Uzasadnienie
II SA/Łd 883/08
Uzasadnienie
P. N. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie warunków zabudowy dla inwestycji.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 listopada 2008 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 grudnia 2008 roku odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia.
Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach uzupełnionego treścią sprzeciwu, P. N. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną W. oraz trzema córkami A., N. i P. Skarżący posiada dom o powierzchni 200,2 m2 oraz siedlisko wraz z nieruchomością rolną o powierzchni 12 ha. Na majątek skarżącego składa się ponadto samochód osobowy. Strona zadeklarowała posiadanie akcji o wartości 10.000 złotych, a także zadłużenie (kredyt konsumpcyjny) w wysokości 40.000 złotych. Skarżący oświadczył, iż dochody z gospodarstwa rolnego w roku 2007 wyniosły ok. 14.018,63 złotych, żona skarżącego otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 352 złotych, a z tytułu umowy o dzieło otrzymał kwotę 3.370,26 złotych.
Skarżący podkreślił, że wartość jego akcji jest czterokrotnie niższa od wartości kredytu, natomiast umowa o dzieło dotyczyła jedynie 4 miesięcy w roku. W treści sprzeciwu skarżący zmodyfikował wniosek zawarty w formularzu wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ważył, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
W myśl art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W pierwszej kolejności warto wskazać, iż deklarowane przez skarżącego miesięczne dochody kształtują się na poziomie 2.700 złotych. Skarżący posiada majątek w postaci domu o powierzchni 200 m2, gospodarstwo rolne, samochód osobowy oraz papiery wartościowe - akcje.
Miesięczne dochody skarżącego przekraczają zatem koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 500 zł). Pozwala to sądzić, iż część osiąganego dochodu, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mógł przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa argumentacja skarżącego, że wartość jego akcji jest czterokrotnie niższa niż wartość kredytu konsumpcyjnego. Nie zmienia to bowiem faktu, że skarżący jest osobą podejmującą ryzyko inwestycyjne, posiadającą aktywa, których pełne czy też częściowe spieniężenie pozwalałoby na poniesienie kosztów postępowania, względnie zmniejszenie części posiadanych obciążeń finansowych
Wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w sprzeciwie, Sąd nie może przeprowadzić analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie na podstawie otrzymywanych przez stronę dochodów, lecz musi uwzględnić całość posiadanego przez skarżącego majątku, w tym także ruchomości czy też nieruchomości, bowiem tylko takie postępowanie daje możliwość pełnej i obiektywnej oceny zdolności skarżącego do pokrycia kosztów sądowych względnie zasadności przeniesienia wszystkich obciążeń związanych z prowadzeniem postępowania na Skarb Państwa.
Przedstawione fakty nie pozwalają przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie.
Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. W ocenie Sądu, uszczerbek w majątku strony w sprawie niniejszej nie będzie miał takiego charakteru.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.
TG