Uzasadnienie
IISA/Łd 787/01
Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 105 § l kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku T. S. o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego, który złożył w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po dniu 31 grudnia 1999r.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym związany jest przesłankami określonymi w art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy.
Przepis ten stanowi, że wnioski, o których mowa w ust. l (zaopiniowane przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych wraz z dowodami potwierdzającymi rodzaj i okres), zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999r.
Termin ustawowy wyznaczony dla stron i uczestników postępowania administracyjnego nie może być przez organ prowadzący postępowanie przedłużany. Jego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności procesowej podjętej przez stronę, a wszczęte postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe. Do tej sytuacji ma zastosowanie art. 105 § l kpa, dlatego należało orzec, jak w rozstrzygnięciu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. S. wniósł o przywrócenie mu terminu do przedłożenia niezbędnych dokumentów, którego to terminu nie był w stanie dotrzymać ze względu na ciężką chorobę wymagającą sprawowania nad nim stałej opieki.
Decyzją z dnia [...] podjętą na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 i 105 § 1 kpa oraz art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], podnosząc, iż strona nie przedstawiła dowodów wskazujących na to, że wniosek o przyznanie uprawnienia złożyła w ustawowym terminie.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. S. podniósł, że decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca. Ponowił zarzuty podnoszone w toku postępowania administracyjnego i wnioskował o wydanie wyroku, który będzie sprawiedliwy i nie będzie oznaczał dalszej dyskryminacji skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ wnioskował o jej oddalenie z uwagi na to, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony dopiero w dniu 13 czerwca 2000r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ma to miejsce w niniejszej sprawie.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych (...), przy czym – zgodnie z § 2 tego artykułu – kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 145a § 1 kpa, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego, poza wypadkami, o których mowa w art. 145 § 1 kpa, również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (umową międzynarodową lub ustawą), na podstawie którego została wydana decyzja.
Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02, opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395, z 1998r. nr 162, poz. 1118, z 1999r. nr 257 oraz z 2001r. nr 154, poz. 1788) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny zwrócił między innymi uwagę na to, iż ustawa o świadczeniu pieniężnym w pierwotnym kształcie nie zawierała żadnego granicznego terminu składania wniosków o przyznanie świadczenia. Dopiero w roku 1999 ustawodawca postanowił taki termin wprowadzić, uzasadniając to rozwiązanie tym, iż porządek prawny państwa, konieczność planowania wydatków z budżetu państwa wymaga wprowadzenia terminu, a nadto faktem, że "liczba kombatantów rośnie", co jest wynikiem "tego, że nie są wyznaczone terminy składania wniosków (...), co jest bardzo niekorzystne."
Trybunał Konstytucyjny, podkreślając iż wprowadzenie terminu uregulowano w drodze nowelizacji, stwierdził także, iż "sytuacja, w której zainteresowany nie ma możliwości uzyskania ustawowo określonych uprawnień wskutek podjętych w czasie obowiązywania ustawy nieracjonalnych działań ustawodawcy oraz zaniedbań administracji publicznej, nie może mieć miejsca w systemie demokratycznego państwa prawnego. Niejasność przepisów jest wyrazem niedostatecznej troski ustawodawcy o podmiotowe traktowanie adresatów prawa, co odbiera im poczucie bezpieczeństwa prawnego i skutkuje utratą zaufania do państwa."
Trybunał Konstytucyjny, rozważając wątpliwości przedstawione w pytaniu prawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące art. 4 ust. 5 wskazanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) uznał, że przepis ten naruszył konstytucyjne wartości wyrażone w zasadach zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasadę równości (art. 2 i 32 Konstytucji).
W wyroku zwrócono także uwagę na to, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna."
Stwierdzono ponadto, że argumentacja, która miała przemawiać za koniecznością wprowadzenia terminu do składania wniosków, nie może uzasadniać zamknięcia drogi do uzyskania świadczeń osobom uprawnionym z racji podlegania represjom, nawet jeśli starania o przyznanie świadczeń podjęły ze znacznym opóźnieniem.
Mając powyższe na uwadze Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (umorzenie postępowania administracyjnego) Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) za bezprzedmiotowe.