Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działając na podstawie art. 104 i 108 K.p.a. oraz art. 3 ust.4, art. 7 pkt 1, 4, 5, 6, 13, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 106 ust. 1, 3, 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r., Nr 267, poz. 2259 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2006 r., Nr 25, poz. 186 ze zm.) i upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia 10 stycznia 2005 r. Nr [...] dla Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy przyznał M.R. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłków w wysokości: 100 zł w miesiącu marcu 2011 r. i 100 zł w miesiącu kwietniu 2011 r., nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku realizowana jest na podstawie programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i może być ona przyznana nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art.8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 477 zł x 15% = 715,50 zł. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że M.R. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, z dniem 22 listopada 2010 r. utraciła status osoby bezrobotnej, ma również orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Od 22 lutego 2011 r. jest zameldowana na pobyt stały w mieszkaniu M.W., ale nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania. W styczniu, lutym i marcu 2011 r. M.R. pracowała dorywczo i w tym czasie wg oświadczenia uzyskała dochód po 150 zł miesięcznie w styczniu i lutym, a w marcu – 30 zł. Przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc z dnia 11 marca 2011 r. zdaniem organu, należało wziąć pod uwagę dochód strony za miesiąc luty, na który złożyła się kwota 150 zł z tytułu pracy dorywczej i kwota 238,50 zł zasiłku okresowego, łącznie 388,50zł.
Biorąc pod uwagę poczynione ustalenia organ stwierdził, że co do zasady zostały spełnione przesłanki do objęcia strony pomocą w formie zasiłku celowego na zakup posiłków. Zaznaczono jednak, że przyznając pomoc materialną, organ działa w granicach przyznanych środków finansowych a zatem żądania osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione tylko w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, co znajduje oparcie w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Brak wystarczających funduszy na realizację zadań własnych w 2011 r. powoduje, że ośrodek zmuszony jest do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami a mając na uwadze potrzeby wszystkich osób ubiegających się o pomoc, koniecznym jest ograniczenie wysokości wypłacanych świadczeń. W tej sytuacji wyznacznikiem ustalenia wysokości zasiłku są więc, z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej możliwości finansowe ośrodka.
Od decyzji z dnia [...] r. odwołanie złożyła M.R. kwestionując wysokość przyznanej pomocy i podnosząc, że decyzja jest niesłuszna i niesprawiedliwa, a ona sama dyskryminowana przez MOPS w B., zaś przyznane jej zasiłki w kwocie po 100 zł za miesiące marzec i kwiecień są przyznane poniżej średniej obowiązującej w MOPS w B..
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy zaznaczył, że dokonując ponownej merytorycznej oceny sprawy, w szczególności sytuacji materialnej i osobistej zainteresowanej, i przedstawionej szczegółowo sytuacji finansowej organu pomocowego nie znalazł podstaw do innego rozstrzygnięcia. Odwołując się do regulacji ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i rozporządzenia wykonawczego wskazano, że nie określają one wysokości zasiłku celowego, ani też nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Zatem wyznacznikami ustalania wysokości przyznawanej pomocy są, z jednej strony, sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a drugiej strony potrzeby innych osób i rodzin oraz możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Zdaniem organu, przyznanie wnioskodawczyni zasiłku celowego na zakup posiłków w miesiącu marcu i kwietniu po 100 zł nie pozostaje w sprzeczności z prawem i nie narusza granic uznania administracyjnego, choć nie spełnia oczekiwań zainteresowanej i nie zaspokaja w całości jej potrzeb. Kolegium odwołało się do szczegółowego, kwotowego rozliczenia środków jakimi dysponował organ pomocowy i wskazało:
- • kwotę, jaką przeznaczono ze środków własnych na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na 2011 r. (1.000.000,00 zł), w tym kwotę jaka pozostaje z tego na zasiłki celowe (867.000,00 zł), tj. 72.250,00 zł w skali miesiąca,
- • środki finansowe, jakie uzyskano na realizację w/w programu na 2011 r. do dnia wydania decyzji I instancyjnej – 287.559,00 zł, stanowiące 1/3 planu na realizację programu,
- • kwotę jaką wykorzystano w okresie styczeń – luty na zakup posiłków (737 świadczeń na kwotę 47.540,00 zł), liczbę osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe, którym przyznano pomoc w tej formie (389) oraz średnią wysokość tego zasiłku (64,50 zł),
- • kwotę wykorzystaną na przyznanie pomocy w tej formie do dnia 29 marca 2011 r. (423 świadczenia na kwotę 44.030,00 zł), liczbę osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe, którym przyznano pomoc w tej formie (212) oraz średnią wysokość tego zasiłku (106,45 zł).
Mając na uwadze powyższe wyliczenia za nieuzasadniony uznano zarzut odwołania dotyczący lepszego traktowania przez organ innych osób, bowiem przyznany skarżącej zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłków w wysokości po 100,00 zł w miesiącu marcu i kwietniu 2011 r. odpowiada średniej wysokości zasiłków przyznanych na ten cel przez organ pomocowy.
Kolegium zauważyło również, że przyznana M.R. pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup posiłków w miesiącu marcu i kwietniu 2011 r. nie jest jedyną formą pomocy, jaką uzyskała ona z MOPS w B., ponieważ otrzymała ona również:
- • pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup posiłków w wysokości po 70 zł w miesiącu styczniu i lutym 2011 r.,
- • zasiłek okresowy 238,50 zł miesięcznie za styczeń i luty 2011 r., 223,50 zł za marzec i 238,50 zł za kwiecień 2011 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało więc, że zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące przepisy, a o wysokości przyznanego świadczenia decydowała nie tylko sytuacja życiowa zainteresowanej, ale także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.
Powyższe rozstrzygnięcie M.R. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. Podniosła, że jest dyskryminowana przez organ pomocowy, który swoimi decyzjami nie pozwala jej godnie żyć, tak jak zapewnia jej to art. 30 Konstytucji RP. Wskazała, że przyznawane są jej zasiłki w zaniżonej wysokości a także odmawia się jej przyznania zasiłków na leki w sytuacji, gdy stan jej zdrowia uległ pogorszeniu.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do argumentów skargi wskazano, że z art. 30 Konstytucji RP nie sposób wyprowadzić wniosku, że organ pomocy społecznej ma obowiązek w każdej sytuacji uwzględnić wniosek strony i przyznać jej pomoc w wysokości ją satysfakcjonującej, a przepis konstytucji nie może sam w sobie stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej, wskazując przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 listopada 2001 r. sygn. akt SK 15/01. Za bezpodstawny uznano również zarzut zaniżania przyznanych zasiłków, co potwierdza przedstawione rozliczenie posiadanych i wydatkowanych środków finansowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji.
Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przeciwnym wypadku, stosownie do treści art. 151 p.p.s.a., skargę należy oddalić.
W ocenie sądu, przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem.
Przedmiotem oceny Sądu jest legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. którą utrzymano w mocy decyzję przyznającą zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w okresie od M.R. pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup posiłków w miesiącu marcu i kwietniu 2011 r. w wysokości po 100,00 zł miesięcznie.
Istotą sporu w przedmiotowej sprawie nie jest więc rozstrzygniecie o przyznaniu świadczenia co do zasady, ale o jego wysokości.
Materialno prawną podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). Zgodnie z art. 3 i art. 5 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód nie przekracza 150% kryterium dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.
W tej sytuacji należy wziąć pod uwagę zasady określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku, Nr 175, poz. 1362, ze zm.), zwanej dalej u.p.s. Wśród świadczeń z pomocy społecznej, jak wynika to z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca przewidział m. in. świadczenie w formie zasiłku celowego.
Stosownie do przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany stronie w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie budzi wątpliwości fakt, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej (a wiec nie każdej) potrzeby życiowe. Z woli ustawodawcy, zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy.). Trzeba zatem przyznać rację organom, że w tej sytuacji wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Fakultatywność świadczenia wynika z samego sformułowania treści przepisu art. 39 cytowanej ustawy, gdzie użyto sformułowania "może być przyznany". To z kolei powoduje, że decyzja w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w granicach uznania administracyjnego. Należy przy tym podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać oczywiście dowolności postępowania administracyjnego.
W tym miejscu przytoczyć należy tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06 (Lex nr 299415), gdzie wskazano, że z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (pkt 1). Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia.
Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (pkt 2). Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (pkt 3).
Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Warto tu zwrócić uwagę na: wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 884/07 (Lex nr 382752), wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 94/06 (Lex nr 209723), wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1825/05 (Lex nr 194040), wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I SA/Wa1553/04 (Lex nr 192950).
Zdaniem Sądu, po zbadaniu okoliczności sprawy w kontekście zgromadzonych dokumentów, wbrew zarzutom skargi, podzielić należy w pełni argumentację organu zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Zarówno dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych jak i uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że wnikliwie ustalono sytuację materialną jak i osobistą skarżącej w omawianym okresie, prawidłowo przyjmując, że spełniała ona kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego w ramach wieloletniego programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Wskazano również, jakimi środkami przeznaczonymi na udzielanie pomocy w formie zasiłków celowych dysponował organ pomocowy, jaka była liczba świadczeń przyznanych rodzinom i osobom pomoc w formie posiłków oraz zasiłków celowych a także jakimi kryteriami kierowano się przy ich przyznawaniu.
W ocenie Sądu, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy z uwzględnieniem sytuacji subiektywnej uprawnionego i sytuacji obiektywnej, na którą składa się sytuacja finansowa ośrodka i konieczność zabezpieczenia, choć w części, potrzeb znacznej liczby innych osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, z czego organ wywiązał się w sposób należyty.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, iż organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłków. W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, granic uznania administracyjnego nie przekroczono a zatem nie można postawić organom administracji zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji.
Odnosząc się do zarzutów skargi, podzielić należy stanowisko organu, że przepisy konstytucji znajdują uszczegółowienie w przepisach ustaw, a te dopiero stają się podstawą rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej. Wywiedziona przez organ argumentacja w połączeniu z analizą przedstawionej, szczegółowej sytuacji finansowej organu pomocowego (ze wskazaniem konkretnych kwot i liczb) pozwala uznać również za bezzasadny zarzut dyskryminowania skarżącej.
W konsekwencji, nie stwierdziwszy podstaw prawnych do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
m.ch.