Uzasadnienie
II SA/Łd 928/12
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku J.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że przedmiot niniejszej sprawy unormowany jest w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2011 r. Nr 72, poz. 380). W obecnym stanie prawnym dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek:
1/ osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;
2/ praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.
Tymczasem z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że strona wraz z rodziną została wysiedlona z własnego gospodarstwa w miejscowości R. (gm. G.) i zamieszkała w innym domu na terenie tej samej miejscowości. Strona wykonywała przy tym pracę przymusową w sąsiedniej miejscowości - B. Tak więc fakt wykonywania przez stronę pracy przymusowej w okresie okupacji nie budził wątpliwości organu. Kwestią wymagającą ustalenia było natomiast, czy zainteresowana została deportowana do pracy przymusowej. Skoro deportacja wiąże się z wywiezieniem w odległe, obce regiony, to organ uznał, że rabunek gospodarstwa i przymusowe przesiedlenie do innej części tej samej miejscowości nie może zostać uznane za deportację. Taka represja ze strony okupanta niemieckiego nie została ujęta w ustawie o świadczeniu pieniężnym.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła J.M. Podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wyjaśniła, że w czasie wojny zmuszona była pracować u niemieckiego gospodarza, opiekując się jego dzieckiem, podczas gdy jej rodzice ciężko pracowali na roli u tego samego człowieka. Musiała z rodzicami codziennie dojść kilka kilometrów do pracy, co było ponad jej siły.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), w myśl którego represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Aby wyczerpać pojęcie represji uzasadniające przyznanie świadczenia pieniężnego na gruncie omawianej ustawy, musi nastąpić deportacja (wywiezienie) z miejsca dotychczasowego zamieszkania połączona z obowiązkiem wykonywania pracy przymusowej.
W niniejszej sprawie odmowę przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego organ uzasadnił faktem, że obowiązek pracy przymusowej skarżącej (czego organ nie zakwestionował) nie był połączony z deportacją, a tylko spełnienie tych dwóch przesłanek łącznie umożliwiało przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca bowiem przez cały okres wykonywania pracy (od 1942 r. do 1945 r.) mieszkała wraz z rodzicami w tej samej miejscowości, co przed okupacją, a tylko w innym domu (po drugiej stronie wsi).
W ocenie Sądu organowi w niniejszej sprawie nie można zarzucić błędów w rozumowaniu.
W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., (sygn. akt: K 49/07, Dz.U. Nr 220, poz. 1734 z dnia 23 grudnia 2009 r.) dla ustalenia faktu deportacji ważne jest to, by z wywiezieniem (choćby nieodległym) wiązało się wyrwanie z dotychczasowego środowiska, poczucie niedostatków więzi społecznych z nowym otoczeniem, w tym m.in. wrogość, ogólnie trudniejsze warunki egzystencji, co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi. Okoliczności tych skarżąca, w ocenie Sądu, nie udowodniła. Wprawdzie art. 2 pkt 2 ustawy nie zawiera żadnych wskazań co do odległości deportacji (wywiezienia), jednakże Trybunał Konstytucyjny określił, że z deportacją mamy do czynienia w przypadku przymusowej zmiany miejsca dotychczasowego pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Trudno uznać, by fakt zamieszkiwania w tej samej miejscowości, z rodziną, oznaczał jednocześnie wyrwanie z dotychczasowego środowiska.
Niewątpliwie skarżąca wykonywała pracę przymusową w czasie okupacji. Tym niemniej, warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pieniężnego jest również spełnienie drugiej przesłanki, czyli wykonywania tej pracy w warunkach deportacji (wysiedlenia). Ta ostatnia przesłanka, jak wskazano powyżej, nie została spełniona.
Sąd w składzie niniejszym ma oczywiście na uwadze delikatny charakter tego typu spraw i nie kwestionuje w żaden sposób trudnych warunków życia okupacyjnego, w jakich strona musiała dorastać. Okoliczności te jednak nie mogą stanowić przesłanki uznania zasadności roszczenia.
Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem organu, że z woli ustawodawcy, wyrażonej w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą. Sytuacja skarżącej w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z dużymi uciążliwościami, których skutki odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, nie upoważniała skarżącej do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.
O wynagrodzeniu dla adwokata ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
lf