Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, decyzją z 13 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Skierniewice z 14 lutego 2022r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia M.T. pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z 14 lutego 2022 r. Prezydent Miasta Skierniewice odmówił M.T. uchylenia, na jej wniosek decyzji, przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką B.C. oraz odmówił zainteresowanej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że 17 stycznia 2022 r. strona wystąpiła o uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego i przyznanie w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie we wniosku zawarte zostało żądanie, by prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uchylić z dniem wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na fakt, że w ocenie organu strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ odmówił uchylenia decyzji w przedmiocie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż przeciwne rozstrzygnięcie pozbawiłoby stronę w całości świadczeń pieniężnych związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną. Oceniając prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego organ wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów i akt sprawy ustalono, że M.T. ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką B.C., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2021 r. przyznanym na stałe.
M.T. oświadczyła, że z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany decyzją z 14 grudnia 2021 r., nigdzie nie pracuje ani nie pobiera innych świadczeń oraz że nie posiada gospodarstwa rolnego. Organ pierwszej instancji przedstawił zakres opieki sprawowanej przez stronę nad niepełnosprawną matką i wskazując na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615) wyjaśnił, że z przedłożonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności B.C. nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność. Powyższe zdaniem organu oznacza, iż w przedmiotowej sprawie do istniejącego stanu faktycznego nie można przypisać normy art. 17 ust. 1b u.ś.r. zatem nie zostały spełnione ustawowe warunki przyznania świadczenia.
Zatem, w ocenie organu pierwszej instancji M.T. ze świadczenia pielęgnacyjnego na matkę nie może korzystać, może natomiast korzystać ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i z takiego świadczenia korzysta.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, utrzymując w mocy ww. decyzje wyjaśniło, że B.C. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2021 r. wydanym na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 marca 2019 r. Wnioskodawczyni znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Aktualnie M.T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi i B.C., która leczy się z powodu schorzeń przewlekłych: cukrzyca typu II, nadciśnienie tętnicze, astma oskrzelowa, schorzenia serca, neurologiczne, onkologiczne, nefrologiczne, jaskra. Po mieszkaniu B.C. porusza się w miarę samodzielnie, wymaga pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu.
M.T. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Całodobowa opieka nad matką polega na: 3 razy dziennie kontroli poziomu cukru glukometrem, podaniu insuliny, 2 razy dziennie podaniu leków, mierzeniu ciśnienia, wykonaniu czynności higieny osobistej, przygotowaniu posiłków, ubrań, uczestniczeniu w wizytach u lekarza, zawiezieniu matki do przychodni oraz prowadzeniu całego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych). M.T. zajmuje się matką od ok. 3 lat, od 2 lutego 2022 r. zamieszkała razem z nią. Wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany w związku z opieką nad matką, na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 października 2022 r.
Odnosząc się do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kryterium wieku osoby wymagającej opieki Kolegium zwróciło uwagę, że przy wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ pierwszej instancji winien uwzględnić skutki wyroku Trybunał Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym Trybunał stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Tym samym kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r. utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji Kolegium, uwzględniając stan faktyczny niniejszej sprawy, wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz linię orzeczniczą sądów administracyjnych, uznało, że data powstania niepełnosprawności w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednakże Kolegium uznało, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wywiadu środowiskowego oraz wykazu czynności wykonywanych podczas opieki nad matką wynika, że M.T. wykonuje zwykłe codzienne czynności domowe (przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, dokonuje opłat, załatwia sprawy urzędowe). Nadto B.C. po mieszkaniu porusza się w miarę samodzielnie, nie wymaga karmienia, jak też prowadzania do toalety oraz nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Czynności takie jak szykowanie ubrań, duża kąpiel raz w tygodniu, małe kąpiele codziennie, obcinanie paznokci raz na 3-4 dni, podawanie lekarstw, mierzenie poziomu cukru, podanie insuliny, wizyty u lekarza w miarę potrzeby nie stanowią czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej, permanentnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ dodał, że w sytuacji życiowej osoby niepełnosprawnej córka jest dużym wsparciem z uwagi na wykonywane na jej rzecz czynności i codzienną jej obecność, ale czynności podejmowane przez nią na rzecz matki nie mają charakteru czynności stanowiących opiekę wyczerpującą znamiona przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem organu czym innym są czynności opiekuńcze warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a czym innym pomoc świadczona w niektórych czynnościach życia codziennego.
W konkluzji Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom, w ocenie organu, nie odpowiada, ustalony w toku postępowania zakres pomocy jaką świadczy wnioskodawczyni swojej matce. Dodano, że możliwe jest takie zorganizowanie tej opieki, aby odwołująca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest zatem bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez M.T. a sprawowaną przez nią opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
W skardze M.T. zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 ust. 1 pkt 4, w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej B.C. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia oraz niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;
- - art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez błędną wykładnie i błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 16 listopada 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności i konieczności stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawna nie wymaga stałej opieki swojej córki, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia.
W konsekwencji wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2022 r., ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Ponadto wniosła o zwrot kosztów postępowania, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Przychylił się do wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – p.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 - p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa.
Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a).
Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia jedną z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Mianowicie przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W toku prowadzonego postępowania organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem z 6 listopada 2021 r., zaliczającym ją do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Te ustalenia doprowadziły organy do konkluzji, że skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Jak wynika z ustaleń organów M.T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi i B.C., która leczy się z powodu schorzeń przewlekłych: cukrzyca typu II, nadciśnienie tętnicze, astma oskrzelowa, schorzenia serca, neurologiczne, onkologiczne, nefrologiczne, jaskra. Po mieszkaniu matka skarżącej porusza się w miarę samodzielnie, wymaga pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu, a skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Całodobowa opieka nad matką polega na kontroli poziomu, podaniu insuliny i leków, mierzeniu ciśnienia, wykonaniu czynności higieny osobistej, przygotowaniu posiłków, ubrań, uczestniczeniu w wizytach u lekarza oraz prowadzeniu całego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych).
Mimo takich ustaleń odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na fakt, że w ocenie organu zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inaczej mówiąc opieka nad matką nie stanowi przeszkody dla podjęcia przez stronę pracy.
Zdaniem sądu w analizowanej sprawie występuje istotna okoliczność, która nie została dostatecznie wyjaśniona przez orzekające w sprawie organy. Z akt sprawy wynika, że decyzją z 14 grudnia 2021 r. przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 października 2022 r.
Przypomnieć zatem należy, że specjalny zasiłek opiekuńczy w myśl art. 16a u.ś.r. przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podobnie jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego również odnośnie do specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazuje się, że z punktu widzenia celu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest istotne, czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. W świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r. okoliczność, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie stanowi więc sama w sobie wystarczającej przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Koniecznym jest bowiem, aby rezygnacja z zatrudnienia lub jego podjęcia była powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Rezygnacja z zatrudnienia musi być powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Aby można było przyznać stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, w rezultacie kluczowe znaczenie ma zbadanie okoliczności i powodów tej rezygnacji. Nadto należy ustalić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą.
Tak więc zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, tożsamą podstawową przesłanką jego przyznania jest to, że dana osoba rezygnuje z zatrudnienia albo nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą bliską.
Skoro zatem w efekcie złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego organ przyjął istnienie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką, trudno zrozumieć stanowisko organu o braku takiego związku obecnie, to jest w sytuacji gdy skarżąca wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a zakres sprawowanej opieki i stan zdrowia matki nie uległ zmianie w stosunku do momentu ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Poczynione przez Kolegium ustalenia w tym zakresie, pozostają w jawnej sprzeczności z wcześniej poczynionymi ustaleniami organu pomocowego w sprawie o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy nie wskazał przy tym jakie okoliczności stanu faktycznego dotyczące np. stanu zdrowia matki, zakresu sprawowanej opieki, sytuacji zawodowej skarżącego uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Okoliczności takie nie wynikają także z akt sprawy. Niewielki odstęp czasu pomiędzy wydaniem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powoduje konieczność wyjaśnienia ewentualnych rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organy w kolejnych postępowaniach.
Powyższe jest bardzo istotne, gdyż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanie świadczenia jest uwarunkowane spełnieniem takiej samej przesłanki, tj. rezygnacji z zatrudnienia lub jego podjęcia. Organ w ogóle nie wyjaśnił wskazanej rozbieżności, co do zmiany okoliczności uzasadniającej zmianę stanowiska w kontekście spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego podjęcia, wynikającej z przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Konkludując, organ pomocowy w tamtym postępowaniu (poza kryterium dochodowym) kierował się tymi samymi przesłankami, co obecnie, jednak w niniejszym postępowaniu Kolegium doszło do skrajnie odmiennych wniosków, mimo że decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego posiada datę 14 grudnia 2021 r., a wniosek o ustalenie przedmiotowego świadczenia został złożony miesiąc później. W tej sytuacji organ powinien przynajmniej wyjaśnić rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych w obu prowadzonych postępowaniach oraz dokonać ponownej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie.
Wskazać przy tym należy, iż sąd aprobuje stanowisko NSA wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2021 r., I OSK 643/21, że "jakkolwiek ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a u.ś.r.) i prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.) to dwie odrębne sprawy administracyjne, to jednak nie można pominąć zbieżności uregulowań ww. świadczeń, których celem jest wsparcie finansowe (rekompensata) Państwa wobec osób, które - z uwagi na potrzebę sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność - nie pozostają w zatrudnieniu lub nie wykonują innej pracy zarobkowej. Przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. również uzależnia prawo do zasiłku od spełnienia przesłanki w postaci związku przyczynowego pomiędzy nieaktywnością zawodową opiekuna a sprawowaną przez tę osobę opieką nad niepełnosprawnym.
Jest to przesłanka tożsama z przesłanką wymienioną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skoro zatem organ (...) wydał uprzednio decyzję przyznającą prawo do zasiłku określonego w art. 16a ust. 1 u.ś.r., oznaczało to, że tym samym uznał przesłankę związku przyczynowego za spełnioną. W tych warunkach, przyjęcie różnych ustaleń odnoszących się do tych samych elementów stanu faktycznego (choć w odrębnych postępowaniach, dotyczących różnych świadczeń), stanowi naruszenie art. 8 k.p.a., zwłaszcza wobec braku uzasadnienia takich różnic przez organy pomocowe". Podobne stanowisko zajął WSA w Poznaniu w wyroku z 19 listopada 2021 r., IV SA/Po 744/21 oraz tutejszy sąd w wyrokach z 8 czerwca 2022 r., II SA/Łd 200/22 oraz II SA/Łd 212/22.
Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącej o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy i przyznanie w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego wskazać należy, iż godnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wykładnia zarówno językowa jak i funkcjonalna tego przepisu, prowadzi do wniosku, że osoba uprawniona pobierająca jedno ze świadczeń może zdecydować, które z nich będzie pobierać. Efekty wykładni przedstawione na podstawie tego przepisu znajdują uzasadnienie aksjologiczne w materii konstytucyjnej, szczególnie zawartej w art. 2 Konstytucji RP wyrażającej przede wszystkim zasadę demokratycznego państwa prawnego, ale przede wszystkim (na gruncie niniejszej sprawy) zasady sprawiedliwości społecznej. Nie może być uznane za sprawiedliwe rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, w którym pozbawia się stronę postępowania świadczenia korzystniejszego dla niej wobec możliwości dokonania wyboru, który daje sam ustawodawca w art. 27 ust. 5 u.ś.r.
Zatem skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Uzyskiwanie jednego ze świadczeń nie może stać na przeszkodzie uzyskaniu świadczenia korzystniejszego. Ustawodawca zobowiązuje osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną do wyboru świadczenia, a zatem organy administracji publicznej zobowiązane są do poszukiwania rozwiązań proceduralnych umożliwiających zastosowanie normy z art. 27 ust. 5 u.ś.r. W realiach niniejszej sprawy jeśli strona skorzystała z prawa wyboru organ pomocowy mógł jednocześnie uchylić decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy i przyznać świadczenie pielęgnacyjne, jeśli wnioskodawczyni spełniała ustawowe kryteria jego przyznania.
W ocenie sądu w prowadzonym postępowaniu naruszone zostały przepisy art. 6 art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie rozważono wszystkich istotnych kwestii i nie dokonano należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszono wskazane wyżej przepisy postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Na zakończenie powyższych rozważań sąd pragnie zauważyć, że w pełni podziela pogląd organu odwoławczego negujący jednocześnie stanowisko organu pierwszej instancji, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, w tym wypadku art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem wspomnianego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Trafnie wobec tego przyjęło Kolegium, że powołany w decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w zw. z art.135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.
Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., w związku w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).
dc