Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozstrzygnięciu wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, J. S. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego wskazując na fakt przymusowej pracy w okresie od dnia 1 września 1940 roku w fabryce trykotowych wyrobów dla wojska niemieckiego. Jako 13 letni chłopak zmuszany był do bardzo ciężkiej pracy. W końcu lipca 1944 roku, na polecenie władz niemieckich, został internowany do obozu przejściowego w Ł. przy ul. A. Po kilkunastodniowym pobycie został deportowany nad rzekę W. w celu kopania rowów okopowych i przeciwczołgowych. Do Ł. na pieszo powrócił w dniu 22 stycznia 1945 roku.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił przyznania J. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia organ cytując przepisy ustawy i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, sygn. akt: K 49/07 (Dz. U. Nr 220, poz. 1734) stwierdził, iż nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca wykonywał pracę przymusową w pobliżu miejsca stałego zamieszkania w miejscowości Ł. Praca ta, jak ocenił organ, nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, nie była połączona z przymusową zmianą miejsca pobytu.
Ponadto, okres pracy przymusowej związanej z kopaniem okopów w okresie od dnia 1 sierpnia 1944 roku do dnia 15 stycznia 1945 roku nie uprawnia do przyznania świadczenia, gdyż była wykonywana w okresie krótszym niż wymagane przez ustawę 6 miesięcy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. wskazał, iż nie zgadza się z faktem odmowy przyznania świadczenia z tytułu kopania przez 7 miesięcy rowów okopowych. Praca związana z kopaniem rowów była bardzo ciężka fizycznie i psychicznie. W dniu 20 lipca 1944 roku wnioskodawca został osadzony w obozie przejściowym w Ł. przy ul. A, a następnie w obozie na ul. B. W dniu 29 lipca 1944 roku został on wywieziony do S., skąd furmankami i pieszo do miejsca kopania rowów. Do Ł. wracał pieszo i dotarł w dniu 22 stycznia 1945 roku. Te okoliczności nie były przedmiotem wyjaśnień świadków, gdyż oni nie byli razem z nim deportowani i nie wracali razem z nim do Ł. Zdaniem strony, do czasu deportacji powinien być zaliczony czas transportu, zakwaterowania, przydziału pracy i powrotu do domu.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż wnioskodawca wykonywał pracę przymusową w miejscu stałego zamieszkania (Ł.), zatem nie nastąpił fakt deportacji wskazany w ustawie. Odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wyjaśnił, że wnioskodawca w treści wniosku wskazał, że do pracy przy budowie umocnień wojskowych został skierowany w sierpniu 1944 roku, co potwierdzają również świadkowie. Przyjmując, że praca ta rozpoczęła się w sierpniu 1944 roku, a zakończyła w dniu 22 stycznia 1945 roku, zdaniem organu, nie został spełniony warunek konieczny do nabycia uprawnień do świadczenia pieniężnego – tj. wnioskodawca nie wykonywał pracy przymusowej przez okres co najmniej 6 miesięcy. Zgodnie bowiem z regulacją art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.
W skardze do sądu administracyjnego J. S. wniósł o jej uchylenie w całości lub w części odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia z tytułu pracy przy budowie umocnień wojskowych, gdyż od dnia 20 lipca 1944 roku do dnia 22 stycznia 1945 roku upłynął okres ponad 6 miesięcy. Zdaniem skarżącego do okresu deportacji należy zaliczyć czas transportu do miejsca wykonywania pracy, czyli czas pobytu w obozach na ul. A i ul. B, w których został on osadzony w dniu 20 lipca 1944 roku. Do okresu pracy przymusowej zaliczony powinien też być czas powrotu na pieszo do Ł., co nastąpiło w dniu 22 stycznia 1945 roku. Organ nie odniósł się do podnoszonej przez stronę okoliczności, iż deportacja rozpoczęła się z momentem osadzenia go w obozie przejściowym. Strona na tę okoliczność złożyła oświadczenie, o którym mowa w § 2 ust. 4, § 3 i § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 roku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skutkować winno jej uchyleniem.
Na wstępie wskazać należy, iż zasadniczy spór w sprawie sprowadza się do ustalenia początkowej daty rozpoczęcia deportacji, która mogłaby uprawniać skarżącego do uzyskania stosownego świadczenia. Zdaniem skarżącego, w dniu 20 lipca 1944 roku trafił on do obozu przejściowego w Ł. przy ul. A, a następnie do obozu przy ul. B. Transport do miejsca docelowego, w którym miało miejsce kopanie rowów rozpoczął się w dniu 29 lipca 1944 roku. Do domu skarżący powracał na pieszo, bocznymi drogami i dotarł w dniu 22 stycznia 1945 roku. Zdaniem skarżącego do okresu deportacji powinien zaliczyć się także czas pobytu w obozie przejściowym, a nie tylko świadczenia pracy. Organ zajął w sprawie stanowisko przeciwne przyjmując za datę początkową deportacji miesiąc sierpień 1945 roku.
Zgodnie z treścią art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), represją w rozumieniu ustawy jest m. in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945 (lit. "a"), lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. "b"). Jak słusznie wskazywał organ, minimalny okres pracy uprawniający do uzyskania świadczenia, zgodnie z treścią zacytowanego powyżej przepisu, wynosi 6 miesięcy.
Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należy zauważyć, iż skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia wskazał, iż w fabryce w Ł. pracował do dnia 1 sierpnia 1944 roku, a do obozu przejściowego został skierowany pod koniec lipca 1944 roku. Zeznania świadków, których skarżący dołączył do wniosku, w zakresie początkowej daty rozpoczęcia deportacji nie są zgodne. Część świadków, która pracowała wspólnie ze skarżącym w fabryce w Ł. zeznała, że został on deportowany we wrześniu 1944 roku. Natomiast świadkowie, którzy wspólnie ze skarżącym pracowali przy kopaniu rowów wyjaśniali, że skarżący był zatrudniony przy kopaniu okopów od sierpnia 1944 roku.
Konkludując powyższe ustalenia należy wskazać, iż fakt pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. A i B jest prawdopodobny, tym niemniej okoliczność ta nie została udowodniona przez skarżącego. Skarżący w tym celu winien przedstawić świadków, z którymi przebywał w takim obozie, zaświadczenie odpowiedniego organu zajmującego się archiwizacją dokumentów lub badaniem historii, z którego wynikałby fakt i okres pobytu skarżącego w danym miejscu, bądź wykazać że legitymuje się uprawnieniami kombatanckimi z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym lub że ubiegał się o takowe uprawnienia.
Ustosunkowując się do zarzutów skargi wyjaśnić należy, iż zgodnie z treścią § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 roku w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300), z przedłożonych dowodów powinien wynikać okres, rodzaj i miejsce represji, w przypadku przedłożenia dokumentów potwierdzających tylko datę początku represji, w uzasadnionych przypadkach można ustalić datę jej zakończenia na podstawie oświadczenia wnioskodawcy złożonego Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Świadkowie powinni przedstawić dowody wymienione w § 2, potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia (§ 3 ust. 3 w/w rozporządzenia).
Z treści zacytowanych przepisów, w szczególności z regulacji § 2 ust. 4 rozporządzenia wynika, iż oświadczenie wnioskodawcy może dotyczyć tylko daty końcowej deportacji. Z tych powodów oświadczenie, na które powoływał się skarżący nie może odnieść zamierzonego skutku.
Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.
LS