Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 804/22

Uzasadnienie

Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. nr KO.4111.182.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Łowicza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 11 maja 2022 r. znak: DS-SR.5211.149.2022.SP Burmistrz Miasta Łowicza, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu wniosku A.K., reprezentowanej przez pełnomocnika adwokata K.G., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w dniu 12 kwietnia 2022 r. na Z.K. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji zacytował przepisy będące podstawą prawną wydanej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że z treści załączonego Orzeczenia Lekarza Orzecznika MSWiA w Łodzi nr 349/2004 z dnia 2 czerwca 2004 r. wydanego przez Wojewódzką Komisję Lekarską MSWiA w Łodzi wynika, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała w dniu 18 marca 2004 r. i w związku z tym świadczenie nie przysługuje.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o powyższy zarzut strona wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. nr KO.4111.182.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie. Kolegium wyjaśniło, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, iż Z.K. (osoba wymagająca opieki) orzeczeniem nr 349/2004 z dnia 2 czerwca 2004 r. Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w Łodzi został uznany za inwalidę i zaliczono go do pierwszej grupy inwalidów.

Z treści orzeczenia wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Uznano, że inwalidztwo istnieje od VII 1991 r. - nadal, niezdolność do samodzielnej egzystencji od 18 marca 2004 r. Orzeczenie wydano na podstawie ustawy emerytalnej z dnia 18 lutego 1994 r.. Kolegium wskazało następnie, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 maja 2022 r. ustalono, że A.K. samotnie wychowuje syna lat 11, mieszka razem z rodzicami - ojcem Z. i matką T.K. Ojciec choruje na zakrzepowe zapalenie żył, cukrzycę, ciśnienie, zatorowość płucną, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa z dyskopatią, zespół psychoorganiczny miażdżycowy. W dniu 23 kwietnia 2022 r. uległ wypadkowi, ma uszkodzone kolana, z tego powodu ma założoną ortezę. Porusza się przy pomocy osoby drugiej i korzysta z kul. Żona nie jest w stanie pomagać mężowi, gdyż według zaświadczenia lekarskiego nie może wykonywać ciężkich prac.

A.K. pomaga ojcu w codziennej egzystencji w formie przygotowywania posiłków, szykowania ubrań, systematycznego podawania lekarstw (dawkowanie), zawozi ojca na wizyty kontrolne i rehabilitację. Oświadczyła, że nie może zostawić ojca samego bez opieki, gdyż ma często zawroty głowy i omdlenia. Z treści oświadczenia z dnia 4 maja 2022 r. wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem w formie podawania leków, przygotowywania posiłków, szykowania ubrań, pomocy przy kąpieli, mierzenie ciśnienia. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Pani A.K. dołączyła wykaz czynności wykonywanych podczas opieki nad ojcem. Z zaświadczenia PUP w Łowiczu z dnia 26 kwietnia 2022 r. wynika, że A.K. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 7 września 2021 r., nie posiada prawa do zasiłku.

W odniesieniu do zakwestionowanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji Kolegium wskazało, że obecnie dominuje stanowisko, według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Podnosi się przy tym, że nie jest także prawnie istotne powoływanie się na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczący skutków wejścia w życie tego wyroku. Sądy wskazują, że stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia.

Wobec tego Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia. Zdaniem Kolegium analiza sprawy wskazuje natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane A.K. z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy Z.K. (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium dodało, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, zgodnie z którym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia współmałżonka, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiadają organy orzekające w sprawie przyznania świadczenia.

Wobec tego, na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Kolegium dostrzegło, że w orzecznictwie sądowym wyrażany jest też drugi podgląd, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.śr. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów, a więc niezależnych od niego, nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo w niektórych sytuacjach umożliwia zatem uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że T.K., będąca żoną osoby wymagającej opieki, nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Na okoliczność niemożności sprawowania opieki nad mężem z uwagi na stan zdrowia załączono do akt sprawy jej oświadczenie z dnia 4 maja 2022 r., że choruje na cukrzycę, nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, jest po kardiowersji serca, po przebytej operacji kolana (endoproteza), ma zawroty głowy. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 29 marca 2022 r. NZOZ [...] Przychodni Zdrowia wynika m.in., że T.K. leczona z powodu wielu schorzeń przewlekłych, nie może wykonywać ciężkich prac.

W ocenie Kolegium przedłożona dokumentacja medyczna nie może być utożsamiana z obiektywnym kryterium świadczącym o braku możliwości sprawowania przez T.K. opieki nad współmałżonkiem z uwagi na stan zdrowia. Nie wszystkie schorzenia, które występują u małżonki osoby wymagającej opieki odpowiadają naruszeniom organizmu zdefiniowanym jako znaczny stopień niepełnosprawności. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z przedstawionego zaświadczenia lekarskiego oraz z oświadczenia T.K. nie wynika, aby sama wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób, zatem pomimo licznych chorób, co nie jest kwestionowane, nie jest osobą całkowicie zależną od otoczenia oraz, że sama wymaga opieki lub pomocy polegającej na pielęgnacji lub wsparciu w czynnościach samoobsługowych.

Nadto, T.K. nie jest osobą w wieku powyżej 75 roku życia, który to wiek w każdym przypadku wiąże się z dużo mniejszą niż wcześniej sprawnością organizmu, co przekłada się z kolei na trudności w wykonywaniu czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby w toku trwającego postępowania administracyjnego zainicjowane zostało postępowanie w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności małżonki. Kolegium podkreśliło, że nawet jeżeli T.K. nie jest w stanie samodzielnie wykonywać wszystkich czynności pielęgnacyjnych lub opiekuńczych, które są wymagane do egzystencji jej męża, np. kąpiel, czy inne trudniejsze czynności wymagają udziału jeszcze innej osoby, to znaczną część czynności jakie wykonuje córka, w tym podawanie leków, szykowanie ubrań, zmiana pościeli, mierzenie ciśnienia, umawianie wizyt lekarskich może wykonywać małżonka. Wówczas opieka sprawowana przez A.K. nie miałaby rozmiaru uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się natomiast do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego w postaci przygotowywania posiłków, prania, sprzątania, robienia zakupów, załatwiania spraw urzędowych Kolegium zwróciło uwagę, że czynności te wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zatem same w sobie nie wypełniają znamion opieki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dopiero czynności dnia codziennego łącznie z czynnościami związanymi z opieką nad osobą niesamodzielną składają się na całość opieki, przy czym prowadzenie gospodarstwa domowego musi pozostawać w związku z osobą niepełnosprawną, a nie w związku z innymi osobami w rodzinie. Kolegium dodało, że jak wskazują zasady doświadczenia życiowego - w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad rodzicem, aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.

W świetle zebranego materiału dowodowego Kolegium uznało, że T.K. nie może być uznana za osobę zwolnioną z obowiązku alimentacyjnego, ponieważ nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a załączone zaświadczenie lekarskie oraz jej oświadczenie nie wskazuje na niezdolność do sprawowania opieki nad mężem. Z kolei warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce osoby wymagającej opieki jest konieczność wykazania, że osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W konsekwencji powyższych ustaleń Kolegium stwierdziło, że po stronie A.K., która jest córką osoby wymagającej opieki nie powstał w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny wobec ojca, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A.K., reprezentowana przez adw. K.G. Zaskarżając decyzję w całości strona skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób, 2. naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję Burmistrza Miasta Łowicza, zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu strona przytoczyła stan faktyczny sprawy i orzecznictwo sądowoadministracyjne uszczegóławiając powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 529 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "P.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek w tym przedmiocie został złożony zarówno przez stronę skarżącą jak i przez organ. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Łowicza odmawiająca A.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z.K. Materialnoprawne podstawy wydanych przez organy decyzji stanowiły przepisy ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "u.ś.r.".

W ocenie Sądu stan faktyczny w sprawie został przez organy obu instancji ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Bezspornym jest, że wymagający opieki Z.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymagający opieki niepełnosprawny ojciec skarżącej choruje na zakrzepowe zapalenie żył, cukrzycę, ciśnienie, zatorowość płucną, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa z dyskopatią, zespół psychoorganiczny miażdżycowy, ma uszkodzone kolana, założoną ortezę, porusza się przy pomocy osoby drugiej i korzysta z kul. A.K. samotnie wychowuje syna lat 11, mieszka razem z rodzicami - ojcem Z. i matką T.K., pomaga ojcu w codziennej egzystencji w formie przygotowywania posiłków, szykowania ubrań, systematycznego podawania lekarstw (dawkowanie), zawozi ojca na wizyty kontrolne i rehabilitację. Ze złożonego oświadczenia wynika, że nie może zostawić ojca samego bez opieki, gdyż ma często zawroty głowy i omdlenia.

Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad ojcem w formie podawania leków, przygotowywania posiłków, szykowania ubrań, pomocy przy kąpieli, mierzenie ciśnienia. T.K. nie jest w stanie pomagać mężowi, gdyż według zaświadczenia lekarskiego nie może wykonywać ciężkich prac, ponadto choruje na cukrzycę, nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, jest po kardiowersji serca, po przebytej operacji kolana (endoproteza), ma zawroty głowy.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad Z.K. z uwagi na to, że nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z trym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ I instancji wskazał, że z treści Orzeczenia Lekarza Orzecznika MSWiA w Łodzi nr 349/2004 z dnia 2 czerwca 2004 r. wynika, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała już w dniu 18 marca 2004 r., co uzasadniało wydanie decyzji odmownej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło jednak, że przyjęta przez organ I instancji interpretacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest nieprawidłowa. W ocenie Kolegium nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania powyższego świadczenia winny być dokonane z pominięciem tego kryterium.

Sąd podziela stanowisko Kolegium w tym zakresie. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ I instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie kwestią sporną w niniejszej sprawie, jest pozostawanie niepełnosprawnej osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze wskazane wyżej unormowania i ustalony przez organy administracji stan faktyczny zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła córka osoby wymagającej opieki stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w Łodzi z dnia 2 czerwca 2004 r., w którym stwierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji, co jest w sprawie bezsporne.

W ocenie Sądu podzielić należy również stanowisko organu II instancji, że zaistniała negatywna przesłanka (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że na gruncie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pojawiły się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżności w zakresie wymogu formalnego legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w celu umożliwienia innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie realnie sprawować tej opieki. Jednakże w dniu 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl), o następującej treści:

"1.Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że: "z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy.

Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia".

Jednocześnie wskazano, że "w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym".

W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z powołanego wyżej przepisu wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych (podobnie A. Skoczylas, Moc wiążąca uchwał NSA a prawa jednostki [w:] Jednostka w demokratycznym państwie prawa, red. J. Filipek, Bielsko-Biała 2003, s. 601). Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 269).

Jak wynika natomiast z ustalonego stanu faktycznego w sprawie wymagający opieki ojciec skarżącej – Z.K., w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, pozostawał w związku małżeńskim z T.K., która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Co prawda z akt sprawy wynika, że T.K., żona niepełnosprawnego Z.K. oświadczyła, że z powodu wielu schorzeń nie może się zajmować mężem, gdyż choruje na cukrzycę, nadciśnienie, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, jest po kardiowersji serca, operacji kolana, ma wszczepioną endoprotezę, cierpi na zawroty głowy, z zaświadczenia lekarskiego zaś wynika, że nie może wykonywać prac ciężkich. Jednakże dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia stan zdrowia żony Z.K., bowiem zgodnie z powołaną uchwałą NSA tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki otwiera drogę innym osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. A takowym orzeczeniem pani T.K. się nie legitymuje. Z tego też względu zarzut skargi naruszenia prawa materialnego, tzn. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uznać należy za bezzasadny.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić trzeba, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 K.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.

is