Uzasadnienie
II SA/Łd 898/22
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga D.K. (dalej także: Skarżąca), reprezentowanej przez radcę prawnego B.S., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim (dalej także: Kolegium, organ II instancji) z dnia 12 sierpnia 2022 r., znak: KO.441.187.2022, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Gorzkowice (dalej także: Wójt, organ I instancji) z dnia 4 maja 2022 r., znak: OPS.000167/SP/05/2022, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.K.
Z akt wynika, że sprawa była już przedmiotem oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, które decyzją z dnia 30 marca 2022 r., znak: KO.441.68.2022, uchyliło decyzję Wójta Gminy Gorzkowice z dnia 28 stycznia 2022 r., znak: OPS/000096/SP/01/2022, w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.K.
i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej także: ustawa, u.ś.r.), jak również brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Przy czym Kolegium wskazało na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do spełniania przez skarżącą ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 ustawy, zakresu sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz ustalenia czy dzieci Państwa K. – S.M. i S.K., mimo przebywania poza granicami kraju mogą wspomóc matkę w sprawowaniu opieki nad ojcem, zarówno w postaci świadczenia osobistego jak i finansowego.
W toku ponownego postępowania Wójt Gminy Gorzkowice decyzją z dnia 4 maja 2022 r., znak: OPS.000167/SP/05/2022, działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1 a i ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania D.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.K.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że D.K. w dniu 31 grudnia 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad mężem J.K., który posiada wydane przez ZUS w Piotrkowie Trybunalskim na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 11 października 2018 r. Nr [...]. Organ I instancji jednocześnie zauważył, że D.K. ma przyznane prawo do emerytury od dnia 28 kwietnia 2011 r. (zaświadczenie z ZUS w Warszawie oraz oświadczenie strony).
Organ I instancji pismem z dnia 15 kwietnia 2022 r., znak: OPS. 421.1289.2022, poinformował stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Do pisma organ I instancji dołączył kwestionariusz do sporządzenia oceny funkcjonowania społecznego oraz zakresu niezbędnej opieki i pomocy dla potrzeb uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 2 maja 2022 r. D.K. dostarczyła wypełniony kwestionariusz, z którego wynika, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niewidomą po czterech udarach, nie porusza się samodzielnie, jest osobą leżącą; J.K. wymaga konieczności całkowitej opieki żony przy wykonywaniu następujących czynności: samoobsługowych (mycie przy umywalce, kąpiel w wannie, branie prysznica, golenie), załatwianiu potrzeb fizjologicznych (dojście do toalety i powrót, zmiana pampersów), ubieraniu się i rozbieraniu, odżywianiu, przyjmowaniu leków, siadaniu, chodzeniu po schodach, poruszaniu się po mieszkaniu jak i na zewnątrz.
Wnioskodawczyni wykonuje także wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym sprząta, robi generalne porządki, pierze, prasuje, gotuje, zmienia pościel, robi zakupy, ogrzewa mieszkanie; dzieci Państwa K.: S.M. oraz S.K. przebywają poza granicami kraju (w L.), brak informacji dotyczących miejsca ich zatrudnienia, nie pomagają rodzicom finansowo z uwagi na konieczność utrzymania własnych rodzin. D.K. oświadczyła, iż mąż nie korzysta z pomocy innych osób ani też instytucji, na pomoc mężowi poświęca całą dobę.
Organ I instancji wskazał, iż jedną z przesłanek odmowy wnioskowanego świadczenia stanowi przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyklucza nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania przez osobę sprawującą opiekę ustalonego prawa do emerytury bez względu na wysokość świadczenia emerytalnego. Organ zaakcentował, że skarżąca oświadczyła w formie pisemnej, iż zawiesi prawo do emerytury w przypadku, gdy będzie to jedyna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie zakwestionował faktu, że skarżąca opiekuje się swoim niepełnosprawnym mężem, jednak nadal ma przyznane prawo do emerytury i do dnia wydania decyzji nie zawiesiła prawa do powyższego świadczenia.
W ocenie organu nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zatem wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W odwołaniu skarżąca D.K. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie:
- 1. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność J.K. powstała po 18 roku życia i w związku z tym nie przysługuje jej jako opiekunowi męża świadczenie pielęgnacyjne;
- 2. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- 3. przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Wskazując na powyższe okoliczności skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pomijając okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie o sygn. akt K 38/13 jest nieprawidłowe i stanowi naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Bezspornym jest bowiem, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do jej sytuacji, a organ rozstrzygający o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winien procedować w oparciu o odpowiadające gwarancjom konstytucyjnym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to znaczy z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014 r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny.
Skarżąca podniosła także, że organ I instancji dokonując błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych narusza zasadę równości taka wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające zawieszone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tej normie, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Przepis ten winien być interpretowany w taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury.
Skarżąca powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podniosła, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywołany wyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skarżąca podniosła także, że biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emeryturę złożenie wniosku o jej zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty - organ powinien ustalić, czy w realiach niniejszej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wskazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 ustawy. Wówczas o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu
I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że za podstawę odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, wbrew zarzutowi odwołania, organ I instancji nie przyjął przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. mimo, że niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała w żadnym z terminów określonych w tym przepisie. Organ podniósł, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.
Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W ocenie Kolegium treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.
Kolegium zauważyło, że organ I instancji w pełni uwzględnił ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego, orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz wytyczne Kolegium zawarte w decyzji z dnia 30 marca 2022 r., znak: KO.441.68.2022 i przy ocenie spełnienia ustawowych przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (J.K.), o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., pominął, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stanowisko organu I instancji Kolegium w pełni zaakceptowało.
Kontynuując rozważania Kolegium wskazało, że w oświadczeniach zarówno z dnia 11 listopada 2021 r. jak i z dnia 2 maja 2022 r. D.K. jedynie ogólnikowo stwierdziła, iż inni członkowie rodziny, zobowiązani do alimentacji, tj. dzieci państwa K.: córka S.M. oraz syn S.K. zamieszkują za granicą w L., pracują i mają swoje rodziny, które muszą utrzymać, dlatego też nie pomagają w żadnej formie w sprawowaniu opieki nad ojcem. Przywołana okoliczność zamieszkiwania za granicą, czy też aktywności zawodowej i konieczności utrzymania własnych rodzin nie zwalnia zarówno córki jak i syna skarżącej z obowiązku opieki względem ojca. Opierając się na orzecznictwie sądowoadministracyjnym Kolegium wskazało, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków. Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych czyli faktycznego sprawowania opieki, lecz też może mieć wymiar finansowy - sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym.
Zdaniem Kolegium w sprawie spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Organ
I instancji odmawiając przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem J.K. wskazał, iż wystąpiła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury. W ocenie Kolegium bezspornym bowiem jest fakt, iż D.K. od 28 kwietnia 2011 r. przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 r., znak: 440050/144001339/2021/RUM, wynika, że D.K. pobiera emeryturę w wysokości 1.436,39 zł brutto (za miesiąc październik 2021 r.), netto w kwocie 1.218,11 zł. Z treści zaś oświadczenia skarżącej z dnia 2 maja 2022 r. wynika, że zawiesi ona otrzymywane świadczenie emerytalne w przypadku, gdy jest to jedyna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium zaakcentowało, że organ I instancji pismem z dnia 15 kwietnia 2022 r., znak: OPS.421.1289.2022, poinformował skarżącą, że ma ona możliwość wyboru świadczenia oraz o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Jednakże biorąc pod uwagę, że organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to prośba organu o przedłożenie informacji bądź decyzji o zawieszeniu i wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego była chybiona, co też trafnie podniosła skarżąca w odwołaniu. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie pomimo tego, że organ I instancji poinformował skarżącą o możliwości zawieszenia emerytury, to okoliczność ta nie ma znaczenia, bowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Kolegium podkreśliło, że bezspornie skarżąca sprawuje opiekę nad mężem J.K., co znajduje potwierdzenie w jej oświadczeniach z dnia 11 listopada 2021 r. i z dnia 2 maja 2022 r. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest jednak przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Z treści kwestionariusza sporządzonego przez D.K. wynika, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niewidomą po czterech udarach, nie porusza się samodzielnie, jest osobą leżącą. Wymaga on konieczności całkowitej opieki żony przy wykonywaniu wszystkich czynności życiowych.
Natomiast skarżąca jest osobą niepracującą zarobkowo, pobierającą emeryturę od 28 kwietnia 2011 r. W ramach sprawowanej opieki skarżąca pomaga mężowi w czynnościach samoobsługowych (mycie przy umywalce, kąpiel w wannie, branie prysznica, golenie), załatwianiu potrzeb fizjologicznych (dojście do toalety i powrót, zmiana pampersów), ubieraniu się i rozbieraniu, odżywianiu, przyjmowaniu leków, siadaniu, chodzeniu po schodach, poruszaniu się po mieszkaniu jak i na zewnątrz. Wykonuje także wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym sprząta, robi generalne porządki, pierze, prasuje, gotuje, zmienia pościel, robi zakupy, ogrzewa mieszkanie.
Kolegium zaznaczyło, ze w piśmie z dnia 19 stycznia 2022 r. skierowanym do organu I instancji D.K. oświadczyła, iż od 10 lat przebywa na emeryturze i mogłaby podjąć dodatkową pracę. Jednakże konieczność stałej i długotrwałej opieki nad mężem uniemożliwia jej podjęcie dodatkowego zatrudnienia. W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie konieczność sprawowania opieki nie ma żadnego związku z rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, bowiem skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej już od kwietnia 2011 r. w związku z uzyskaniem prawa do emerytury, a nie z w związku z koniecznością stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Przy tym bezspornym jest, iż niepełnosprawność męża skarżącej J.K. datuje się znacznie później, bowiem dopiero od roku 2018. Zdaniem Kolegium nie może umknąć uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem drugiego małżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Niezależnie od powyższego w sprawie niniejszej – w ocenie Kolegium - istotne znaczenie ma potencjalna gotowość do podjęcia pracy przez skarżącą, która ze względu na jej wiek (71 lat) jest bardzo ograniczona. Skarżąca nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, ma prawo do emerytury. Brak jest przy tym informacji, kiedy była ostatnio aktywna zawodowo. Zdaniem Kolegium nie sposób zatem uznać, że gdyby nie musiała opiekować się mężem, to podjęłaby dodatkowe zatrudnienie lub inną pracę dorywczą. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (nie podejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie takiego związku nie ma. Nie wykazano bowiem, aby po stronie skarżącej w ogóle był zamiar podjęcia zatrudnienia. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach, organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego wskazać trzeba, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.
W rozpatrywanej sprawie brak jest natomiast bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem jest, zdaniem Kolegium, w pełni uzasadniona.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.K. zaskarżonej w całości decyzji zarzuciła:
- - naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: o art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J.K. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,
- - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez D.K. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem J.K.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji oraz zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Dodatkowo strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że Kolegium naruszając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznało, że nie spełnia ona przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem. Jej zdaniem jedną z przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca stwierdziła, że jest osobą w miarę młodą jak na emerytkę, a jej stan zdrowia umożliwia hipotetycznie podjęcie pracy, jednak z uwagi na absorbującą opiekę nad mężem nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia.
Ponadto podniosła, że organ badając sprawę powinien przede wszystkim sprawdzić czy skarżąca jest zdolna do podjęcia zatrudnienia, nie podjął jednak żadnych starań, aby kwestie tę zbadać. Zamiast tego organ bezpodstawnie podważa jej oświadczenie dotyczące gotowości do podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zarzuca także organowi I i II instancji dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do tego przepisu dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Narusza bowiem zasadę równości taka wykładnia tego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tej normie, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. Skarżąca podnosi także, że wezwanie organu I instancji do zawieszenia pobieranej przez nią emerytury było bezpodstawne z uwagi na fakt, że dla organu nie była to jedyna negatywna przesłanka w kwestii ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie w tym przypadku świadczenia emerytalnego spowodowałoby jedynie pozbawienie jej środków do życia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania;
- 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy;
- 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania;
- 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, zarówno bowiem organ I jak i II instancji nie dokonały wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału w sprawie, co doprowadziło je do jednoznacznej konkluzji, że skarżąca nie spełnia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615) uprawniającej ją do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 poz. 2086 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zarówno organ I jak i II instancji uznają pogląd, że jeżeli małżonek osoby niepełnosprawnej dla właściwego sprawowania pieczy musi zrezygnować z kontynuowania czy podjęcia pracy zarobkowej, to on w pierwszej kolejności uprawniony jest do skorzystania ze wsparcia, jeżeli Państwo przewiduje jakąkolwiek jego formę osobom sprawującym pieczę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny.
Pogląd ten podziela także Sąd. Powyższe potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. stwierdzając, że "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." (Uchwała NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, LEX nr 3431610). Jak stwierdził ten sam sąd w wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r. "Fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności." (Wyrok NSA z 12 stycznia 2023 r., I OSK 354/22, LEX nr 3459831). Zarówno organ I jak i II instancji nie kwestionują prawa skarżącej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Sąd podziela stanowisko organu I i II instancji, że w odniesieniu do skarżącej wystąpiła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. Bezspornym bowiem jest, że skarżącej od dnia 28 kwietnia 2011 r. przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego. Jednak jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2022 r.
"Nie można znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne." (Wyrok NSA z 24 listopada 2022 r., I OSK 227/22, LEX nr 3442380). Należy podkreślić, że z treści oświadczenia skarżącej z dnia 2 maja 2022 r. wynika, że zawiesi ona otrzymywane świadczenie emerytalne w przypadku, gdy jest to jedyna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd też w prowadzonym postępowaniu organ powinien ustalić czy skarżąca poza wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia z art. 17 u.ś.r.
Bezspornym jest, że skarżąca sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad mężem J.K. Bezspornym jest także, że skarżącej od 28 kwietnia 2011 r. przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego, natomiast Pan J.K. orzeczeniem z dnia 11 sierpnia 2018 r. uznany został za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji, data niezdolności do samodzielnej egzystencji: trwa.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje między innymi małżonkowi z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uwzględniając zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., oznacza rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Oznacza to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2022 r. "Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny.
Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania." (Wyrok NSA z 4 października 2022 r., I OSK 2337/21, LEX nr 3436684) (Por. także: Wyrok NSA z 14 września 2017 r., I OSK 695/17).
Chociaż skarżąca w swoim oświadczeniu z dnia 19 stycznia 2022 r. wyraziła gotowość podjęcia pracy to jednak, zdaniem organu II instancji, gotowość ta ze względu na jej wiek (71 lat) jest bardzo ograniczona. Nabycie przez skarżącą od kwietnia 2011 roku uprawnień emerytalnych organ I i II instancji uznał za zaprzestanie przez skarżącą aktywności zawodowej. W oparciu o powyższe organ
I i II instancji stwierdził, że brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem. Co doprowadziło do wniosku, że nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. czego z kolei skutkiem była odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreśla, że podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, który stwierdził, że "Całkowite wyłączenie opiekunów - emerytów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia emerytalnego), jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny." (Wyrok WSA w Gdańsku z 24 czerwca 2021 r., III SA/Gd 409/21, LEX nr 3193979).
Analizując przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. organ powinien był sprawdzić czy zaistniał związek przyczyno - skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad mężem. W tym zakresie organ oparł się tylko na oświadczeniu skarżącej z dnia 19 stycznia 2022 r., które wskazywało na pozostawanie na emeryturze od 10 lat i chęć podjęcia dodatkowej pracy, co nie jest możliwe z powodu opieki nad mężem. Organ nie poddał ocenie oświadczenia z 11 listopada 2021 r., w którym skarżąca wskazała, że opiekuje się mężem od września 2008 r. czyli jeszcze przed nabyciem uprawnień emerytalnych, co nastąpiło od kwietnia 2011 r. Należy zaznaczyć, że z orzeczenia o niepełnosprawności J.K. wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Z powyższych dokumentów wynika więc, że skarżąca podjęła się opieki nad mężem zanim jeszcze uzyskała uprawnienia emerytalne, stąd ograniczenie się przez organ do oceny obecnego stanu, gdy skarżąca ma 71 lat i ma zmniejszone szanse na aktywność zawodową, jest nie dość wnikliwe i pomija okoliczność, że skarżąca (wg jej oświadczenia) podjęła się opieki nad mężem w wieku 57 lat.
Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r. "Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa." (zob. Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2020 r. II SA/Po 1012/19). Organ nie poddał także wnikliwej ocenie oświadczenia z dnia 19 stycznia 2022, w którym skarżąca oświadczyła, że od 10 lat przebywa na emeryturze i mogłaby podjąć dodatkową pracę, jednak stała i długotrwała opieka nad mężem nie daje takiej możliwości. Nawet jednak gdyby przyjąć, że opieka skarżącej nad mężem rozpoczęła się dopiero w 2018 roku, to skarżąca w wieku 67 lat, mimo posiadania uprawnień emerytalnych, miała potencjalną możliwość zatrudnienia.
Należy podkreślić, że posiadanie uprawnień emerytalnych nie wyklucza bowiem możliwości zatrudnienia (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 kwietnia 2021 r., II SA/Bd 364/21). Nie budzi także wątpliwości Sądu fakt, że osoba posiadająca prawo do emerytury z racji możliwości podejmowania w pewnym zakresie zatrudnienia może być uznana za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą pracy zawodowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i stwierdzeniem konieczności stałej pomocy innej osoby (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 lutego 2021 r., II SA/Łd 783/20). W przedmiotowej sprawie organy nie poczyniły jednak w tym zakresie żadnych ustaleń. Organy nie ustaliły także jakie w poszczególnych okresach opieki nad mężem skarżąca miała możliwości podjęcia zatrudnienia, w tym jakie posiada wykształcenie i doświadczenie zawodowe.
Mając zatem na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając przede wszystkim, że organy te nie dokonały wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału w sprawie, co doprowadziło je do jednoznacznej konkluzji, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawniającej ją do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Swoim zaniechaniem organy naruszyły przepisy prawa procesowego w tej sprawie, a w szczególności art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) (dalej: k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają wszechstronnego rozpoznania zebranego materiału w sprawie, a ponadto ustalą jakie w poszczególnych okresach opieki nad mężem skarżąca miała możliwości podjęcia zatrudnienia. W prowadzonym postępowaniu organy w pierwszej kolejności powinny ustalić, czy w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 u.ś.r., a jedyną przeszkodą ku temu jest pobieranie emerytury, i w takiej sytuacji poinformować skarżącą o konieczności zawieszenia świadczenia emerytalnego, działając przy tym w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, tak by nie pozostawić skarżącej bez należnego jej świadczenia (źródła dochodu) nawet przez krótki czas.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych, w tym orzeczenia bez wskazanego źródła, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
is