Uzasadnienie
IISA/Łd 645/01
Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpoznaniu wniosku S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].
W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] odmawiającej jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.
W ocenie organu wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie ze wskazaną wyżej ustawą represja została zawężona tylko do pewnej kategorii osób, określonych m.in. w art. 2 pkt 2 lit. a, który stanowi: "Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945". Przepis w tym względzie jest jednoznaczny i określa, że deportacja winna być związana z pracą.
Z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby strona pracowała. Ponieważ w czasie pobytu wraz z rodzicami na robotach przymusowych strona miała od 2 do 5 lat, wyklucza to możliwość wykonywania przez nią pracy w rozumieniu ustawy. Towarzyszenie rodzinie w pracach w gospodarstwie rolnym, czy nawet wykonywanie niektórych obowiązków związanych, np. z doglądaniem zwierząt, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy, nie tylko w rozumieniu przepisów w/w ustawy, ale w jej znaczeniu potocznym.
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w rozstrzygnięciu decyzji.
W skardze do NSA S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem i zasądzenie kosztów procesu.
W ocenie skarżącego decyzja jest niesłuszna i krzywdząca, gdyż spełnia on przesłanki do przyznania świadczenia. Podkreślił, że w sprawie jest bezsporne, iż został wywieziony wraz z rodzicami i rodzeństwem z okupowanej Polski do Francji, gdzie rodzice od lutego 1942r. do czerwca 1945r. pracowali w gospodarstwie rolnym. Deportacji dokonały władze III Rzeszy, co oznacza, że skarżący winien być zaliczony do osób represjonowanych i nie musi udowadniać, że faktycznie wykonywał pracę przymusową, chociaż jako dziecko kierowany był do różnych prac. Powołał się przy tym na dwa wyroki Sądu Najwyższego, tj. z dnia 13 stycznia 2000r. – IIIRN 112/99 – OSNAP 2000/20/736 oraz z dnia 6 kwietnia 2000r. – IIIRN 143/99 – Wokanda 2000/9/31.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż do uzyskania świadczenia niezbędne jest wykazanie wykonywania pracy przymusowej, które to stanowisko potwierdzone jest orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 nr 228 z 2003r., poz. 2261) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów prawa materialnego, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji.
Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).
Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit.a ustawy – represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Akta przedmiotowej sprawy wskazują w sposób bezsporny, że skarżący, jako małe dziecko (ur. 17 kwietnia 1940r.) został deportowany w lutym 1942r. wraz z rodzicami i rodzeństwem do miejscowości T. na terenie Francji, gdzie przebywał do czerwca 1945r.
Organ nie kwestionuje tego, iż rodzice skarżącego zostali wywiezieni w celu podjęcia pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym. Jednakże, w ocenie Kierownika Urzędu, brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, że pracę tę - ze względu na wiek - wykonywał również S. S. Sąd w składzie rozpatrującym przedmiotową skargę podziela stanowisko wynikające z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003r. sygn. IIIRN 120/02, opublikowanego w "Rzeczpospolitej" z dnia 28 października 2003r., w świetle którego dziecku deportowanemu wraz z rodzicami, którzy pracowali jako robotnicy przymusowi, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych (wywiezionych) do takiej pracy przez III Rzeszę albo ZSRR, bez konieczności ustalenia, że faktycznie pracowało.
Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia rodziców był inny niż w stosunku do dzieci. Z przepisów ustawy nie wynika bowiem, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był bowiem z góry ustalony.
Wywożenie dzieci i umieszczanie ich wraz z rodzicami w gospodarstwach rolnych tworzyło zaplecze siły roboczej. Dzieci, w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były przez właścicieli gospodarstw do przymusowego wykonywania różnych prac gospodarskich, niejednokrotnie przekraczających ich możliwości.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.