Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 11 października 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 588/23

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r., znak: KO.4111.238.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach (dalej także: Kolegium, organ II instancji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) (dalej: u.ś.r.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej także: organ I instancji) z dnia 7 marca 2023 r., znak: GOPS-SR-4702.2.2023 o odmowie przyznania G. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu sprawowania opieki nad Z. B. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy wnioskiem z dnia 10 lutego 2023 r. G. B. (dalej także: skarżący) zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników tj. nad matką Z. B. Do swojego wniosku G. B. załączył orzeczenie Miejskiego Zespołu ds.

Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 28 listopada 2022 r. znak: [...] o zaliczeniu Z. B. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż Z. B. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto wnioskodawca oświadczył na piśmie, iż jego mama przeszła operację amputacji prawej kończyny dolnej, nie może wyjść z domu, potrzebuje jego pomocy we wszystkich czynnościach, tj. przygotowanie i podanie posiłków, pomoc w ubieraniu, myciu, zakupach, wizytach u lekarza. Mama nie może zostać sama w domu.

Ponadto w oświadczeniu z dnia 21 lutego 2023 r. skarżący wskazał, iż mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mamą, do czerwca 2022 r. podejmował pracę. Obecnie sprawuje opiekę nad mamą, która wymaga pomocy również w czynnościach higieniczno – pielęgnacyjnych, kontrolowaniu przyjmowania leków, kontaktach z lekarzem, dbaniu o porządek w domu, czy też paleniu w piecu, który znajduje się poza domem.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że G. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką, nad którą sprawuje opiekę. Z. B. jest niepełnosprawna, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, jest po zabiegu amputowania prawej kończyny dolnej. Zabieg odbył się w grudniu 2022 r. Kończynę amputowano powyżej stawu kolanowego, a amputacja była następstwem niedrożności prawych tętnic piszczelowych, krytycznego niedokrwienia prawej kończyny dolnej, miażdżycy. Matka skarżącego porusza się na wózku inwalidzkim.

Ponadto choruje na nadciśnienie, jest pod stałą opieką lekarską, przyjmuje zalecane leki. Z. B. poinformowała, iż z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego takich jak: dokonywanie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, dbanie o regularne przyjmowanie leków, dbanie o utrzymywanie porządku w zajmowanych pomieszczeniach, w czynnościach pielęgnacyjno - higienicznych. Ponadto nie jest ona w stanie zadbać o odpowiednią temperaturę w zajmowanych pomieszczeniach, ponieważ piec jest w osobnym pomieszczeniu, znajdującym się poza domem. Matka skarżącego wymaga również pomocy innych osób w trakcie wyjazdu i wizyt lekarskich oraz pomocy w wykupieniu leków. Pani B. poinformowała, iż syn w sposób prawidłowy sprawuje nad nią opiekę. Do czerwca 2022 G. B. podejmował zatrudnienie, jednak, jak poinformował, musiał zrezygnować z pracy, ponieważ już wtedy stan zdrowia matki znacznie się pogorszył i wymagała ona pomocy oraz specjalistycznej diagnozy, co wiązało się z częstymi wizytami lekarskimi.

W ocenie pracownika socjalnego Z. B. z uwagi na stan zdrowia, niepełnosprawność orzeczoną w stopniu znacznym, nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych, wymaga pomocy osoby drugiej w czynnościach życia codziennego. Dom zajmowany przez rodzinę nie jest przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej, co znacznie utrudnia funkcjonowanie rodziny. Pani B. wymaga pomocy w takich czynnościach jak: dokonywanie zakupów, przygotowywanie i podawanie posiłków, dbanie o regularne przyjmowanie leków, kontakt z lekarzem, towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich, realizowanie recept, utrzymywanie porządku w zajmowanych pomieszczeniach, palenie w piecu oraz pomocy w czynnościach pielęgnacyjno - higienicznych. Rodzina od lipca 2022 korzysta z pomocy GOPS. Z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową rodzina otrzymuje pomoc finansową w postaci zasiłków celowych na pokrycie kosztów związanych z zakupem leków, ponieważ Pani B. ponosi wysokie koszty zakupu leków (faktury związane z zakupem leków za okres 12/22-01/23 opiewały na łączną kwotę 587,26 zł), ostatnia pomoc finansowa była udzielona w 02/2023. W ocenie pracownika socjalnego środki finansowe otrzymywane przez rodzinę nie są marnotrawione, są wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem i służą do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 7 marca 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad matką Z. B. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Z. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 28 listopada 2022 r., co oznacza, że został spełniony warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednakże z treści tego orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 października 2022 r. Do wniosku nie dołączono innych dokumentów potwierdzających moment powstania niepełnosprawności. G. B. oświadczył natomiast, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 listopada 202 r. jest pierwszym orzeczeniem jego mamy. Wcześniej była ona osobą zdrową i nie posiadała orzeczeń o niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie nie spełnione są zatem przesłanki wynikające z art. 17 ust 1b u.ś.r., co uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, iż wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność art. 17 ust. 1b z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednak, w ocenie organu, pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, orzeczenie Trybunału nie skutkowało wykreowaniem prawa do żądania świadczenia dla opiekunów osób dorosłych niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa.

Nie można tym samym wydać decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, gdyż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób wyraźny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń opiekuńczych, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Wyłączenie uznania administracyjnego w sprawach o świadczenia rodzinne oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń opiekuńczych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył G. B., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach zaskarżonym rozstrzygnięciem utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał, jednak, iż nie podziela argumentacji przedstawionej przez organ I instancji odnośnie skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia w sprawie K 38/13. Trybunał nie skorzystał bowiem z przysługującej mu możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., zatem skutek derogacyjny nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności.

Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu wywołuje bowiem domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia.

Zatem art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia.

Kolegium oceniło jednak, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że G. B. nie kwalifikuje się do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne powinno bowiem przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, wykazany w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zakres czynności wykonywanych przez G. B. względem niepełnosprawnej matki, nie stanowi sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc opieki powodującej konieczność niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ze względu na stan zdrowia Pani Z. B. wymaga pomocy - w zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, pomocy w czynnościach pielęgnacyjno-higienicznych, w ubraniu się, przyjmowaniu lekarstw, kontakcie z lekarzem, towarzyszenia w trakcie wizyt u lekarza, palenia w piecu, utrzymania czynności w pomieszczeniach. Czynności wskazane i wykonywane przez skarżącego stanowią połączenie czynności związanych ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką oraz czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego całej wspólnie mieszkającej rodziny, których nie sposób uznać za czynności związane z opieką nad matką. Do czynności dnia codziennego związanych z tym gospodarstwem należy np. utrzymywanie porządku w zajmowanych pomieszczeniach, palenie w piecu, robienie zakupów, gotowanie posiłków. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się w innych gospodarstwach domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Kolegium nie można nie zauważyć, że G. B., mieszkając z matką, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, prać, palić w piecu czy gotować posiłki. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby niepełnosprawnej matki. Należy zwrócić uwagę, że Z. B. nie jest osobą leżącą, nie korzysta z pampersów, nie wymaga karmienia, nie jest cewnikowana. Czynności podejmowane przez G. B. na rzecz mamy, mają zatem, w ocenie Kolegium, charakter czynności stanowiących pomoc dla niej, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona w niektórych czynnościach.

Jak stwierdziło Kolegium, wprawdzie ustawodawca nie wskazał w ustawie o świadczeniach rodzinnych, co należy rozumieć pod pojęciem "opieki", chociaż znaczenie tego pojęcia można próbować zdefiniować posiłkując się przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r. poz. 857). Przepis § 29 ust. 1 ww. rozporządzenia stanowi: "Standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych". Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia, podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji.

Zdaniem organu II instancji charakter czynności, wykonywanych przez G. B. na rzecz niepełnosprawnej matki, nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanemu aktywność zawodową. Obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby skarżący dalej ją sprawując, mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest zatem bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez G. B. a sprawowaną przez niego opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Skargę na powyższą decyzję złożył G. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie G. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Skarżący przywołał stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka.

W ocenie skarżącego nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł jak w petitum skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej także: k.p.a.) lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;

1. 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy;
2. 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
3. 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania;
4. 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym,że zarówno pełnomocnik skarżącego (w skardze), jak i organ II instancji (w odpowiedzi na skargę) wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 20 kwietnia 2023 r., znak: KO.4111.238.2023, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 7 marca 2023 r., znak: GOPS-SR-4702.2.2023 o odmowie przyznania G. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu sprawowania opieki nad Z. B., Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.

z 2023 r. poz. 390) (dalej także: u.ś.r.).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do opieki i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., skarżący jest bowiem synem niepełnosprawnej, która jest wdową. Skarżący należy zatem do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Z. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 28 listopada 2022 r., wydanym na stałe, Z. B. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że Z. B. jest osobą z naruszoną sprawnością organizmu niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić daty, od kiedy istnieje niepełnosprawność podopiecznej, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 października 2022 r.

Sąd podziela stanowisko organu II instancji o błędnym stanowisku organu I instancji, co do zaistnienia, w odniesieniu do skarżącego, podstawy do odmowy przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd w pełni aprobuje pogląd organu II instancji, że powstanie niepełnosprawności matki skarżącego, w innym okresie niż wskazany w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), w którym to orzeczeniu Trybunał dokonał kontroli pod względem zgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W ocenie Sądu w powyższym zakresie organ II instancji prawidłowo wytknął organowi I instancji, że okoliczność powstania niepełnosprawności w okresie późniejszym niż okresy opisane w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (do momentu ukończenia 18-tego roku życia, względnie do 25 roku życia) nie stanowi sama w sobie przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Łd 834/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

W niniejszej sprawie spór prawny na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sprowadza się do tego, czy występuje związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej nad matką, w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Rozważając tak zarysowany spór prawny, Sąd zauważa, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje między innymi synowi z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z aktywnością zawodową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa.

Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2022 r. "Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania." (wyrok NSA z dnia 4 października 2022 r., I OSK 2337/21, LEX nr 3436684, CBOSA; por. także: wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., I OSK 695/17, CBOSA).

Przy czym opieka ta musi być stała lub długoterminowa, co oznacza że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207, CBOSA). Należy podkreślić, że w każdej sprawie, której przedmiotem jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, właściwy organ musi dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). Zdaniem Sądu, Kolegium dokonało takiej oceny i ocena ta jest prawidłowa.

W niniejszej sprawie Kolegium ustaliło, że skarżący podejmował pracę do czerwca 2022 r., z której zrezygnował, aby sprawować opiekę nad matką. Kolegium ustaliło także, że ze względu na stan zdrowia Z. B. wymaga pomocy syna - w zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, pomocy w czynnościach pielęgnacyjno-higienicznych, w ubraniu się, przyjmowaniu lekarstw, kontakcie z lekarzem, towarzyszenia w trakcie wizyt u lekarza, palenia w piecu, utrzymania czynności w pomieszczeniach. W przedmiotowej sprawie podopieczna nie jest osobą leżącą, nie korzysta z pampersów, nie wymaga karmienia, nie jest cewnikowana. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby podopieczna wymagała ekstraordynatoryjnych czynności pielęgnacyjnych jak robienie zastrzyków, sporządzanie opatrunków itp. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby podopieczna miała zabiegi rehabilitacyjne. Wskazane zaś w wywiadzie środowiskowym wizyty lekarskie, w których towarzyszy podopiecznej skarżący nie są codzienne.

Powyższe ustalenia Kolegium, w ocenie Sądu, wskazują, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, Z. B., nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie. Ponadto, Z. B. nie jest osobą leżącą, a opieka nad nią nie ma charakteru szczególnego, wymagającego znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, a zatem nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia, choćby w ograniczonym zakresie w czasie, kiedy nie sprawuje on opieki nad matką.

Sąd zauważa, że zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie wyklucza jednoczesnego zatrudnienia, w szczególności w niepełnym wymiarze. Sąd aprobuje także stanowisko organu II instancji, że konieczność wykonywania przez skarżącego czynności pielęgnacyjnych w zakresie odpowiadającym jedynie pomocy, doraźnemu wsparciu osoby podopiecznej zamiast wykonywania za osobę niepełnosprawną czynności opiekuńczych, nie wskazuje na konieczność sprawowania opieki stałej, absorbującej na tyle aby można było stwierdzić, że skarżący nie może podjąć z powodu tej opieki jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej.

Sąd zwraca uwagę, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawowanie opieki musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 500/22, LEX nr 3426954, CBOSA).

W ocenie Sądu, mając na uwadze poczynione ustalenia, co do zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, która to opieka nie wymaga stałego zaangażowania i poświęcenia się matce wyłącznie lub też w przeważającej mierze, organ II instancji słusznie uznał, że zakres tej opieki przeczy istnieniu związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej nad matką w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21, CBOSA). Z powyższych względów wyrażony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie może się ostać.

Jak wynika z powyższego, zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się także innych wad skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami ogólnymi k.p.a., a w szczególności z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a., a ponadto zgodnie z art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił wniesioną skargę.

ds