Uzasadnienie
II SA/Łd 605/09
A w M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi A na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie trwałego zarządu nieruchomości.
Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że A w M. jest jednostką budżetową, nadzorowaną obecnie przez samorząd województwa [...], prowadzącą działalność mającą na celu ochronę przyrody, walorów krajobrazowych, wartości historycznych i kulturowych, jak również działalność edukacyjną. Wysokość kapitału zakładowego jednostki określono na 1168,60 zł, a wartość środków trwałych na 400 063,83 zł. Podano także, że według bilansu za ostatni rok obrotowy jednostka osiągnęła ujemny wynik w kwocie 864 930,20 zł. Stan konta bankowego jednostki wynosił zaś 1168,60 zł.
W uzasadnieniu wniosku podano, że wszelkie wydatki środków finansowych zaplanowane są wcześniej – w roku poprzedzającym rok budżetowy. W czasie, gdy konstruowany był plan wydatków na 2009 r., nikt nie był w stanie przewidzieć, że zajdzie potrzeba poniesienia kosztów sądowych. Dyrektor A, decydując się na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, naraziłby się na odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny budżetowej, bez względu na fakt, że wniesienie skargi na decyzję Wojewody [...] było realizacją zasady należytej staranności w pełnieniu przez A w M. trwałego zarządu nad nieruchomością.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego.
W konsekwencji nawet w sytuacji, gdy z oświadczenia o majątku i dochodach wynikać będzie brak środków do partycypacji w kosztach postępowania, uprawnione jest oddalenie wniosku strony, jeśli nie stanie to na przeszkodzie realizacji prawa do sądu.
Tym niemniej, w ocenie referendarza sądowego, z akt sprawy nie wynika, by wnioskodawca spełnił przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Nie przekracza bowiem możliwości finansowych A w M. uiszczenie przezeń należnego w tej sprawie wpisu od skargi, w wysokości 200 zł, w sytuacji posiadania znacznego majątku (wartość środków trwałych określono na ponad 400 000 zł), a także środków na koncie bankowym w kwocie przewyższającej wysokość wpisu. Kwota wpisu sądowego w niniejszej sprawie jest stosunkowo niewielka, która z pewnością nie ma znaczącego wpływu na możliwości finansowe jednostki. Nie uprawdopodobniła ona w żaden sposób niemożności dokonania zmian w planie finansowym, dopuszczalnych w świetle ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem.
Podmioty takie nie mogą też wymagać, by przyznanie prawa pomocy kompensowało brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w 16 kwietnia 2007 r., I FZ 123/07).
We wniosku Dyrektor A w M. podał, że nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jest związany planem wydatków, w którym nie uwzględniono kosztów postępowania sądowego. Nie wykazał jednak, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy organ na rachunkach bankowych takie środki posiadał. Ponadto w myśl art. 148 ust. 1 ustawy o finansach publicznych zapewniona została możliwość dokonywania przeniesień wydatków między rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków, z zastrzeżeniem ust. 4, w ramach danej części i działu budżetu państwa.
Niezależnie od powyższego art. 139 ust. 1 stanowi, że wydatki nieprzewidziane, których obowiązkowe płatności wynikają z tytułów egzekucyjnych lub wyroków sądowych, mogą być dokonywane bez względu na poziom środków finansowych zaplanowanych na ten cel. Odpowiednia zmiana planu wydatków powinna nastąpić we właściwym trybie. Skoro wnioskodawca nie kwestionuje, że ma na swoim koncie określone środki finansowe, a jedynie, że nie może wykorzystać ich w celu ponoszenia kosztów sądowych, należy odmówić wnioskującemu przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2007 r., II OZ 707/07).
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.
LF