Uzasadnienie
II SA/Łd 589/05
Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 2 oraz art. 106 ust.1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. przyznał J.F. zasiłek celowy w wysokości 30 złotych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu zasiłku celowego. Organ zaznaczył, że z uwagi na bardzo ograniczone środki finansowe na wypłatę zasiłków celowych jak również dużą liczbę osób zgłaszających się i kwalifikujących się do przydzielenia pomocy finansowej Ośrodek nie jest w stanie przyznać pomocy w wyższej wysokości.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. F. zarzucił, że kwota przyznanego zasiłku jest zbyt niska. Podkreślił swoją trudną sytuację rodzinną i finansową oraz wyraził negatywną opinię na temat funkcjonowania organów Gminy O..
Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł; osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego, z przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że J.F. spełnia w/w przesłanki i kwalifikuje się do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej.
Przyznawanie zasiłków celowych, w świetle regulacji określonych w ustawie o pomocy społecznej, należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane do zaspokajania najbardziej pilnych, koniecznych potrzeb jej mieszkańców, z uwzględnieniem w pierwszej kolejności potrzeb osób i rodzin spełniających kryteria i kwalifikujących się do prawa do świadczeń pomocy społecznej w świetle cytowanego wyżej art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Możliwości zaspokojenia tych potrzeb są determinowane posiadanymi przez gminę środkami finansowymi, które ze względu na duże zapotrzebowanie na pomoc społeczną, nie zawsze pozwalają na przyznawanie świadczeń, jak również na przyznawanie świadczeń w wysokości odpowiedniej do potrzeb i oczekiwanej przez potrzebujące osoby i rodziny. Stosownie do treści art. 3 ust. 4 powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Potrzeby rodziny wnioskodawcy odpowiadają celom pomocy społecznej, jednakże - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - możliwości finansowe organu pomocy społecznej nie pozwoliły na przyznanie zasiłku w wyższej, odpowiadającej potrzebom rodziny, wysokości.
Organ odwoławczy podkreślił, że zasiłki celowe są świadczeniami nieobowiązkowymi, fakultatywnymi, co oznacza że organ pomocy społecznej może, lecz nie musi przyznawać tej formy świadczenia. Orzekanie w sprawach zasiłków celowych odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego i organ ma pewną swobodę co do ich przyznawania, przy czym przepisy ustawy nie określają ani częstotliwości przyznawania tych zasiłków ani ich wysokości. W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie przyznanie świadczenia nastąpiło bez przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ ustalił sytuację zainteresowanego, a zasiłek przyznał w granicach swoich możliwości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.F. podniósł argumenty tożsame z argumentami odwołania podkreślając swoją trudną sytuację i złą pracę ośrodka pomocy społecznej w O. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do § 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawa nie stanowi inaczej.
Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Sąd nie jest uprawniony do badania celowości i słuszności wydanych decyzji.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) decyzja (lub postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak również decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które stanowiły podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W niniejszej sprawie z wywiadu środowiskowego z dnia 14 lutego 2005 r. wynika, że J.F. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o udzielenie mu pomocy finansowej na zakup leków, dokumentując swoje potrzeby w tym zakresie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Skarżącemu przyznano zasiłek celowy, jednak J.F. zakwestionował jego wysokość.
Zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Fakultatywność świadczenia wynika z samego sformułowania treści przepisu art. 39 cytowanej ustawy, gdzie użyto sformułowania "może być przyznany". To z kolei powoduje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w granicach uznania administracyjnego. Należy przy tym podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności postępowania administracyjnego. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w zasługującym na aprobatę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01 (LEX nr 149543).
Organ administracji, działając w ramach uznania administracyjnego, powinien wszechstronnie i dokładnie zbadać wszystkie okoliczności faktyczne, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy - art. 77 k.p.a. W wyroku z dnia 23 stycznia 1998 r. sygn. akt III SA 1651/96 (LEX nr 44815) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, zgodnie z którym przyznana organom administracji państwowej swoboda w rozstrzygnięciu nie upoważnia ich do działania dowolnego. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązek organu orzekającego w zakresie postępowania dowodowego polega na wszechstronnym zbadaniu stanu faktycznego, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela wynikającym z art. 7 k.p.a.
Stosownie do treści art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy.). Trzeba zatem stwierdzić, że w tej sytuacji wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.
W niniejszej sprawie, akta sprawy nie zawierają żadnych dowodów na to, że organy administracji dokonały zestawienia sytuacji materialnej skarżącego, w tym udokumentowanych potrzeb związanych z zakupem leków, z konkretnymi środkami finansowymi posiadanymi przez ośrodek pomocy społecznej. To z kolei uniemożliwia Sądowi ocenę, czy przyznając J.F. zasiłek w wysokości 30 złotych organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Nie sposób ocenić bowiem możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej nie dysponując chociażby podstawowym zestawieniem otrzymywanych przez organ dochodów i wydatków, jakie związane są z jego funkcjonowaniem w rozbiciu na poszczególne świadczenia – zarówno te o charakterze obligatoryjnym, jak i te fakultatywne. Organy administracji, rozpatrując sprawę zarówno w I jak i w II instancji, oparły się jedynie na lakonicznym stwierdzeniu, że przyznanie zasiłku w wysokości 30 złotych wynika z możliwości finansowych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. Stwierdzić zatem należy, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., jak również poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. zostały wydane z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. co miało wpływ na wynik prowadzonego postępowania administracyjnego.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.