Uzasadnienie
II SA/Łd 86/22
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga R.T. na wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzję z 30 listopada 2021 r. (znak: KO.463.13.2021) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Radomsko z 3 września 2021 r. (znak: KZP.6232.01.2020) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie prawidłowości odprowadzania ścieków.
Z akt sprawy wynika, że sprawa była już przedmiotem oceny Kolegium, które decyzją z 9 września 2020 r. uchyliło wcześniejszą decyzję organu pierwszej instancji z 23 lipca 2020 r. w przedmiocie "umorzenia wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia czy doszło do oprowadzania wód wraz ze ściekami z działki Z.W. oznaczonej nr ewid. [...]" i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Kolegium wówczas wskazało, że organ przede wszystkim powinien wyjaśnić, czy skarżący domaga się przeprowadzenia postępowania na podstawie art. 234 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 624 ze zm.), czy też tylko sprawdzenia prawidłowości odprowadzania ścieków z działki Z.W. w oparciu o ustawę z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 888 ze zm.).
Na wezwanie organu w piśmie z 19 października 2020 r. skarżący wyjaśnił, że jego wniosek należy traktować zarówno jako wniosek o wszczęcie postępowania w trybie art. 234 ustawy - Prawo wodne, jak i wniosek o kontrolę w zakresie "prawidłowości odprowadzanych ścieków przez Z.W." w oparciu o ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Decyzją z 3 września 2021 r. organ pierwszej instancji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji w przedmiocie ustalenia prawidłowości odprowadzanych ścieków z działki Z.W. oznaczonej nr ewid. [...] uznając, że w tym zakresie nie doszło do naruszeń prawa.
W uzasadnieniu wskazano, że w toku oględzin dokonanych przez organ na działkach o nr ewid. [...] i [...] kontrolowano budynek garażowy, staw na działce o nr ewid. [...] oraz jego otoczenie. Właściciel posesji nie udostępnił do kontroli budynku nad stawem "kuchni letniej" twierdząc, że nie ma kluczy do budynku, poinformował, że nie ma on ubikacji, a co z tym idzie nie odprowadza ścieków. Podczas kontroli stwierdzono, że budynek garażowy jest podłączony do kanalizacji gminnej, w brzegu stawu widoczna była wystająca rura; właściciel oświadczył, że jest to rura zaczopowana, która nie doprowadza wody. Woda w stawie według właściciela nieruchomości bierze się z uwarunkowań geologicznych i klimatycznych, nie jest dopuszczana z sieci gminnej wodociągowej.
Z.W. 8 lutego 2021 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o wyrażenie zgody na lokalizację dwóch zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe dla budynków małej architektury, tj. altanka i budynek gospodarczy. W odpowiedzi Wójt Gminy Radomsko poinformował, że stosowne zgłoszenie należy złożyć do właściwego starosty.
Kolejne oględziny zostały wyznaczone na 30 marca 2021 r. i w ocenie organu wykazały, że żaden z budynków (budynek nad stawem, murowana altanka) nie posiada toalety, żona właściciela nieruchomości poinformowała, że budynek gospodarczy nad stawem oraz altanka zostały podłączone do szamba; w budynku nad stawem znajdują się dwa krany, a odpływy z umywalek podłączone są do zbiorników na nieczystości ciekłe, jednak nie potrafiła wskazać miejsc, w których są umieszczone włazy pokryw do zbiorników. Ponadto przeprowadzono kontrolę nad samym stawem, a konkretnie węża umieszczonego w stawie i stwierdzono, że jest to wąż napowietrzający wodę w stawie.
Pismem z 31 maja 2021 r. Z.W. poinformował, że dokonał zgłoszenia w Starostwie Powiatowym w Radomsku budowy dwóch zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe na działce nr [...]. Do pisma załączono kopię zgłoszenia opatrzonego datą 19 lutego 2021 r, bez prezentaty organu.
W odwołaniu od ww. decyzji R.T. zakwestionował ustalenia organu. Wskazał przede wszystkim, że w żaden sposób nie zostało udowodnione, że szamba są wkopane. Kwestionuje, dlaczego Państwo W. nie pokazali atestów czy rachunków za te szamba. Osoba, która je podpinała powinna sporządzić protokół z montażu i podpinania, żeby nie było wątpliwości, że są takie szamba. Skarżący wskazał ponadto, że był nad stawem sąsiada i zobaczył, że woda z brzegów wystąpiła i zalewała mu działkę. Skarżący podkreślił, że najważniejszym dowodem, że woda ze stawu wypuszczana jest wraz ze ściekami i wypływa drenażem do rowu jest fakt, że przy minusowej temperaturze woda wypływa i nie zamarza. Wielokrotnie zgłaszał to w Urzędzie Gminy, ale nikt nawet się tym nie zainteresował.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że przed organem pierwszej instancji nadal toczy się postępowanie z wniosku R.T. z 13 stycznia 2020 r., doprecyzowanym pismem z 19 października 2020 r., o naruszenie stosunków wodnych na podstawie art. art. 234 ustawy - Prawo wodne, które nie zostało jeszcze zakończone wydaniem stosownej decyzji. Dlatego też Kolegium w niniejszym postępowaniu odniosło się wyłącznie do decyzji wydanej w trybie przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Zdaniem organu odwoławczego umorzenie postępowania w sprawie jest zasadne, jakkolwiek z innych przyczyn, niż podane przez organ pierwdszej instancji.
Kolegium zacytowało treść art. 5 i 6 omawianej ustawy, a następnie stwierdziło, że ustawa nie przewiduje wydawania decyzji administracyjnej w rozumieniu k.p.a. w przedmiocie "ustalenia prawidłowości odprowadzania ścieków". Organ ma oczywiście obowiązek sprawdzenia prawidłowości wykonania obowiązku polegającego na gromadzeniu nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych i pozbywaniu się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi, tj. art. 5 ust. 3b ustawy, niemniej w kwestii czy jest to prawidłowe, czy też nie - nie wydaje się decyzji administracyjnej. W sytuacji bowiem kiedy stwierdzi naruszenie wykonania tego obowiązku podejmuje działania określone w art. 6 ustawy i z urzędu wydaje decyzję o obowiązku uiszczania opłat za opróżnianie zbiorników bezodpływowych. Takie jednak postępowanie nie jest i nie było prowadzone.
Kolegium wyjaśniło, że przesłanka bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany na podstawie przepisów prawa materialnego rozstrzygać o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Od bezprzedmiotowości należy odróżnić brak przesłanek do pozytywnego lub negatywnego załatwienia sprawy, co jest rozstrzygnięciem, co do meritum sprawy. W sprawie niniejszej zachodzi brak przedmiotu postępowania. To powoduje konieczność umorzenia prowadzonego postępowania. Dlatego też Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest uzasadniona.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.T. podtrzymał dotychczasowe stanowisko, zaś w toku postępowania sądowego przedstawił w szczególności kopię protokołu z oględzin działki nr [...] przeprowadzonych 24 marca 2022 r. przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Radomsku, podczas których nie stwierdzono istnienia dwóch zbiorników na nieczystości dla budynku kuchni letniej i altany.
Pełnomocnik wyznaczony z urzędu uzupełniając skargę pismem z 4 maja 2022 r. zarzucił organowi:
- a) naruszenie przepisów postępowania:
- - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
- - art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
- - art. 105 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w przypadku gdy nie wszystkie okoliczności zostały w sprawie wyjaśnione, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy;
- b) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe jeżeli w myśl art. 5 ust 1 pkt 3a i 3b ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach żona właściciela nieruchomości nie potrafiła wskazać miejsca gdzie są usytuowane włazy do zbiorników na nieczystości ciekłe, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy;
- c) naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 5 ust 1 pkt 3a i 3b ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach poprzez nieustalenie czy właściciel nieruchomości Z.W. pozbywa się nieczystości w sposób zgodny z przepisami, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm przepisanych, gdyż nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skargę należało uwzględnić.
Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 14 lipca 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) [dalej: ustawa covidowa]. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu.
Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 10 czerwca 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak stosownych oświadczeń pełnomocnika skarżącego oraz uczestnika postępowania potwierdzających możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 14 lipca 2022 r.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.
Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Dostrzec przede wszystkim należy, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Stosownie do treści tego przepisu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przede wszystkim z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne.
Skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że organy obu instancji nie zdołały niewątpliwie wykazać braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Umorzenie postępowania administracyjnego było przedwczesne z poniżej omówionych względów.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 888 ze zm.) [dalej: ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach].
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy właściciele nieruchomości w szczególności zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, a ponadto gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych (pkt 3a) oraz pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi (pkt 3b). Nadzór nad realizacją obowiązków określonych w ust. 1-4 sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta (ust. 6). Zgodnie z ust. 7 w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Ust. 7 nie dotyczy obowiązków, o których mowa w ust. 1 pkt 3-3b.
Następnie w art. 6 ust. 1 omawianej ustawy nałożono kolejne obowiązki na właściciela nieruchomości: właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych, oraz właściciele nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, wykonując obowiązek określony w art. 5 ust. 1 pkt 3b, są obowiązani do udokumentowania w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez uprawnione podmioty (posiadające zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych lub odbierające odpady komunalne) - przez okazanie takich umów i dowodów uiszczania opłat za te usługi.
Na podstawie art. 6 ust. 5a wójt, burmistrz lub prezydent miasta kontroluje: posiadanie umów, o których mowa wyżej, zgodność postanowień umów z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz ze sposobem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1; dowody uiszczania opłat za usługi, o których mowa w ust. 1, lub inny sposób udokumentowania wykonania obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3b.
W przypadku gdy postanowienia umowy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, nie spełniają wymagań, o których mowa w ust. 1c, wójt, burmistrz lub prezydent miasta wzywa strony umowy do usunięcia uchybień, w terminie określonym w tym wezwaniu (ust. 5b), zaś po bezskutecznym upływie terminu umowa, o której mowa w ust. 1 pkt 2, wygasa, a wójt, burmistrz lub prezydent miasta w oparciu o ust. 7 wydaje decyzję, w której ustala:
- 1) obowiązek uiszczania opłat za odbieranie odpadów komunalnych lub opróżnianie zbiorników bezodpływowych;
- 2) wysokość opłat wyliczonych z zastosowaniem stawek, o których mowa w ust. 2;
- 3) terminy uiszczania opłat, o których mowa w pkt 1;
- 4) sposób i terminy udostępniania pojemników lub zbiorników bezodpływowych, w celu ich opróżnienia, lub worków w celu ich odebrania.
Decyzja ta jest wydana na okres 1 roku i nadaje się jej rygor natychmiastowej wykonalności (ust. 8 i 9).
Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy należy zgodzić się z tezami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim tylko w wąskim zakresie - odnośnie niemożności wydania decyzji w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3-3b, co wprost wynika z ust. 8 tego artykułu. Jednak jednocześnie należy zauważyć, że jest możliwe wydanie decyzji nakazującej wykonanie obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Podkreślić jednak należy, że wydanie decyzji o nałożeniu wykonania obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków wymaga uprzedniego ustalenia czy została wybudowana sieć kanalizacyjna i przyłącze, tak aby określić, czy przyłączenie nieruchomości do sieci jest technicznie możliwe i ekonomicznie uzasadnione.
Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika czy przyłączenie spornej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej jest technicznie możliwe i ekonomicznie uzasadnione bądź czy sporną nieruchomość wyposażono w przydomową oczyszczalnię ścieków. Ponadto nie wykazano, że na działce nr [...] istotnie powstały bezodpływowe zbiorniki nieczystości ciekłych z altanki i garażu, których budowę inwestor planował w marcu 2021 r. W okolicznościach tej sprawy nie jest wystarczające samo oświadczenie strony, że zbiorniki powstały, zwłaszcza że dokumentacja fotograficzna ich nie przedstawia. Rzekome ukrycie zbiorników pod ściółką nie jest także przekonującą przeszkodą. Podczas oględzin należałoby odgarnąć ściółkę i okazać zbiorniki.
Dodatkowo należy podkreślić, że wątpliwości wzbudza także przedstawienie przez Z.W. niepotwierdzonej za zgodności z oryginałem kopii zgłoszenia budowy dwóch zbiorników (opatrzonego datą 19 lutego 2021 r.), na którym nie widnieje prezentata starostwa potwierdzająca złożenie.
W kontekście tych spostrzeżeń nie dziwią wątpliwości zgłaszane przez skarżącego. Z dotychczasowej dokumentacji fotograficznej zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że krany i zlewozmywaki w obu spornych budynkach na działce nr [...] były zamontowane i użytkowane jeszcze przed pierwszą nieskuteczną próbą zgłoszenia budowy zbiorników (na co wskazuje pismo Z.W. z 8 lutego 2021 r.: "nadmieniam, że żaden z budynków nie posiada toalety, a jedynie zlewozmywaki gdzie można opłukać ręce czy umyć szklankę").
Następnie należy zauważyć, że obowiązkiem organu pierwszej instancji było również skontrolowanie dokumentów zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 5a, 5c oraz ust. 7 ustawy o utrzymaniu czystości: umów w zakresie opróżniania tych zbiorników i rachunków za te usługi. Organ zupełnie zaniechał tych czynności i nie wezwał właściciela spornej nieruchomości do przedstawienia tych dokumentów, czym ewidentnie naruszył prawo materialne. Zauważyć w tym miejscu warto, że utrzymanie czystości na nieruchomości, a zwłaszcza prawidłowe postępowanie z odpadami i nieczystościami jest sprawą na tyle istotną, że ustawodawca, w przypadku stwierdzenia niewywiązywania się z obowiązków w tym zakresie, uprawnił właściwy organ (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do nakazania wykonania obowiązku z drodze decyzji.
Co więcej, aby zapobiegać nielegalnemu pozbywaniu się nieczystości i odpadów przez właścicieli nieruchomości, ustawodawca przepisami art. 6 ust. 1 ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach nałożył na te podmioty obowiązek udokumentowania, w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez zakład będący gminną jednostką organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości lub w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych, przez okazanie takiej umowy oraz dowodów opłaty za takie usługi. Brak umowy obliguje właściwy organ do zorganizowania odbioru nieczystości i odpadów z takiej nieruchomości, a w konsekwencji stanowi przesłankę do wydania, na podstawie art. 6 ust. 7 powoływanej ustawy, decyzji o ustaleniu opłat za odbieranie odpadów komunalnych lub opróżnianie zbiorników bezodpływowych, wysokości opłat za te czynności, terminów uiszczania opłat oraz sposobach i terminach udostępniania urządzeń lub zbiorników w celu ich opróżniania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2011 r., II OSK 202/10).
Dodatkowo za uwzględnieniem skargi przemawia kolejne uchybienie organów obu instancji: w toku postępowania nie wykazano, kto jest właścicielem kontrolowanej nieruchomości w rozumieniu analizowanej ustawy, co ma kolosalne znaczenie dla ustalenia stron postępowania i adresata ewentualnej decyzji nakładającej obowiązek. Stronami postępowania prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 i 7 analizowanej ustawy są właściciele nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że krąg stron postępowania prowadzonego w sprawie konkretyzacji art. 5 ust. 1 powyższej ustawy jest zawężony tylko do tych podmiotów, które dysponują najszerszym prawem rzeczowym, czyli prawem własności.
Nie można bowiem pominąć, że pod pojęciem właściciela nieruchomości ustawowa definicja właściciela zawarta w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy nakazuje organom stosującym jej regulacje rozumieć nie tylko właściciela czy współwłaściciela, ale także użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością.
Skład orzekający doszedł zatem do przekonania, że postępowanie dowodowe w tej sprawie było prowadzone nierzetelnie i pobieżnie, w istocie nie wykazano wszystkich prawnie relewantnych okoliczności faktycznych, od zaistnienia których uzależniona będzie ocena czy należy wydać decyzję nakazującą wykonania obowiązków na podstawie art. 5 ust. 7 lub art. 6 ust. 7 omawianej ustawy. Przypomnieć zatem warto, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.).
Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 k.p.a.).
Odnosząc się zaś tezy Kolegium, iż w niniejszej sprawie poza kompetencjami organu leży badanie "prawidłowości odprowadzania ścieków" należy podnieść, iż tego właśnie sformułowania użył organ pierwszej instancji w wezwaniu z 9 października 2020 r., gdy dopytywał skarżącego o jego intencje i wówczas jako podstawę prawną podano właśnie ustawę z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Nie badając obecnie wszystkich przesłanek, nie ustalając wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz nie wykorzystując wszystkich nadanych uprawnień z tej ustawy organ zaprzeczył celom wspomnianej ustawy oraz celowości wezwania z 9 października 2020 r. Skuteczne zatem okazały się wszystkie zarzuty skargi.
Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organy uwzględnią ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone powyżej.
Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Natomiast w punkcie drugim wyroku orzeczono o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego wyznaczonego z urzędu w kwocie 240 zł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).
is