Uzasadnienie
Pismem z dnia 28. września 2007 r. B. H. – M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie nakazu rozbiórki bramy wjazdowej. W wyniku wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF, uzupełniony na wezwanie Sądu pismem procesowym z dnia 17. stycznia 2008 r.
Postanowieniem z dnia 31. stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W dniu 15 lutego 2007 roku uczestnicy postępowania A. i R. S. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia Sądu. W sprzeciwie wskazano, że zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego jest nieuzasadnione, gdyż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie także z ojcem T. H., który pobiera emeryturę w wysokości 1.200 zł netto. Ponadto w sprawie dotyczącej zniesienia współwłasności działki Nr [...] oświadczyła, że gotowa jest wypłacić współwłaścicielom kwotę 3.150 zł i zamierza rozpocząć budowę magazynów i garaży na wynajem oraz domu mieszkalnego. W ocenie A. i R. S. z oświadczeń skarżącej złożonych przed Sądem Okręgowym w P., Sądem Rejonowym w P. i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wnioskować należy, że B. H. – M. jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 243 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego [...] (art. 244 par. 1 cyt. ustawy). W myśl przepisu art. 245 par. 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z art. 245 par. 2 cyt. ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku). A zatem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do regulacji zawartej w przepisie art. 246 par. 1 pkt. 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy.
W złożonym oświadczeniu skarżąca wskazała, że nie pracuje zawodowo, a jej mąż uzyskuje jedynie zasiłek z tytułu niepełnosprawności. Oświadczyła przy tym, że majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci domu o pow. 100 m2 oraz nieruchomości rolnej (nieużytki) o pow. 1,45 ha. Poza tym nie małżonkowie nie posiadają żadnego majątku, dochodów i oszczędności. Ponadto z pisma procesowego B. H. – M. z dnia 17. stycznia 2008 r. wynika, że mąż skarżącej P. M. jest osobą niepełnosprawną (I grupa inwalidzka), pobiera zasiłek stały z tytułu niesprawności, który stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Z uwagi na stan zdrowia mąż pozostaje pod jej opieką. Małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności oraz konta bankowego. Skarżąca jest właścicielką działki nr [...], stanowiącej drogę dojazdową do nieruchomości, w której zamieszkuje. Do powyższego pisma skarżąca załączyła zaświadczenie z Urzędu Miasta T. dotyczące tytułu prawnego do wskazanej działki.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, iż wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 500 zł zasługuje na uwzględnienie. Należy przy tym podkreślić, iż obowiązkiem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania dla siebie i dla rodziny. Wydaje się, że aktualne jest stanowisko zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1984 roku /II CZ 104/84, LEX nr 8623/, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania /por. postanowienie SN z 24 lipca 1980 roku I CZ 99/80, LEX nr 8272/.
Z akt sprawy natomiast wynika, iż majątek rodziny skarżącej stanowią nieruchomości w postaci domu o pow. 100 m2, nieruchomość rolna (nieużytki) o pow. 1,45 ha oraz działka nr [...], stanowiąca drogę dojazdową. Poza tym skarżąca i jej małżonek nie posiadają żadnego majątku, dochodów i oszczędności. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym mężem P. M.. Jedyne źródło utrzymania małżonków stanowi przyznany mężowi skarżącej zasiłek z tytułu niepełnosprawności, co w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego w kwocie 500 zł wskazuje na niemożność pokrycia kosztów procesu bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny.
Na marginesie należy jedynie wyjaśnić, iż okoliczności podniesione w treści sprzeciwu przez uczestników postępowania nie mogły zostać przez Sąd ocenione. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje bowiem Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji Sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23. grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119).
Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie oceniając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, na podstawie przepisu art. 246 par. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.
J.S.