliwie mają charakter czynności opiekuńczych, jednakże nie wyczerpują one znamion z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniałoby przyznanie stronie żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Bez wpływu na powyższe pozostaje podnoszony w skardze argument, co do pozostawania skarżącej w pełnej gotowości do świadczenia pomocy ojcowi, która to pomoc nie odnosi się jedynie do czynności stricte opiekuńczych, lecz do ogółu czynności wykonywanych przez opiekuna, w tym czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzi osoba niepełnosprawna. Przypomnieć w tym miejscu raz jeszcze bowiem należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżąca należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu przesłanki związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania. Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należało za niezasadny.

Wbrew stanowisku pełnomocnika strony skarżącej w sprawie nie doszło także do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, to jest art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Procedujące w sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod katem możliwości uznania skarżącej za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wynikający z art. 7 i art 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i oceny przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez ten organ materiałów dowodowych, mających wykazać okoliczności korzystne dla stron postępowania. Zasada ta nie zwalnia strony postępowania administracyjnego z obowiązku przedstawienia takich dowodów, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki.

Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił dc