Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 listopada 1997 r., wydaną na podstawie art. 2 a ust. 1 pkt 6, art. 31 ust. 1, art. 34 ust. 4a, art. 40 i art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Ł.-G. w Ł. uznał za świadczenie nienależnie pobrane przez Zofię K. zasiłek okresowy za miesiące lipiec-wrzesień 1997 r., realizowany na podstawie decyzji z dnia 13 czerwca 1997 r., w kwotach po 150 zł miesięcznie i zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej kwocie 450 zł w 18 ratach miesięcznych po 25 zł każda, poczynając od stycznia 1998 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że Zofia K. nie wywiązała się z obowiązku poinformowania Ośrodka o zmianach w jej sytuacji zawodowej oraz w sytuacji syna.
Z ustaleń wynika, że do dnia 13 czerwca 1997 r. Zofia K. pracowała w Przedsiębiorstwie Usługowym "S.", a stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron. Ponadto nie poinformowała, że syn z dniem 8 września 1997 r. utracił status osoby bezrobotnej z powodu niestawienia się w Rejonowym Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie. Należy zatem uznać, że Zofia K. i jej syn nie wykorzystali własnych środków, możliwości i uprawnień w celu poprawy trudnej sytuacji ekonomicznej rodziny. Zaniechanie poinformowania Ośrodka o zmianie sytuacji zawodowej narusza normy art. 45 ustawy o pomocy społecznej.
W odwołaniu od powyższej decyzji Zofia K. podała, że zamieszkuje z małoletnim synem Rafałem, z dwójka pozostałych małoletnich dzieci pod opieką ojca, z którym odwołująca się pozostaje w separacji. Na dzieci powinna płacić alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie.
Synowi Rafałowi przy zarejestrowaniu w RUP nie przyznano zasiłku, gdyż zgłosił się do Urzędu kilka dni za późno.
Zofia K. podjęła pracę na 1/2 etatu i została wyrejestrowana z Rejonowego Urzędu Pracy przez pracodawcę.
W tym czasie korzystała z opieki społecznej w wysokości po 150 zł miesięcznie na dwie osoby. Po wygaśnięciu umowy o pracę w dniu 13 czerwca 1997 r., na własną rękę zaczęła poszukiwać pracy. Nie mogąc jej znaleźć, po dwóch miesiącach ponownie zarejestrowała się w Rejonowym Urzędzie Pracy. Obecnie jest już trzeci miesiąc zarejestrowana jako bezrobotna. W dalszej części odwołania Zofia K. opisała bardzo trudną sytuację materialną jej oraz syna Rafała.
Decyzją z dnia 27 lutego 1998 r., wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa, art. 2a ust. 1 pkt 6, art. 31 ust. 1 i 5, art. 34 ust. 4a i art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, Wojewoda Ł. uchylił pkt 2 sentencji decyzji organu I instancji i w to miejsce zobowiązał Zofię K. do spłaty zasiłku za miesiące lipiec-wrzesień 1997 r. w kwocie łącznej 450 zł, w ratach miesięcznych po 25 zł, począwszy od marca 1998 r. W pozostałej części decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że po wygaśnięciu umowy o pracę w dniu 13 czerwca 1997 r., Zofia K. nie zarejestrowała się bezpośrednio w Rejonowym Urzędzie Pracy, a rejestracja nastąpiła dopiero 25 września 1997 r. tzn. przed upływem okresu pobierania zasiłku z pomocy społecznej. O tym fakcie nie został powiadomiony pracownik socjalny, mimo iż decyzja przyznająca pomoc zawierała wyciąg z treści art. 40 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie też z art. 31 ust. 5 ustawy, zasady przyznawania pomocy pieniężnej w formie zasiłków okresowych określone zostały w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego. Zgodnie z par. 4 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia, osoba ubiegająca się o zasiłek okresowy powinna udokumentować fakt zarejestrowania w urzędzie pracy. Zofia K. nie dopełniła formalności zarejestrowania w RUP, a tym samym nie spełniła warunków formalnych do pobierania zasiłku okresowego.
Ponadto, w myśl art. 2a ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie nienależnie pobrane oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji w dokumentach oraz niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej i osobistej. Odwołująca się nie poinformowała pracownika socjalnego o rozwiązaniu umowy o pracę.
W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zofia K. powtórzyła w całości zarzuty podniesione w jej odwołaniu od decyzji organu I instancji.
Zaakcentowała, że po 13 czerwca 1997 r. nie zarejestrowała się od razu w RUP, gdyż pracy poszukiwała na własną rękę.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ł. wniósł o jej oddalenie.
Na uzasadnienie stanowiska przywołano argumenty podniesione w motywach decyzji ostatecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich zgodności z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./ stanowi, iż osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej są obowiązane poinformować właściwy organ o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.
Tak więc obowiązek poinformowania organu w trybie art. 45 ustawy o pomocy społeczne powstaje tylko wtedy gdy zmiana w sytuacji osobistej majątkowej podopiecznego jest tego rodzaju, że pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z jedną z przesłanek warunkujących możliwość udzielenia pomocy społecznej. W przypadku zasiłku okresowego przesłanką taką jest zarówno spełnienie warunku określonego w art. 4 ust. 1 ustawy, jak też wystąpienie dodatkowej okoliczności, o której stanowi treść art. 31 ust. 1 tego aktu. Zaniechanie obowiązku poinformowania właściwego organu pomocy społecznej przez osobę korzystającą ze świadczeń o zmianie w sytuacji osobistej i majątkowej na niekorzyść podopiecznego, w przypadku braku znamion współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji /art. 6 ust. 1a ustawy/, nie może spowodować sankcji przewidzianej treścią art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej.
W rozpoznawanej sprawie zmiana w sytuacji Zofii K. po dniu 13 czerwca 1997 r. polegała na tym, iż wygasła świadczona przez nią umowa o pracę, która do tego dnia przynosiła jej stały dochód w kwocie 203 zł brutto miesięcznie, ponadto jej syn Rafał z dniem 8 września 1997 r. utracił status osoby bezrobotnej.
Zarówno przed jak i po dniu 13 czerwca 1997 r. sytuacja skarżącej była zatem tego rodzaju, że kwalifikowała się do przyznania jej pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, a dokonana zmiana w sytuacji osobistej i majątkowej nie wiązała się z podstawą do przyznania świadczenia /spełnianie kryterium dochodowego i przesłanka niewystarczającej wielkości dochodów i zasobów pieniężnych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb/.
Twierdzenia zaś skarżącej, że po dniu 13 czerwca 1997 r. aktywnie poszukiwała pracy, winny być wnikliwie ocenione w kontekście wymogu wynikającego z treści art. 6 ust. 1a ustawy.
Dodatkowo stwierdzić należy, co następuje:
Wydane na podstawie art. 31 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego /Dz.U. nr 26 poz. 140/, w par. 4 ust. 2 pkt 1 stanowi, iż osoba ubiegająca się o zasiłek okresowy w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, powinna udokumentować fakt zarejestrowania w urzędzie pracy, brak propozycji zatrudnienia oraz przekwalifikowania - zaświadczeniem wydanym przez ten urząd.
Abstrahując już od faktu, że Zofia K. o treści obowiązku wynikającego z tego przepisu nie została przez organ poinformowana /pouczona/, to należy podkreślić, że obowiązek ten dotyczy tylko przypadków, gdy zasiłek okresowy jest przyznawany z powodu braku możliwości zatrudnienia, a w szczególności: braku miejsca pracy i braku możliwości przekwalifikowania.
W rozpoznawanej sprawie organ pomocy społecznej przyznał skarżącej zasiłek okresowy w kwocie 150 zł miesięcznie w sytuacji, gdy Zofia K. pozostawała w stosunku pracy.
Z powyższych względów, z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzeczono jak w sentencji.