Uzasadnienie
W. i R. P. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sprawie ze skargi Gminy G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.
Postanowieniem z dnia 28 marca 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił uczestnikom postępowania przyznania prawa pomocy, podkreślając, że najważniejszą okolicznością w sprawie jest fakt, że łączna wysokość dochodów deklarowanych przez wnioskodawców kształtuje się na poziomie ok. 4700 zł netto. Wprawdzie wnioskodawcy powołują się na wysokie koszty leczenia, utrzymania oraz na konieczność spłaty kredytów, to jednak w ocenie Referendarza sądowego osiągane przez nich dochody są wystarczające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego 100 zł (jedyny koszt, jaki musieliby ponieść – po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2017 r. uwzgledniającego skargę), a także na wynajęcie profesjonalnego doradcy do sporządzenia skargi kasacyjnej. Starszy referendarz sądowy zwrócił również uwagę, że mimo wezwania Referendarza sądowego, wnioskodawcy nie dostarczyli odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawców w 2016 r. oraz w 2017 r., zaświadczenia o wysokości emerytury R. P., a także wyciągów i wykazów z posiadanych przez R. P. rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia W. i R. P. podnieśli, że osiągane przez nich dochody są niewystarczające do pokrycia kosztów sądowych, gdyż koszt wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz koszt wynajęcia profesjonalnego doradcy do sporządzenia skargi kasacyjnej, wynoszący kilka tysięcy złotych stanowi ciężar, którego nie są w stanie unieść, a tym samym skutecznie bronić swoich praw. Do sprzeciwu wnioskodawcy dołączyli kopie zeznań rocznych za lata 2016 i 2017 oraz historię rachunku R. P. za okres 1 grudnia 2017 r. – 28 lutego 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona postępowania jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku.
Dokonując analizy złożonych przez stronę oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, że jej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie Referendarza sądowego wynika, że wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, mieszkają w 70-metrowym domu i utrzymują się z emerytur w zadeklarowanej wysokości 4690 zł brutto (łącznie). Tymczasem z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że wnioskodawczyni uzyskuje emeryturę w wysokości 1576,99 zł netto, zaś wnioskodawca – 3327,22 zł netto, przy czym w dniu 5 grudnia 2017 r. świadczenie z ZUS wyniosło kwotę 5289,14 zł. Dochody te są zatem na tyle wysokie, że wnioskodawców nie można uznać za osoby ubogie. Podkreślenia również wymaga, że małżonkowie mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (mieszkają w 70-metrowym domu).
Okoliczności wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dodatkowych dokumentów, w tych również tych załączonych do sprzeciwu pozwalają przyjąć, że dochody wnioskodawców są wystarczające do zaspokojenia bieżących potrzeb, nawet biorąc pod uwagą konieczność ponoszenia kosztów opieki medycznej i utrzymania domu. Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być fakt spłaty kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową rodziny wnioskodawcy, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania rat kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest bowiem wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania.
Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).
Wyjaśnienia wymaga, że celem prawa pomocy nie jest dbałość o zachowanie, w stanie nienaruszonym, majątku stron, ale udzielanie wsparcia osobom, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie partycypować w kosztach postępowania.
Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Uprawnione jest zatem przyjęcie, że nadesłane przy sprzeciwie dodatkowe dokumenty potwierdzają prawidłowość oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców, jaka dokonana została przez Starszego referendarza sądowego.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., dlatego też, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu go w mocy.
LS