Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatanckich i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] na podstawie art. l ust. l i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) odmówił przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.
W uzasadnieniu podał, iż L. B. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach przywołanej wyżej ustawy. W przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. l i art. 2 wyżej cytowanej ustawy z dnia 31.05.1996r., które kolejno stanowią: "Uprawnienie do świadczenia jest przyznawane [...] na podstawie wniosku zainteresowanej osoby [...] i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji". "Represją w rozumieniu ustawy jest:
- 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej [...]
- 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej [...]".
Zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wnioskowanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej. Strona nie przedstawiła zatem wymaganych dokumentów potwierdzających represje. Należy także wykluczyć, ze względu na wiek strony, wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego, a tylko taki charakter represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.
Od powyższej decyzji L. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia, które jej zdaniem jest krzywdzące.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] argumentując tym, iż strona, mając 7-9 lat nie wykonywała pracy przymusowej, o czym sama pisze w kwestionariuszu dla osób deportowanych do pracy przymusowej, nie była również osadzona w obozie pracy - świadczenie pieniężne nie może zostać przyznane.
Pojęcie represji wyrażone w art. 2 powołanej ustawy określa art. 3 ust. l tej ustawy, z którego wynika, iż świadczenie pieniężne "przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2...", tj. na deportacji lub w obozie pracy. Innymi słowy, sam fakt deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej. Powyższy pogląd podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (w składzie siedmiu sędziów) w uzasadnieniu do uchwały z dnia 12 października 1998 r. (sygn.akt: OPS 5/98), Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyrokach z dnia: 24 września 1998 r. (sygn.akt: II SA/Gd 277/98) i 12 listopada 1998 r. (sygn.akt: II SA/Gd 728/98) oraz Naczelny Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 24 marca 1999 r. (sygn.akt: SA/Sz 863/98).
Na powyższą decyzję L. B. złożyła skargę do NSA wnosząc o jej uchylenie, gdyż podnoszone w decyzji stwierdzenie, że nie pracowała przymusowo jest błędne, bowiem Niemcy by na to nie pozwolili. W gospodarstwie niemieckim zajmowała się wypasem krów i wykonywała różne inne prace. Ponadto podniosła, że przebywała w obozie w P., lecz na to nie posiada dokumentów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji.
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).
Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit.a ustawy – represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Akta przedmiotowej sprawy wskazują w sposób bezsporny, że skarżąca, jako dziecko (ur. 09.03.1935 r.) została deportowana w marcu 1942 r. wraz z rodziną do Niemiec, gdzie przebywała do maja 1945 r.
Organ nie kwestionuje tego, iż rodzice skarżącej zostali wywiezieni w celu podjęcia pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym. Jednakże, w ocenie Kierownika Urzędu, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że pracę tę - ze względu na wiek - wykonywała również L. B. Sąd w składzie rozpatrującym przedmiotową skargę podziela stanowisko wynikające z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r. sygn. III RN 120/02, opublikowanego w "Rzeczpospolitej" z dnia 28 października 2003 r., w świetle którego dziecku deportowanemu wraz z rodzicami, którzy pracowali jako robotnicy przymusowi, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych (wywiezionych) do takiej pracy przez III Rzeszę albo ZSRR, bez konieczności ustalenia, że faktycznie pracowało.
Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia rodziców był inny niż w stosunku do dzieci. Z przepisów ustawy nie wynika bowiem, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był bowiem z góry ustalony.
Wywożenie dzieci i umieszczanie ich wraz z rodzicami w gospodarstwach rolnych tworzyło zaplecze siły roboczej. Dzieci, w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były przez właścicieli gospodarstw do przymusowego wykonywania różnych prac gospodarskich, niejednokrotnie przekraczających ich możliwości.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.