Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 145 § 1 i art. 145a K.p.a., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. L. wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...], nr [...].
W uzasadnieniu organ administracji podniósł, iż wymienioną wyżej decyzją z dnia 1 sierpnia 2005r. odmówiono przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, po. 395 ze zm.). W dniu 20 stycznia 2010r. wpłynął do organu wniosek strony o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną. Pismem z dnia 4 lutego 2010r. wezwano stronę do sprecyzowania przyczyn wznowienia postępowania, przytaczając treść przepisu art. 145 § 1 k.p.a. W ocenie organu strona nie dopełniła tego wymogu, nie wskazała na istnienie jakiejkolwiek z przesłanek wymienionych w tych przepisach. Z treści art. 16 § 1k.p.a. wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach k.p.a.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. L. podniosła, iż sprawa o uznanie jej za osobę represjonowaną przez III Rzeszę w okresie 1943 – 1945 toczy się od 2003r. przed 3 instytucjami: Fundacją Polsko – Niemieckie Pojednanie, Stowarzyszeniem Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę i Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Organizacje uznały ją za osobę represjonowaną przez III Rzeszę i przyznały jej odszkodowanie oraz zapomogi. Jedynie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawia jej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Organ administracji, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], stwierdził, iż J. L. nie sprecyzowała przesłanki, na podstawie której domaga się wznowienia postępowania.
W skardze na powyższą decyzję J. L. podtrzymała argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto podniosła, że cała jej rodzina, tj. matka S. J., ojciec F. J. oraz brat L. J. zostali uznani za osoby represjonowane i Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał im z tego tytułu świadczenia pieniężne w maksymalnym wymiarze. Natomiast jej nie przyznano tego świadczenia pomimo kilkakrotnego składania wniosków i próśb.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływaną jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje przede wszystkim orzekanie w sprawach skarg na rozstrzygnięcia, akty, czynności i bezczynność określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn, niż w niej wskazane. W szczególności nie ma znaczenia dla oceny żądań J. L. okoliczność, że otrzymała ona stosowne świadczenia z Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie czy ze Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę. Jak trafnie zauważa organ, przyznanie tych świadczeń odbywa się na podstawie innych kryteriów, niż ustalane w postępowaniu toczącym się w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87 poz.395 ze zm.).
Natomiast kontrolując zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postępowanie sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, w szczególności naruszenie normy wynikającej z art. 9 i 8 k.p.a.
Postępowanie zainicjowane przez J. L. wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego w trybie powołanej ustawy zostało zakończone ostateczną decyzją odmowną w [...].
Wznowienie postępowania, o które wnosiła J. L. we wniosku z dnia [...], jest postępowaniem nadzwyczajnym, toczącym się w trybie art. 145 i nast. k.p.a. Z uwagi na to, że powołany przepis zawiera zamknięty katalog przyczyn wznowienia, organ obowiązany jest na wstępie ustalić, czy zgłaszając wniosek o wznowienie, skarżąca powołała się na ustawową jego przyczynę, to jest na jedną z przesłanek wznowienia. Lakoniczne sformułowanie wniosku, bez wskazania przyczyn wznowienia, skutkowało wezwaniem do wskazania ustawowych przesłanek. Organ bowiem zwrócił się o sprecyzowanie trybu administracyjnego w jakim ma zostać rozpatrzony wniosek i o nadesłanie dokumentów i uzasadnienia wyboru trybu. Przytoczył przy tym treść art. 145 i 145a k.p.a. Skarżąca w odpowiedzi przesłała wypełniony formularz wniosku o przyznanie świadczenia, załączając dokumenty – pisemne oświadczenia, zeznania świadków. Uznanie na tej podstawie, że skarżąca nie wskazała żadnej z ustawowych przesłanek wznowienia było w ocenie sądu przedwczesne.
Sposób wykonania przez nią wezwania sugeruje, że wezwanie to było mało czytelne i precyzyjne. Wbrew twierdzeniom organu, takie wezwanie uczestnika postępowania, jakie zawarte zostało w omówionym piśmie z dnia 4 lutego 2010r. (k.24 akt administracyjnych) nie jest właściwym wypełnieniem obowiązków nałożonych na organ administracji w art. 9 k.p.a. Przepis art. 9 k.p.a. obliguje organy do należytego i wyczerpującego informowania stron okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
Sąd orzekający w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, że obowiązek informowania i wyjaśniania nałożony na organy w art. 9 k.p.a. powinien być rozumiany jak najszerzej Innymi słowy nie można uznać za wystarczające odesłanie do przepisów prawa, ale należy również wskazać na ich zastosowanie w sprawie, np. przedstawienie okoliczności faktycznych, których udowodnienie przesądza pozytywne załatwienie sprawy. Organy winny czuwać nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im stosownych wskazówek.
Należy podkreślić, że tak szerokie pojmowanie ciążącego na organie administracji państwowej obowiązku informowania stron koreluje z obowiązkiem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, gdyż sprzyja sprecyzowaniu okoliczności istotnych i wyczerpującemu ich wyjaśnieniu.
Sposób udzielenia informacji w niniejszej sprawie i nieprecyzyjne określenie obowiązków ciążących na stronie, zaniechanie przez organ dalszej próby wyjaśnienia, w oparciu o którą z wskazanych przesłanek wznowienia skarżąca żąda wszczęcia postępowania w trybie art. 145 k.p.a. świadczy o naruszeniu cytowanego wyżej art. 9 k.p.a., ale również innej naczelnej zasady procedury administracyjnej - zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Jak wynika z powyższych rozważań, rolą organu w postępowaniu nie jest tylko zastosowanie przepisów prawa, ale również udzielenie stronie postępowania takiej opieki, która zagwarantuje realizację zasad wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego.
Organy w niniejszym postępowaniu nie dokonały równie oceny dowodów złożonych przez skarżącą dokumentów. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji brak jest jakichkolwiek ustaleń faktycznych, znalazło się w nim jedynie lakoniczne stwierdzenie, że skarżąca nie wypełniła obowiązku wskazania przesłanek do wznowienia. Nie omówiono nawet tych dokumentów, które zostały przez nią złożone. Wbrew zawartemu w uzasadnieniu sformułowaniu nie poddano analizie przepisów prawa, a jedynie przytoczono ponownie treść art. 145 i 145a k.p.a.. Uzasadnienie to nie spełnia zatem warunków określonych w art. 107 §3 k.p.a., narusza również wspomnianą wcześniej zasadę przekonywania, ujęta w art. 11 k.p.a.
Również po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ w istocie nie wyjaśnił okoliczności faktycznych prawy. Odwołał się też do zawartej w decyzji I instancji analizy wniosku skarżącej, której to analizy w istocie brak. Zatem i w zaskarżonej do sądu decyzji organ dopuścił się istotnego naruszenia art. 10107 §3 i 11 k.p.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny usunąć powyższe uchybienia, w szczególności informując skarżącą nie tylko o treści art. 145 k.p.a., ale i jasno precyzując, że obowiązana jest ona wskazać którą z tych przesłanek uważa z podstawę swego zadania, zobowiązując do przedstawienia dowodów na powyższą okoliczność, ewentualnie same ocenią, czy wniosek zawarty na karcie 36 akt administracyjnych wraz z załączonymi dokumentami wskazuje na którąkolwiek z ustawowych podstaw wznowienia.
Z uwagi na powyższe, wobec naruszenia wskazanych przepisów postępowania (art. 8,9,11, 107 §3 k.p.a.) w stopniu, który skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., orzekając o kosztach postępowania z mocy art. 200 p.p.s.a.