Uzasadnienie
II SA/Łd 548/01
Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3 i 138 § l pkt l kpa oraz art. l ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpoznaniu wniosku J. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu stwierdził, że J. H. L. ur. w dniu [...] złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności konspiracyjnej w Armii Krajowej w okresie od sierpnia 1943r. do stycznia 1945r.
Decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] odmówiono J. L. przyznania uprawnień przewidzianych we wskazanej wyżej ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...). Kierownik Urzędu uznał, że z punktu widzenia zasad dotyczących granicy wieku obowiązujących w organizacji konspiracyjnej jest mało prawdopodobne, aby skarżący, jako małoletni, został przyjęty do organizacji.
W trybie art. 127 § 3 kpa wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ustalono, iż jako dowody w sprawie J. L. przedstawił oświadczenia świadków: R. J. K., J. K., S. G., J. K., J. S., Z. K. oraz relację własną.
Organ podniósł, że w niniejszej sprawie starano się ustalić, czy udokumentowany przez wnioskodawcę stan faktyczny odpowiada warunkom określonym przez ustawodawcę w art. l ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach... Przepis ten stanowi: "Za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945".
Kierownik Urzędu stwierdził ponadto, że związany jest również dyspozycją zawartą w art. 22 ust. l ustawy o kombatantach..., zgodnie z którym o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.
Zarząd Główny Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej udzielił w drodze wyjątku rekomendacji przedmiotowemu wnioskowi. Środowisko skupiające byłych żołnierzy formacji AK, miarodajne do oceny wiarygodności przedstawionych we wniosku faktów, poparło starania strony o przyznanie uprawnień wynikających z ustawy z zastrzeżeniem, aby przyznać uprawnienia w wymiarze symbolicznym l miesiąca (art. 5 ustawy).
Przy ocenie, czy okoliczność przedstawiona we wniosku spełnia warunki art. l ust. 2 pkt 3 ustawy, organ podniósł, iż oparto się m.in. na powszechnie dostępnych źródłach historycznych. Faktem nie podlegającym ocenie jest to, że Armia Krajowa była krajową częścią Polskich Sił Zbrojnych podlegających przebywającemu na emigracji rządowi polskiemu. Z tej racji obowiązywały w niej przedwojenne regulaminy wojskowe, uzupełniane instrukcjami i rozkazami Naczelnego Dowództwa. Dla ZWZ - AK podstawowe znaczenie ma tutaj Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r. W punkcie "5 a" stanowi ona, iż " członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od wieku lat 17-tu (w późniejszym okresie granicę wieku dla osób wstępujących do organizacji obniżono do ukończenia 16 roku życia), który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi, oraz złoży przepisaną przysięgę" (Armia Krajowa w dokumentach 1939 - 1945 t.1, Warszawa 1990, s. 12). Dokument ten w sposób jednoznaczny określa, kto może być i kto jest członkiem AK. Z punktu widzenia obowiązujących w AK zasad skarżący nie mógł składać przysięgi i nie mógł wchodzić w skład podziemnej organizacji wojskowej.
Organ podniósł, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie była próba ustalenia, czy wnioskodawca przedstawił dowody wskazujące na to, że jednak w jego przypadku złamano obowiązujące regulaminy, przyjmując w szeregi organizacji wojskowej 9-letnie dziecko.
Zdaniem Kierownika Urzędu, załączone do wniosku dokumenty tego faktu nie potwierdzają.
W celu wyjaśnienia powyższych wątpliwości zwrócono się do żyjących świadków (świadkowie K. i S. zmarli) z dodatkowymi pytaniami dotyczącymi działalności konspiracyjnej wnioskodawcy.
W wyniku analizy nadesłanych wyjaśnień oraz dokumentacji zebranej wcześniej Kierownik Urzędu wykluczył możliwość wejścia w skład i pełnienie służby w Armii Krajowej przez J. H. L.. W ocenie organu działalność wnioskodawcy można określić mianem pomocy organizacji konspiracyjnej. Po wnikliwej analizie przedstawionego przez stronę materiału dowodowego Kierownik Urzędu uznał, że J. H. L. współpracował jedynie z organizacją podziemną. Tego rodzaju działalność zgodnie z przepisami cytowanej ustawy nie jest podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Podobne stanowisko zajął NSA w analogicznych sprawach (sygnatura V SA 796/94 z dnia 12 kwietnia 1996r. oraz SA/Sz 675/99) stwierdzając, że współpraca ludności cywilnej z partyzantką nie jest jednoznaczna z działalnością kombatancką określoną w ustawie.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy uznano, że dotychczasowe ustalenia odpowiadają stanowi faktycznemu, a decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie narusza prawa. Z uwagi na brak podstaw do uwzględnienia wniosku strony postanowiono, jak w sentencji decyzji.
W skardze do NSA J. L. wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i wydanie rozstrzygnięcia pozytywnego.
W ocenie skarżącego w jego przypadku odstąpiono od obowiązujących w organizacji zasad i w rzeczywistości, mimo bardzo młodego wieku, był on zaprzysiężonym żołnierzem Armii Krajowej, czego wymagała szczególna sytuacja, która powstała w obwodzie sieradzkim od sierpnia 1943r.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w treści decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone przez organ z istotnym naruszeniem przepisów proceduralnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji.
W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest, czy J. L. pełnił służbę w Armii Krajowej, a tym samym, czy spełnił przesłankę w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. nr 142 z 1997r., poz. 950 ze zm.).
Okolicznością poza sporem jest, iż skarżący w okresie, w którym – jak twierdzi – pełnił służbę w AK w charakterze łącznika i obserwatora, tj. od sierpnia 1943r. do stycznia 1945r., był małym chłopcem, gdyż urodził się w dniu [...]. Faktem jest również, iż z instrukcji gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939r. wynikało, że członkiem ZWZ-AK mógł być każdy Polak (każda Polka)... poczynając od wieku lat 17-stu.
Nie można jednak pomijać faktów, iż realia walki i życia okupacyjnego zweryfikowało powyższe założenia i zdarzały się przypadki, kiedy do pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w okresie wojny 1939-1945 przyjmowane były osoby (dzieci) znacznie poniżej dolnej granicy wieku członków organizacji, wynikającej ze wskazanego wyżej rozkazu gen. Sosnkowskiego.
Jak bowiem wynika, np. z książki Cezarego Chlebowskiego pt. "Pozdrówcie Góry Świętokrzyskie" (wyd. Czytelnik, Warszawa 1985) – żołnierzem Zgrupowań "Ponurego" był 14-letni strzelec Henryk Fąfara, pseudonim "Sokolik" (s. 486 oraz zdjęcia 192-193 i 288-289).
Wskazany wyżej przypadek ma znaczenie z punktu widzenia funkcji, jaką miał w czasie wojny pełnić skarżący, który jako mały chłopiec miał pełnić rolę łącznika i obserwatora. Natomiast ze wskazanej wyżej przykładowo pozycji książkowej wynika, że do służby z bronią w ręku przyjmowane były również dzieci, bo takie były realia wojny. Z całą pewnością należy przyjąć, że były to przypadki odosobnione, ale brak jest podstaw do tego, aby je wykluczać, jak uczynił to w przedmiotowej sprawie - wbrew zebranym dowodom – organ.
Z akt sprawy, z zeznań przesłuchanych świadków wynika, że zarówno rodzice skarżącego, jak i jego starsze rodzeństwo tworzyli komórkę wywiadu Armii Krajowej w Z.. Wszyscy oni w sierpniu 1943r. wraz z innymi członkami AK zostali aresztowani i wywiezieni przez Gestapo. Wśród nich był również skarżący, który jako małe dziecko, został po kilku dniach zwolniony. Był on jednak zorientowany w konspiracyjnej działalności swych bliskich i dlatego też po powrocie do domu powiadomił znanych mu członków AK o skrytce swego brata, w której znajdowała się broń, aparat fotograficzny i archiwum wywiadu, a następnie zawartość tej skrytki przekazał członkom AK J. K. i Z. K. Z zeznań tychże świadków, jak i świadka J. S., R. K. oraz S. G. wynika, że J. H. L., mimo bardzo młodego wieku stał się członkiem Armii Krajowej, złożył przysięgę, posiadał pseudonim "Janusz" i w okresie od sierpnia 1943r. do stycznia 1945r. pełnił funkcję łącznika i obserwatora. Z funkcji tej wywiązywał się bardzo dobrze i był "uosobieniem bohaterskiej rodziny L., którą reprezentował", jak wyraził się o skarżącym jeden z członków AK – ppor. J. K. Należy ponadto podnieść, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo Światowego Związku Armii Krajowej Okręg Ł. Koło S. z dnia [...], z którego wynika, iż popiera on wniosek J. H. L. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich.
Również Komisja Weryfikacyjna przy Zarządzie Okręgu Łódź Światowego Związku Żołnierzy AK w Ł. wnioskowała o przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich z tytułu służby w AK w okresie od sierpnia 1943 r. do stycznia 1945 r., co wynika z zapisu umieszczonego w kwestionariuszu (k. 33).
Skarżący uzyskał również rekomendację Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy AK w W., z której wynika, że środowisko popiera wniosek skarżącego i proponuje zaliczyć wnioskodawcy symbolicznie 1 miesiąc "z uwagi na zaistniałą sytuację w okresie okupacji".
Wbrew wskazanym wyżej dowodom, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, organ w przedmiotowej decyzji uznał, iż z punktu widzenia obowiązujących w AK zasad, skarżący nie mógł składać przysięgi i nie mógł wchodzić w skład podziemnej organizacji wojskowej, tym samym odmówiono mu przyznania uprawnień kombatanckich.
Stanowisko to pozostaje, w ocenie Sądu, w sprzeczności z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, dlatego też w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnień) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.