Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W. B. i B. B. na decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty równowartości wydobytego piasku kwarcowego z wywłaszczonej nieruchomości. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku skarżący zwrócili się do Sądu o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Z wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący są właścicielami domu o powierzchni 78 m² oraz 73-metrowego mieszkania. Posiadają ponadto 3 ha ziemi ornej oraz 2 ha lasu. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 2100 zł netto. Z przedstawionych wyciągów bankowych wynika, że na koncie w banku "B" skarżący na dzień [...] r. dysponował kwotą 3802,13 zł. Z kolei na rachunku bankowym w "B" w dniu [...] r. skarżący zanotował debet w wysokości 1498,70 zł. B. B. otrzymuje emeryturę wysokości 1003 zł netto, uzyskuje ponadto 300 zł dodatkowego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej (5% udziału w spółce). Na rachunku spółki, w której skarżąca posiada udziały, w dniu 2 kwietnia 2009 r. figurowało saldo 84,59 zł. Z podatkowego zeznania rocznego za rok 2008 r. wynika, że skarżąca osiągnęła dochód w 14 420,17 zł (z emerytury i z działalności gospodarczej łącznie).
Z zeznania wynika również, że skarżąca wykazała nadpłatę w podatku dochodowym za 2008 r. w wysokości 1003 zł. Skarżąca przedstawiła również trzy umowy pożyczek gotówkowych w "A". Pierwsza, zwarta w dniu 30 września 2008 r., opiewała na kwotę 2063,10 zł i jest płatna w 10 ratach po 240 zł. Druga, zawarta w dniu 30 grudnia 2008 r. na 24 miesiące, wynosiła 10 039,43 zł, z miesięczną ratą w wysokości 550 zł. Trzecia umowa z dnia 18 marca 2009 r. opiewała na 4000 zł i zawarta została na 12 miesięcy, z ratą 402,23 zł.
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazali, że wykazana nadpłata podatku dochodowego za 2008 rok wynika z dodatkowych opłat składek zdrowotnych miesięcznie wpłacanych do ZUS, oprócz składek wpłacanych zdrowotnych wpłacanych od emerytury. Podkreślili, że pobrane kredyty świadczą o tym, że tak niska emerytura nie pokrywa opłat czynszu miesięcznego oraz innych świadczeń. Wskazali również, że posiadany dom i ziemia pochodzą ze spadku. Państwo B. zwrócili się z prośbą o powołanie biegłego rzeczoznawcy majątkowego w celu zweryfikowania ustalonej wartości nieruchomości gruntowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Analiza przedstawionych przez skarżących informacji, zawartych w składanym urzędowym formularzu, daje podstawy do twierdzenia, iż wniosek skarżących nie może zostać uwzględniony.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący zadeklarowali łącznie 3403 złotych netto stałego dochodu. W ocenie Sądu skarżący dysponują środkami pieniężnymi znacznie przewyższającymi koszty tego postępowania, chociażby dlatego, że na rachunku bankowym W. B. w dniu [...] r. figurowała kwota 3802,13 zł. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżący ponieśli już dotychczasowe koszty sądowe, a mianowicie wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną za uzasadnienie wyroku. Małżonkowie B. wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dopiero na etapie ewentualnego postępowania międzyinstancyjnego.
W ocenie Sądu wpis od skargi kasacyjnej nie spowoduje znacznego uszczerbku w majątku skarżących. Dodatkowo wskazać należy, że powierzenie sporządzenia skargi kasacyjnej profesjonalnemu pełnomocnikowi nie spowoduje dużego obciążenia w majątku skarżących, bowiem powinni byli brać pod uwagę ewentualne wydatki, które będą musieli ponieść w związku z toczącym się postępowaniem. Warto również zauważyć fakt, iż skarżąca jest stroną kilku umów kredytowych, co świadczy o posiadanej zdolności kredytowej i tym samym możliwości przyjęcia założenia o konieczności przeznaczenie części środków finansowych na toczące się postępowanie.
W ocenie Sądu dochody skarżących oraz posiadane nieruchomości, jak również las, nie pozwalają uznać skarżących za osoby pozbawione środków do egzystencji, a tym samym pozwalają stwierdzić, że posiadane środki majątkowe znacznie przewyższają wysokość potencjalnych kosztów sądowych.
Bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia pozostają również argumenty zawarte w sprzeciwie. Okoliczność, że pobrane kredyty świadczą o niskiej emeryturze i nie możności pokrycia z niej podstawowych opłat i świadczeń jak już powyżej wskazano, nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący wskazali również, że posiadany dom i ziemia to głównie sprawy spadkowe, nie mniej jednak wskazać należy, że skarżący stali się ich właścicielami i są składnikami ich majątku. Również wykazana nadpłata podatku dochodowego za 2008 rok nie może mieć znaczenia dla oceny zasadności znaczenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy aktualna sytuacja finansowa skarżących, jak wyżej wykazano, nie pozwala na uznanie, że spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Jak już zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym). Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.
D.T.