Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej D. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W dniu 16 sierpnia 2015 r., z zachowaniem ustawowego terminu, strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 29 lipca 2015 r. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania przez referendarza sądowego, ewentualnie o zwolnienie od kosztów w części powyżej kwoty 30zł. W uzasadnieniu strona skarżąca zawarła obszerną argumentację dotyczącą merytorycznej zasadności jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie zezwolenia na wycięcie drzew oraz negatywnych następstw wadliwego procedowania organów administracji publicznej. Nie podzieliła oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, iż kwota 3.500zł, która stanowi dochód rodziny skarżącej, to kwota którą może dowolnie dysponować bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny.
Zwróciła uwagę, iż po uregulowaniu raty kredytu pozostaje kwota 2.700zł miesięcznie co nie jest zdaniem strony kwotą dającą jakiekolwiek pole do podpisu, a musi starczyć całej rodzinie na wszystkie opłaty i bieżące wydatki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przytoczone normy prawne stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji RP stanowi bowiem, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
Mając na uwadze omówione normy prawa i zasady partycypowania w kosztach postępowania sądowego, po wnikliwej analizie argumentów strony Sąd doszedł do przekonania, iż skarżąca nie dowiodła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie może ujść uwadze Sądu, co wynika z wypełnionego przez skarżącą formularza urzędowego, iż strona oprócz dochodu w wysokości 3.500zł dysponuje również majątkiem w postaci dwóch mieszkań, garażu, nieruchomości leśnej o powierzchni 5ha i samochodu osobowego. We wniesionym sprzeciwie strona nie zanegowała swego oświadczenia, ani też nie wskazała okoliczności potwierdzających zmianę jej stanu majątkowego w tym zakresie. Powyższe uprawnia Sąd do stwierdzenia, iż skarżąca jest w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego. Oceny tej nie zmienia fakt, iż skarżąca spłaca kredyt w wysokości 800zł miesięcznie, gdyż spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy dać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Pogląd taki przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA: z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn.akt I FZ 189/12; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn.akt I FZ 447/09; z dnia 6 listopada 2009 r., sygn.akt II OZ 971/09; z dnia 7 lutego 2006 r., sygn.akt I OZ 83/06 - dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Reasumując, strona ma obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W ocenie Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy stanowi zaś formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zatem winno być udzielanie jedynie osobom, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
Na marginesie wyjaśnić należy, iż wobec uprawomocnienia się postanowienia z dnia 17 czerwca 2015 r. o przywróceniu skarżącej terminu do uiszczenia wpisu sądowego, w wykonaniu zarządzenia z dnia 29 lipca 2015 r. sprawa niniejsza została wpisana pod nowy numer do repertorium SA i aktualnie oznaczona jest sygn.akt II SA/Łd 633/15.
LS