Uzasadnienie
IISA/Łd 738/01
Decyzją z dnia [...] Nr [...] podjętą na podstawie art. 105 § l kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 11 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku M. K. o przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego, który to wniosek w dniu 4 maja 2000r. złożyła ona w Urzędzie.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym, wszczętym w trybie art. 61 § l i 3 kpa na żądanie strony w dniu złożenia przez nią w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...), Kierownik Urzędu związany jest przesłankami określonymi w art. 4 ust. 5 tej ustawy.
Przepis ten stanowi, że wnioski, o których mowa w ust. l (zaopiniowane przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych wraz z dowodami potwierdzającymi rodzaj i okres represji) - zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999r.
Termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania administracyjnego nie może być przez organ prowadzący postępowanie przedłużany. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Do tej sytuacji ma zastosowanie art. 105 § l kpa, dlatego należało orzec, jak w rozstrzygnięciu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. stwierdziła, że dokumenty potwierdzające pracę przymusową uzyskała po długich poszukiwaniach /w tym za granicą/ dopiero w kwietniu 2000r.
Decyzją z dnia [...] w oparciu o art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 1 kpa oraz art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], ponawiając wcześniejszą argumentację.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. K. wnioskowała o pozytywne rozstrzygnięcie jej sprawy. Podniosła, że stosowne dokumenty potwierdzające wykonywanie przez nią pracy, o które ubiegała się na terenie Niemiec, uzyskała dopiero w kwietniu 2000r.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, przytaczając argumenty powołane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.
Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, następuje tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit.b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit.c).
Stosownie do przepisu art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego, poza wypadkami, o których mowa w art. 145 § 1 kpa, również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (umową międzynarodową lub ustawą), na podstawie którego została wydana decyzja.
Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02 opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395, z 1998r. nr 162, poz. 1118, z 1999r. nr 257 oraz z 2001r. nr 154, poz. 1788) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił między innymi uwagę na to, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym w pierwotnym kształcie nie zawierała żadnego granicznego terminu składania wniosków o przyznanie świadczenia. Dopiero w roku 1999 ustawodawca postanowił taki termin wprowadzić, uzasadniając to rozwiązanie tym, iż porządek prawny państwa, konieczność planowania wydatków z budżetu państwa wymaga wprowadzenia terminu, a nadto faktem, że "liczba kombatantów rośnie", co jest wynikiem "tego, że nie są wyznaczone terminy składania wniosków (...), co jest bardzo niekorzystne."
Trybunał Konstytucyjny, podkreślając, iż wprowadzenie terminu uregulowano w drodze nowelizacji, stwierdził także, iż "sytuacja, w której zainteresowany nie ma możliwości uzyskania ustawowo określonych uprawnień wskutek podjętych w czasie obowiązywania ustawy nieracjonalnych działań ustawodawcy oraz zaniedbań administracji publicznej, nie może mieć miejsca w systemie demokratycznego państwa prawnego. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera im poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa."
Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości (art. 2 i 32 Konstytucji).
W wyroku zwrócono także uwagę na to, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna."
Stwierdzono ponadto, że argumentacja, która miała przemawiać za koniecznością wprowadzenia terminu do składania wniosków, nie może uzasadniać zamknięcia drogi do uzyskania świadczeń osobom uprawnionym z racji podlegania represjom nawet, jeśli starania o przyznanie świadczeń podjęły ze znacznym opóźnieniem.
W tej sytuacji, zważywszy na treść wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.b oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.
Jednocześnie, z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnień), Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.