Uzasadnienie
L. M. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu orzekającego z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że L. M. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia w obozie hitlerowskim w Ł. wiosną 1940 r. Strona przedstawiła: życiorys, rekomendację i zeznania świadków: E. W. i P. K. oraz zaświadczenie Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] nr [...]
W niniejszej sprawie starano się ustalić, czy udokumentowany przez wnioskodawcę stan faktyczny odpowiada warunkom określonym przez ustawodawcę w art. 4 ust. l pkt l lit c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... Przepis ten stanowi: Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.
Archiwum Państwowe w Ł. (zaśw. z dnia [...] nr[...]) nie potwierdza faktu osadzenia L. M. w obozie hitlerowskim w Ł. Świadkowie nie przedstawili dokumentów potwierdzających ich osobisty udział w zdarzeniach objętych zeznaniem tzn., że przebywali wraz z wnioskodawcą w obozie hitlerowskim w Ł. Organ uznał, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego osadzenie w obozie hitlerowskim w Ł. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy uznano, że dotychczasowe ustalenia odpowiadają stanowi faktycznemu a decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie narusza prawa.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wymienioną decyzję z dnia [...], skarżący zarzucił, że jest to decyzja krzywdząca i powołał się na dostarczone dowody, które w jego przekonaniu, "mają potwierdzić wiarygodność represji i eksterminacji" - zdarzeń z lat 1939-1945, a szczególnie na oświadczenia świadków, dołączone do akt sprawy.
W odpowiedzi na skargę, organ orzekający wniósł o jej oddalenie i wywiódł, jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należało wyjaśnić, że Sąd administracyjny, jak to wynika z art. 1, 3 i 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem (także - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269).
Uwzględnienie skargi następuje (przez uchylenie zakwestionowanych aktów administracyjnych lub stwierdzenie ich nieważności) tylko wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 powołanej ustawy.
Rozpoznając sprawę niniejszą, Sąd stwierdził naruszenie prawa procesowego, skutkujące uchylenie zakwestionowanej decyzji.
Przede wszystkim trzeba wskazać, że organ administracji publicznej ma obowiązek czuwania "z urzędu" nad całym postępowaniem dowodowym, będąc w szczególności obowiązany do podejmowania "wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" (art. 7 kpa) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 kpa).
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę zaistnienia (bądź wykluczenia) przesłanek do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z tytułu, o którym mowa w zaskarżonej decyzji.
Organ orzekający był też obowiązany do należytego wyjaśnienia i rozważenia okoliczności sprawy, w aspekcie przesłanek, określonych w przepisach powołanej sprawy.
Nie można natomiast uznać za zgodną z prawem decyzję wydaną bez wyjaśnienia okoliczności objętych hipotezą przepisów mających w sprawie zastosowanie.
Postępowanie administracyjne prowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji, powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym okoliczności podnoszonych przez składającego wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7, 77 § l i art. 80 kpa. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i uniemożliwia często prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
Postępowanie wszczęte z wniosku o przyznanie żądanych uprawnień jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym według zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a zatem konieczne jest prawidłowe i rzetelne stosowanie przepisów proceduralnych, które określają uprawnienia procesowe uczestników postępowania, w tym przepisów regulujących postępowanie dowodowe (art. 75-88 kpa).
Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty i zeznania świadków - art. 75 § l kpa, przy czym skarżący świadków tych wskazał i wnosił o ich przesłuchanie przez organ orzekający.
Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę (art. 86 kpa).
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 września 1990 roku - III ARN 9/90 - oświadczenie składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawione przez nią dokumenty korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu.
Organy administracji państwowej obowiązane są stosować się do zasad przeprowadzenia dowodów określonych w rozdziale 4 działu II Kodeksu postępowania administracyjnego (OSNCP z 1991 roku, z. 10-12, poz. 127).
Organ orzekający w sprawie niniejszej w żaden sposób nie wskazał w sposób określony w art. 78 § 2 kpa, dlaczego nie uwzględnił żądania skarżącego w przedmiocie przeprowadzenia dowodu ze zgłoszonych świadków, mimo, iż przedmiotem tego dowodu była niewątpliwie okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 kpa).
W postępowaniu wyjaśniającym w rozważanej sprawie organ orzekający, mimo posiadania dokumentów i szczegółowych informacji, z naruszeniem art. 7, 77 § l i 80 k.p.a. nie poczynił wyczerpujących ustaleń w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustosunkował się do dowodów, znajdujących się w aktach sprawy i nie wskazał przyczyn, z powodu których odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej. Tym samym uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji daje podstawę do stwierdzenia, że poza rozważaniami organu pozostały okoliczności przedstawione w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego wskazywał natomiast konkretne okoliczności i składał określone środki dowodowe mające świadczyć, iż podlegał represjom, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371).
Okoliczności te nie zostały w żaden sposób rozważone przez organ orzekający, który nie uwzględnił żądań dowodowych skarżącego, odmawiając w istocie oceny dowodów, przedłożonych przez stronę.
Ponadto, należało podkreślić, że powoływane przez organ orzekający w sprawie niniejszej, pisma: Archiwum Państwowego w P. (z dnia 21 sierpnia 1998 roku, Nr[...]) i Archiwum Państwowego w Ł. (z dnia 23 września 1996 roku, Nr[...]), dołączone do akt administracyjnych sprawy niniejszej, co prawda, nie potwierdzają pobytu rodziny skarżącego (i skarżącego) w obozach przesiedleńczych w Ł. i w K., jednakże zawierają wyraźne informacje o braku bądź fragmentaryczności zachowanych akt z okresu okupacji hitlerowskiej. Tym bardziej zatem organ orzekający był obowiązany do przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego, z uwzględnieniem dowodów, wskazanych przez skarżącego.
Z tych wszystkich względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.
Z uwagi na treść rozstrzygnięcia, zawartego w zaskarżonej decyzji, określanie (w trybie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) o wykonalności zaskarżonej decyzji, było bezprzedmiotowe.