Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania G. W., uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy K. z [...] r. nr [...], znak: [...] i przyznało G. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad M.W. w okresie od dnia 1 sierpnia 2020 r. na czas niekreślony w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie.
Jak wynika z akt sprawy 18 maja 2020 r. G.W., reprezentowany przez adwokata K. G., zwrócił się do Wójta Gminy K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M.W., ur. [...] lutego 1946 r.
Decyzją z [...] r. Wójt Gminy K., na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, argumentując że przeszkodą w uwzględnieniu wniosku jest fakt, iż niepełnosprawność M.W. nie powstała w dacie określonej tym przepisem.
W odwołaniu od powyższej decyzji G. W. reprezentowany przez adwokata K. G., wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP.
Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 – w skrócie "k.p.a."), art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. – w skrócie "u.ś.r.") uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i orzekło jak wskazano na wstępie.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył regulacje art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a następnie stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż matka wnioskodawcy – M. W., ur. [...] lutego 1946 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (Orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] kwietnia 2015 r., znak: [...]). W orzeczeniu tym, wydanym na stałe, wskazano, że daty postania niepełnosprawności ustalić się nie da, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 marca 2015 r. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Zdaniem organu pierwszej instancji w sprawie występuje okoliczność, która nie pozwala na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego G.W. w związku ze sprawowaniem opieki nad M.W. Mianowicie, niepełnosprawność M. W. nie powstała w terminie określonym przez ustawodawcę. Oznacza to, zdaniem organu pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Według SKO stanowisko to jest błędne ponieważ, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Rozważając skutki tego orzeczenia dla stanu prawnego mającego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w szczególności ze względu na typ wyroku oraz argumenty podane w jego uzasadnieniu, konieczne jest poczynienie dodatkowych uwag.
Mianowicie, w uzasadnieniu analizowanego wyroku Trybunał wskazał, że brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sytuacji, w której "osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. (...) Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Stosowanie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę.
Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych." W powołanym wyżej wyroku z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw.
Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Pominięcie przez organ pierwszej instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.
W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że strona spełnia wszystkie przesłanki warunkujące możliwość uwzględnienia jego wniosku z [...] maja 2020 r. (data wpływu do organu: 18 maja 2020 r.) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. G.W. nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – M.W. (oświadczenie G.W. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia z [...] maja 2020 r. oraz z 1 października 2019 r.; wywiad środowiskowy z 15 listopada 2019 r.). Z orzeczenia o niepełnosprawności M.W. wynika, że niepełnosprawność ma charakter trwały. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy matka wnioskodawcy nie może funkcjonować bez pomocy opiekuna i wymaga całodobowej opieki. G. W. jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad M. W. (oświadczenie G.W. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia z [...] maja 2020 r.; wywiad środowiskowy z 15 listopada 2019 r.). Wnioskodawca wykonuje przy niepełnosprawnej matce czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, winno przysługiwać G.W. od 1 sierpnia 2020 r. (art. 24 ust. 2 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.) na czas nieokreślony (art. 24 ust. 4 u.ś.r.). Organ odwoławczy wyjaśnił, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jak wskazało Kolegium w obrocie prawnym w dacie złożenia przez G.W. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 18 maja 2020 r., pozostawała decyzja Kierownika GOPS w K. z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...], przyznająca G.W. świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad M.W., w kwocie 620 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Zachodziła zatem okoliczność przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
Dla uniknięcia zbiegu świadczeń (dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń) możliwe jest wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się z ustalonego już specjalnego zasiłku opiekuńczego. G. W. zrezygnował z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (oświadczenie z [...] maja 2020 r.). W związku z tym właściwy organ decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Nr [...] uchylił określoną powyżej decyzję własną w tym przedmiocie. Skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia odwołania, decyzja stała się ostateczna 25 sierpnia 2020 r.; pismo z 25 sierpnia 2020 r., znak: [...]. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest wypłacany stronie od 1 sierpnia 2020 r. Wysokość świadczenia wynika z obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (M.P. z 2019 r., poz. 1067).
Kończąc rozważania organ przywołał art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 28a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1398).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi G.W. reprezentowany przez adwokata K.G., wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonym zakresie i orzeczenie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu od 1 maja 2020 r., zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Autor skargi zakwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] września 2020 r. w zakresie braku orzeczenia o wyrównaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku w zakresie sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji, poprzez niezastosowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r. co spowodowało nieprzyznanie skarżącemu świadczenia począwszy od dnia w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od 1 maja 2020 r.
W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że Kolegium przyznając świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu uczyniło to z pominięciem normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. W tej sprawie prawidłowo wypełniony wniosek wpłynął do organu 18 maja 2020 r. Wobec czego skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2020 r., a nie jak orzekł organ od 1 sierpnia 2020 r. Błędne jest stanowisko Kolegium, wedle którego fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku.
Skarżący składając taki wniosek w chwili jego złożenia, pozbawiłby się środków pieniężnych niezbędnych dla własnego utrzymania, na okres blisko pięciu miesięcy. Organ pominął przy tym regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącemu przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Takie postępowanie organów narusza nie tylko wyżej powołaną normę ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale również podstawową zasadę postępowania administracyjnego, tj. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów Państwa, której urzeczywistnieniem jest obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także obowiązek udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku postępowania tak, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 8, 9 k.p.a.).
Ponadto zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tej sprawie z treści oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika jednoznacznie intencja skarżącego wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Jednakże organ nie wziął powyższego pod uwagę dokonując przedmiotowego rozstrzygnięcia.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.
W związku z zarządzeniem Sędziego z 7 grudnia 2020 r., pismem z 18 grudnia 2020 r. organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.
Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.
Poddaną kontroli tutejszego Sądu decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznał skarżącemu sporne świadczenie na okres od 1 sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony w wysokości 1830 zł miesięcznie.
Jak prawidłowo oceniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. skarżący mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a dla prawidłowego odkodowania znaczenia normatywnego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy kierować się wykładnią systemową i celowościową, co też organ odwoławczy uczynił wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. W sprawie niespornym jest, że mama skarżącego legitymuje się orzeczeniem, o którym stanowi art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. Skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą.
Zatem, jak trafnie wywiódł organ odwoławczy, skarżący spełniła przesłanki warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto wnioskodawca na mocy decyzji Wójta Gminy K. z [...] listopada 2019 r. miał przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad M.W. w wysokości 620 zł, na okres od 2019-11-01 do 2020-10-31. Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. organ uchylił powyższą decyzję z [...] listopada 2019 r. mając na uwadze oświadczenie G.W. z [...] maja 2020 r. o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja stała się ostateczna 25 sierpnia 2020 r. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest wypłacany skarżącemu od 1 sierpnia 2020 r. Mając zatem na względzie regulację art. 27 ust. 5 u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego obliguje stronę do wyboru jednego ze świadczeń, co G.W. uczynił składając, jak wyżej wskazano [...] maja 2020 r. oświadczenie stosownej treści, które załączył do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z 18 maja 2020 r. W tym stanie rzeczy organ drugiej instancji uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o przyznaniu G.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 sierpnia 2020 r. na czas nieokreślony.
Z zebranego w sprawie materiału aktowego wynika, że istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy - jak twierdzi Kolegium - świadczenie pielęgnacyjne winno przysługiwać skarżącemu od 1 sierpnia 2020 r., czy też - jak uważa skarżący – świadczenie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. przysługuje mu od 1 maja 2020 r.
Punkt wyjścia do rozpoczęcia rozważań winien stanowić przepis art. 24 u.ś.r., który w ustępie 2 stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 u.ś.r.).
Zgodnie zaś z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: pkt 1) świadczenia rodzicielskiego lub pkt 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub pkt 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub pkt 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub pkt 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle przywołanych wyżej unormowań, przyjmuje się, że skoro ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń - a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: "uostatecznienia" się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17) - to należy uznać, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń.
Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Użyty w art. 27 ust. 5 ustawy zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Zauważa się także, że nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane.
Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki NSA z: 18 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1676/18, 12 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1175/18, 13 lipca 2018 r. sygn. I OSK 235/18, wyrok WSA w Gliwicach z 19 marca 2019 r. sygn. IV SA/Gl 985/18). Według Sądu, to na organie prowadzącym postępowanie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
W rozpatrywanej sprawie niespornym jest, że skarżący do wniosku z 18 maja 2020 r. załączył oświadczenie z [...] [...] maja 2020 r., że z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy natomiast przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2020 r., a więc od miesiąca, w którym z obrotu prawnego została usunięta decyzja o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co prawda organ drugiej instancji prawidłowo ocenił, że skarżący spełnia przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak nie dostrzegł, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy winien mieć zastosowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r., Fakt, że dopiero decyzją z [...] sierpnia 2020 r. została uchylona decyzja przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy i dopiero od 1 sierpnia 2020 r. skarżący nie pobiera wskazanego świadczenia nie może prowadzić do negatywnych dla strony skutków prawnych, zwłaszcza gdy się weźmie się pod uwagę okoliczność, że organ pierwszej instancji wadliwie odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., strona nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Organ odwoławczy z naruszeniem art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. przyjął więc, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie G.W. wnioskowanego świadczenia począwszy od pierwszego dnia miesiąca, w którym usunięto z obrotu prawnego decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego o czym była wyżej mowa decyzją z [...] listopada 2019 r. Wójta Gminy K. na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Zdaniem Sądu okoliczność, że skarżący miał wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres obejmujący miesiące maj - lipiec 2020 r., a nawet pobrał za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie podziela pogląd sądów administracyjnych, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Opolu z 20 września 2018 r. II SA/Op 302/18, Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r. II SA/Po 158/19, Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, Białymstoku z 25 czerwca 2020 r., II SA/Bk 322/20 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca, tak jak w rozpatrywanej sprawie, warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (zob. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18).
Godzi się w związku z tym zaznaczyć, że tutejszemu Sądowi jest znana i akceptowana wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość" (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje wyjątków, przy czym jednym z najistotniejszych jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki z 3 stycznia 2013 r. I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r. I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16), w którym ponadto wskazuje się, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (vide: wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15).
Wobec tego stwierdzić trzeba, że skoro skarżący oświadczył, iż w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mamą rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organ powinien potraktować je jako wymaganą w rozumieniu art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że kwestia ustalenia w zaskarżonej decyzji, końcowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez jego przyznanie na czas nieokreślony - nie budzi zastrzeżeń w świetle regulacji art. 24 ust. 4 u.ś.r.
Na zakończenie powyższych rozważań wskazać trzeba, że decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wydawana na podstawie art. 17 u.ś.r. składa się z kilku nierozdzielnych elementów, jak np. data początkowa świadczenia, jego wysokość, okres, na jaki przyznaje się świadczenie. Wszystkie te elementy decyzji rozstrzygającej istotę sprawy są konsekwencją przyznania uprawnienia do otrzymania świadczenia. W tym kontekście, termin początkowy przyznania świadczenia, nie może być uznany za orzeczenie częściowe w postępowaniu odwoławczym, szczególnie że strona w odwołaniu kwestionowała rozstrzygnięcie o odmowie przyznania jej uprawnienia (vide: wyrok NSA z 20 października 2020 r. I OSK 1085/20 – dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z powyższym Sąd nie mógł uchylić zaskarżonej decyzji w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia, jak oczekiwał tego skarżący, lecz orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości.
Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną kwotę 480 złotych składa się wynagrodzenie adwokata.
Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium uwzględni, że skarżący dokonał wyboru korzystniejszego świadczenia już w maju 2020 r., kiedy to 18 maja 2020 r. wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia, organ powinien wziąć pod uwagę, że skarżący pobierał za przedmiotowy okres zasiłek dla opiekuna, gdyż oba te świadczenia nie mogą się kumulować. Należy zatem uwzględnić konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku przy uwzględnieniu brzmienia art. 24 ust. 2 u.ś.r. do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.
dc