Postanowienie WSA w Łodzi z 23 września 2022 r., II SA/Łd 596/22

Sąd

Dnia 23 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II

Rozpoznanie

w dniu 23 września 2022 roku na posiedzeniu niejawnym

Sprawa

sprawy ze sprzeciwu K. K.-S. – Sołtysa Sołectwa D. odrzucić sprzeciw. a.bł.

Skład

Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska przewodnicząca

Od orzeczenia

od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 13 czerwca 2022 roku nr SKO.4161.11.22 w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia:

Uzasadnienie

K. K.-S. – Sołtys Sołectwa D. wniosła do sądu administracyjnego sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 13 czerwca 2022 r., nr SKO.4161.11.22, w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia.

W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o odrzucenie sprzeciwu podnosząc, że Sołectwo D., jak również reprezentująca je Sołtys, nie posiadają legitymacji strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. umożliwiającej im wniesienie sprzeciwu. Legitymację taką posiadają ewentualnie mieszkańcy Sołectwa D., a nie Sołectwo będące jednostką pomocniczą gminy, czy też Sołtys będący jej organem wykonawczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 25 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – w skrócie: "p.p.s.a." – zdolność sądowa przysługuje osobom fizycznym, osobom prawnym, państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej oraz organizacjom społecznym nieposiadające osobowości prawnej a także innym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 559 ze zm.) – dalej powoływanej jako: "u.s.g." – gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Z kolei zgodnie z art. 36 ust. 1 u.s.g. organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys, którego działalność wspomaga rada sołecka.

Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że jednostka pomocnicza nie jest kolejną jednostką samorządu terytorialnego, a stanowi część większej struktury jaką jest gmina. Jak sama nazwa wskazuje podmioty takie mają pomocniczy charakter, wykonują zadania gminy im powierzone i działają w ramach podmiotowości prawnej gminy. Same jednostki pomocnicze nie posiadają osobowości prawnej oraz umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym. Nie mogą być zatem samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego. Brak regulacji prawnej w ustawie o samorządzie gminnym przyznającej sołectwom, dzielnicom i osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych w k.p.a. dla organizacji społecznych wyłącza także możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2003r., sygn. akt IV SA 2841/2001, Wspólnota 2004, nr 9, s. 59, wyrok NSA z 17 stycznia 2013r., sygn. akt I OSK 1591/12). Samodzielnie – we własnym imieniu i we własnym interesie – jednostki pomocnicze nie mogą skutecznie inicjować wszczęcia postępowania administracyjnego i nie mogą uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony tego postępowania (por. wyroki NSA z dnia 26 maja 1992r., sygn. akt SA/Wr 1248/91, z dnia 20 września 2001r., sygn. akt II SA 1539/2000, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 listopada 2006r., sygn. akt II SA/Bk 414/2006).

W świetle wyżej poczynionych wywodów sołectwo jako jednostka pomocnicza gminy nie należy do żadnej z wymienionych w art. 25 ustawy p.p.s.a. grup, w tym także nie jest samorządową jednostką organizacyjną. Za takie uważa się jednostki, które działają jako tzw. stationes communis, dysponując wyodrębnioną częścią majątku wyposażonej w osobowość prawną gminy, powiatu lub województwa (M. Niezgódka-Medek [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005r., s. 63). Brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym skutkuje uznaniem, że sołectwo nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do sądu. Podobnie rzecz ma się z radą sołecką, której również nie można przypisać legitymacji uprawniającej do wniesienia skargi, zwłaszcza że zgodnie z art. 36 ust 1 u.s.g. jest to jedynie organ wspomagający działalność sołtysa, który także nie posiada legitymacji skargowej.

W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym sołtys jako organ wykonawczy sołectwa, także nie ma legitymacji do wniesienia skargi (por. postanowienie WSA w Gdańsku z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 5/20, postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. Z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II SAB/Go 1/20).

Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a. sąd odrzuca sprzeciw jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Sąd odrzuca sprzeciw postanowieniem, które może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a.).

Co prawda w myśl art. 58 § 2 w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a. z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci sprzeciw dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony, jednak dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy brak zdolności sądowej może być uzupełniony.

W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, że sprzeciw wniesiony przez Sołtysa Sołectwa D. jest sprzeciwem niedopuszczalnym. Sołtys nie posiada bowiem osobowości prawnej, a więc zdolności sądowej do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, a brak w zakresie zdolności sądowej jest w tym przypadku nieusuwalny. Z tych przyczyn sprzeciw Sołtysa Sołectwa D. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 oraz § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w postanowieniu.

a.bł.