Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 września 1998 r., wydaną na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania Kazimierzowi Cz. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że przedłożone przez wnioskodawcę dowody potwierdzają wprawdzie jego pobyt na deportacji w III Rzeszy, jednakże nie świadczą o pracy przymusowej na rzecz tego państwa.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Kazimierz Cz. napisał, że przedstawił dokumenty potwierdzające jego pracę przymusową jako robotnika rolnego w służbie Wol??? w miejscowości R. Praca była świadczona od świtu do nocy, a gdyby odmówił jej wykonywania, to z pewnością nie przeżyłby. W majątku niemieckim pracował razem ze swoimi braćmi i im nie odmówiono przyznania świadczenia.
Decyzją z dnia 31 marca 1999 r., wydaną na podstawie art. 127 par. 3 i art. 138 par. 1 Kpa oraz art. 4 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 1 września 1998 r. o odmowie przyznania Kazimierzowi Cz. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie.
W uzasadnieniu aktu podano, że Kazimierz Cz. ubiega się o przyznanie świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej do miejscowości R. w okresie od stycznia 1943 r. do listopada 1944 r. Na potwierdzenie wywiezienia do pracy przymusowej przedstawił oświadczenie Mera miasta R. z dnia 30 kwietnia 1993 r., z którego wynika, że wnioskodawca figuruje na liście cudzoziemców, deportowanych Polaków, pracujących jako robotnicy rolni w okresie 1943- 1944 /brak dodatkowych wzmianek/.
Z całego zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Kazimierz Cz., jako niespełna czteroletnie dziecko, razem ze swoimi rodzicami był deportowany na terytorium Francji, gdzie jego ojciec- Jan Cz. pracował jako robotnik rolny.
Biorąc pod uwagę wiek Kazimierza Cz. w chwili deportacji organ uznał, że wnioskodawca nie wykonywał pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy, a przedstawione zaświadczenie Mera potwierdza jedynie pobyt wnioskodawcy na terytorium Francji.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Kazimierz Cz. napisał, że Mer miejscowości R. potwierdził, że skarżący był na liście deportowanych Polaków pracujących jako robotnik rolny w służbie Wol???. Brak przeto podstaw do uznania, iż nie była to praca przymusowa, bowiem wykonywał ją od świtu do nocy. Jego rodzeństwo legitymuje się takimi samymi dokumentami i braciom przyznano uprawnienie do świadczenia pieniężnego.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelny Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd administracyjny bada zgodność decyzji administracyjnych i postanowień z prawem. Oznacza to, że zakres orzekania sądu ograniczony jest do granic wyznaczonych przedmiotem rozstrzygnięć i zagadnień procesowych związanych z ich wydaniem. Poza tak zakreślone ramy sąd wyjść nie może.
Oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że naruszają one przepisy prawa materialnego oraz przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ nie przewiduje, co należy stwierdzić na wstępie, objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Rodzaje represji, których doznanie uprawnia obywateli polskich posiadających stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i którzy nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego oraz dodatku za tajne nauczanie, do ubiegania się o przyznanie świadczenia obejmują:
- 1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939- 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;
- 2. deportację /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium:
a/ III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939- 1945; b/ Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
W rozpoznawanej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyjął, że Kazimierz Cz. został deportowany na okres przekraczający 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na tereny okupowane przez III Rzeszę w okresie wojny, a miało to miejsce w okresie od stycznia 1943 r. do listopada 1944 r. Ponieważ jednak skarżący urodził się 8 września 1939 r. i w chwili deportacji miał niespełna 4 lata, więc nie jest prawdopodobne, aby wykonywał on pracę przymusową w rozumieniu przepisów ustawy.
Zasadniczym przeto zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie jest odniesienie się do kwestii, czy na skarżącym spoczywał wymóg udowodnienia, iż na deportacji wykonywał on pracę przymusową w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 2 ustawy.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany był pogląd, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia na podstawie analizowanej ustawy powinna wykazać, że spełnia przesłanki prawne uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 kategorii osób represjonowanych, nie jest natomiast obowiązana wykazać, czy w czasie pobytu w tego typu obozie faktycznie wykonywała pracę przymusową /vide wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2000 r., III RN 143/99/. O ile pogląd ten zasługiwać może na aprobatę, to zważyć jednakowoż należy, że w rozpoznawanej sprawie skarżący zaliczony jest do kategorii osób określonej w pkt 2 art. 2 ustawy, a nie w pkt 1 tego aktu. Nie był on wywieziony do obozu pracy przymusowej, toteż stan faktyczny sprawy jest różny od tego, który był przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w opisanej sprawie.
Fakt, iż represją w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ jest samo osadzenie w obozie pracy przymusowej z określonych przyczyn bez jednoczesnego łączenia tegoż osadzenia z wykonywaniem pracy przymusowej, nie oznacza, że intencją ustawodawcy definiującego represję treścią art. 2 pkt 2 tejże ustawy nie było połączenie faktu wywiezienia na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., z obowiązkiem świadczenia pracy przymusowej.
W przedmiotowej sprawie odrzucenie a limine przez Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych twierdzenia skarżącego, że świadczył on na deportacji pracę przymusową, musi budzić uzasadnione wątpliwości. Skoro owo odrzucenie umotywowane zostało ówczesnym wiekiem Kazimierza Cz., to obowiązkiem organu było ustosunkowanie się do treści pisma Mera miasta R. z dnia 30 kwietnia 1993 r. zawierającego stwierdzenie, że Kazimierz Cz. figuruje na liście cudzoziemców: Deportowanych Polaków w służbie Wol??? jako robotnicy rolni.
Ponadto wydaje się, że organ pominął i ten fakt, że pobyt skarżącego na deportacji we Francji trwał do listopada 1945 r., kiedy to Kazimierz Cz. wkroczył w 7 rok życia. Co prawda użyte w art. 2 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy pojęcie deportacji odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, czyli dotyczy okresu do dnia 8 maja 1945 r., to w tej dacie skarżący był już w szóstym roku życia.
Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z treści przepisów art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i często uniemożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. W razie zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji, którą wydano bez pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego, sąd ten nie ma możliwości oceny, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone z naruszeniem obowiązku wyczerpującego zebrania, a następnie rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Z powyższych względów, z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy o NSA, orzeczono jak w sentencji.