Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 6 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 932/23

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 11 września 2023 r., znak: KO.4111.451.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpatrzeniu odwołania T. J. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." w związku z art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1300 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a." utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Łowicza z 2 sierpnia 2023 r. znak: DS-FA.533.258.2023 wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 k.p.a. oraz art. 12 ust.2, art. 30 ust.2 u.p.o.u.a. o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami osobie uprawnionej - [...] w kwocie 17 084,25 zł (należność główna wynosi 11 400,00 zł + odsetki ustawowe za opóźnienie 5 684,25 zł - stan na dzień 2 sierpnia 2023 r.)

Z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] października 1999 r., sygn. akt [...] zostały zasądzone alimenty od skarżącego na rzecz syna P.J. w kwocie 250,00 zł miesięcznie. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] maja 2009 r., sygn. akt [...] alimenty zostały podwyższone do kwoty po 350,00 zł miesięcznie poczynając od 30 stycznia 2009 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...] alimenty zostały podwyższone do kwoty po 380,00 zł miesięcznie poczynając od [...] sierpnia 2020 r. Od 11 kwietnia 2023 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] czerwca 2023 r., sygn. akt [...] alimenty na rzecz syna zostały uchylone. Z powodu bezskuteczności egzekucji alimentów osobie uprawnionej od 1 października 2008 r. do 30 września 2022 r. organ wypłacał uprawnionemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wcześniej w okresie od 1 lutego 2007 r. do 30 września 2008 r. zaliczkę alimentacyjną.

Wysokość wypłaconych świadczeń wynosi 62 395,80 zł, z tytułu zaliczki alimentacyjnej 3 990,00 zł (w tym 5% należności głównej). Skarżący jako dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Wójt Gminy C. jako organ właściwy dłużnika na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. decyzją znak: GOPS.5440.1.2020 z 1 kwietnia 2020 r. umorzył skarżącemu należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 3 990,00 zł oraz należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 42 017,95 zł. Na dzień 2 sierpnia 2023 r. skarżący nie posiadał zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej, a należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami wynoszą 17 084,25 zł (po uwzględnieniu zwrotów w kwocie 24 449,12 zł i kwoty 380,00 zł nienależnie pobranych świadczeń przez wierzyciela).

Organ I instancji w uzasadnieniu przywołanej na wstępie decyzji wyjaśnił, że skarżący ma 67 lat, mieszka u siostry gdzie ma dożywotnie użytkowanie lokalu 60m2, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest renta rolnicza w kwocie 1 561,52 zł z której są dokonywane potrącenia komornicze i do wypłaty pozostaje kwota 681,97 zł. Potrącenia komornicze są tytułem zadłużenia alimentacyjnego na rzecz synów P.J. i K. J.. Wnioskodawca od 1997 r. ma problemy zdrowotne, posiada rentę chorobową, obecnie jest w wieku emerytalnym. W ocenie organu sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie ma charakteru szczególnego, nadzwyczajnych okoliczności, które wpłynęłyby na jej znaczne pogorszenie, a także pogorszenie sytuacji życiowej. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja zastosowania ulgi w spłacie należności może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Konieczność spłaty zobowiązań alimentacyjnych jest konsekwencją niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem syna, który nie był w stanie utrzymać się samodzielnie.

Trudna sytuacja materialna i życiowa rodzica nie zwalnia skarżącego z tego obowiązku. Rodzic obowiązany jest dzielić się z dzieckiem nawet bardzo niskim dochodem. Organ administracji publicznej musi podejmować takie działania, żeby doprowadzić do maksymalnego zwrotu wydatkowanych środków publicznych.

Od powyższej decyzji T.J. wniósł odwołanie wskazując na trudną sytuację życiową i zdrowotną, gdyż w 1982 r. uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym w wyniku którego doznał 15% uszczerbku na zdrowiu. Od 1988 r. leczy się w Poradni [...] i przyjmuje na stałe leki. W 2005 r. uzyskał orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a od 2006 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Wyjaśnił, że nie mógł płacić alimentów ze względu na trudną sytuację życiową, gdyż nie pozwalał mu na to stan zdrowia. Obecnie kwota 681,97 zł wystarcza na przeżycie ale brakuje mu na leki. Nie zgodził się z organem, że jego sytuacja nie jest szczególna i nadzwyczajna aby umorzyć mu zadłużenie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wyjaśniło, że uprawnienie dla organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazuje, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne, nawet wówczas gdy organ stwierdzi, że zostały spełnione przez wnioskodawcę wszystkie przesłanki.

T.J. wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] października 1999 r. sygn. akt [...] zmienionym wyrokiem z 20 maja 2009 r. sygn. akt [...] do kwoty 350 zł oraz z 23 listopada 2010 r. sygn. akt [...] do kwoty 380 zł został zobowiązany do płacenia alimentów na swojego syna P.J.. Z obowiązku alimentacyjnego nie wywiązywał się, wobec czego stał się dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. Wypłatę świadczeń alimentacyjnych w zastępstwie dłużnika przejął organ właściwy wierzyciela. Osobie uprawnionej, tj. [...] wypłacana była zaliczka alimentacyjna oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie z kartą rozliczeniową zadłużenie T. J. z tytułu zaliczki alimentacyjnej wynosiło 3 990 zł oraz z tytułu świadczeń alimentacyjnych 83 535,52 zł, z czego 62 395,80 zł należność główna oraz 21 535,52 zł odsetki.

W wyniku potrąceń komorniczych część zadłużenia została uregulowana, natomiast zadłużenie w kwocie 3 990 zł (zaliczka alimentacyjna) oraz w kwocie 42 017.95 zł (fundusz alimentacyjny) zostało umorzone przez organ właściwy wierzyciela na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Ostatecznie do spłaty pozostaje kwota 17 084.25 zł (11 400 zł należność główna oraz 5 684,25 zł odsetki) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu.

Na okoliczność ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej T. J. organ przeprowadził 24 lipca 2023 r. rodzinny wywiad środowiskowy z którego wynika, że skarżący ma 67 lat, jest osobą rozwiedzioną, mieszka i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma prawo dożywotniego użytkowania lokalu o pow. 60 m2 w mieszkaniu stanowiącym własność jego siostry, nie ma żadnego własnego majątku. Źródłem utrzymania jest renta rolnicza w kwocie 1 561,52 zł, z której są dokonywane potrącenia komornicze w wysokości 879,55 zł z tytułu alimentów na rzecz synów P. oraz K.. Stałe miesięczne wydatki wynoszą 346 zł (80 zł gaz, 100 zł energia elektryczna, 10 zł woda, 100 zł leki, 26 zł opłata komunalna, 30 zł telefon) przy faktycznych dochodach w kwocie 681,97 zł. Dłużnik okresowo korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz sporadycznie z pomocy siostry w formie rzeczowej. Od wielu lat ma problemy ze zdrowiem w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym w 1982 r. Komisja Lekarska ds.

Inwalidztwa i Zatrudnienia uznała 15% uszczerbek na zdrowiu, co uniemożliwiło mu pracę w gospodarstwie rolnym. W 1988 r. doszły problemy na tle nerwowym i do obecnej chwili pozostaje pod opieką Poradni [...]. Od 2006 r. orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym na stałe i z tego powodu nie może podjąć też żadnej pracy.

Dokonując szczegółowej analizy sytuacji faktycznej dłużnika w kontekście art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. w uznaniu Kolegium ustalona sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna nie uzasadnia przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości alimentacyjnych, należnych organowi właściwemu wierzyciela. Ocena ta dokonana została z uwzględnieniem sytuacji faktycznej dłużnika przedstawionej we wniosku wraz z załącznikami oraz informacji podanych w wywiadzie alimentacyjnym i oświadczeniu majątkowym. W ocenie Kolegium stan zdrowia T. J. pomimo chorób, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej poza pobieraną rentą rolniczą nie stanowi nowej okoliczności. Wiek oraz dotychczasowe schorzenia mogą powodować trudności związane z codziennym funkcjonowaniem, jednakże z orzeczeń lekarza orzecznika KRUS z [...] września 1997 r. oraz z [...] października 2006 r. wynika, że badany nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Dodatkowa praca z pewnością mogłaby wpłynąć na poprawę sytuacji finansowej, ale brak możliwości zwiększenia dochodu jest sytuacją obiektywną, niezależną od dłużnika. Uwzględnienie zatem wniosku o umorzenie zaległości w oparciu o powyższą okoliczność jest nieuzasadnione, zwłaszcza, że zainteresowany obecnie jest w wieku emerytalnym, wobec czego ma stałe źródło utrzymania. T.J. w związku z potrąceniami komorniczymi alimentów dysponuje niewielkim dochodem, jednakże dochód ten w powiązaniu z okresowym wsparciem ze strony pomocy społecznej oraz rodziny pozwala na minimum egzystencji. Przedstawione wydatki w kwocie 346 zł miesięcznie w stosunku do uzyskiwanych faktycznie dochodów w kwocie 681,97 zł nie są nadmierne i nie powodują zachwiania egzystencji życiowej dłużnika. Posiadanie niskich dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną uzasadniającą umorzenie zaległości alimentacyjnych.

Każda sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktów, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Tym samym sytuacja dochodowa, jak i rodzinna wnioskodawcy musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.

T.J. w obecnej sytuacji finansowej i zdrowotnej znajduje się już od wielu lat i taka sytuacja pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Regularne potrącenia komornicze z pobieranej renty stanowiły podstawę umorzenia znacznej części powstałego długu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna P. przez organ właściwy wierzyciela. Wobec powyższego zarówno stan zdrowia jak również sytuacja finansowa nie ma charakteru szczególnego czy nadzwyczajnego w tym kontekście, że nie uniemożliwia dłużnikowi wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku.

Mając zatem na uwadze, że skarżący aktualnie posiada niewielki lecz stały miesięczny dochód w postaci renty rolniczej, z którego istnieje możliwość wyegzekwowania alimentów oraz fakt umorzenia zaległości przez organ właściwy wierzyciela długu w łącznej kwocie 46 007,95 zł, a także uchylenie od 11 kwietnia 2023 r. obowiązku alimentacyjnego wobec syna P. pozostała do spłaty kwota w wysokości 17 084,25 zł (należność główna + odsetki) nie będzie stanowiła zagrożenia egzystencji dłużnika, nawet biorąc pod uwagę perspektywę czasową, w jakiej może dojść do całkowitej spłaty zadłużenia.

Kolegium nadmieniło, że podejmując decyzję o charakterze uznaniowym organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć zarówno słuszny interes obywatela jak i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje wyłącznie jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy. W interesie T. J. jest całkowite umorzenie zaległości alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej w zastępstwie dłużnika. Jednakże jak zostało wyżej wskazane niedochodzenie zwrotu należności może nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach i powinno mieć miejsce tylko wówczas gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny jest również wyjątkowa, natomiast w pozostałych przypadkach niedochodzenie przez organ ich zwrotu naruszyłoby interes publiczny (zarówno interes fiskalny Państwa oraz wartości wspólne dla całego społeczeństwa).

T.J. nie wykazał, że jego sytuacja materialna i zdrowotna jest na tyle trudna, że uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Sytuacja finansowa dłużnika w aspekcie wzajemnej relacji miedzy wydatkami oraz wielkością przychodów pozwala na częściowe wypełnianie zobowiązań. W tych okolicznościach niedomaganie się zwrotu powstałego zadłużenia naruszałoby w sposób rażący interes społeczny, bowiem morzenie ma charakter trwały.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.J., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie:

1. 1. prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w konsekwencji dokonanie odmowy umorzenia posiadanego zadłużenia,
2. 2. prawa procesowego:
3. a. art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii tj. sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz przyczyn powstania zadłużenia;
4. b. art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, czego przejawem było niepoczynienie prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz możliwości spłaty zadłużenia;
5. c. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo tego, że organ I instancji niedostatecznie wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że ma 68 lat, utrzymuje się wyłącznie z renty, której wysokość po potrąceniu komorniczym wynosi 681,97 zł. Leczy się z powodu zaburzeń o podłożu [...]. Z uwagi na wiek i posiadane problemy zdrowotne nie jest w stanie osiągać jakichkolwiek dodatkowych dochodów. Znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Z tej przyczyny okresowo korzysta z pomocy opieki społecznej. Wbrew ustaleniom organu nie ma żadnej możliwości by dobrowolnie spłacił zadłużenie. W jego ocenie organ pominął fakt, że posiada również zadłużenie z tytułu alimentów wobec synów. Z tego tytułu dokonywane są regularne potrącenia z emerytury, a ich wysokość sprawia, że funkcjonuje na granicy ubóstwa. Trudno uznać, by przy posiadanych problemach zdrowotnych i braku możliwości osiągania jakichkolwiek innych dochodów poza emeryturą kwota 681,97 zł. była kwotą wystarczająca na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych.

Istotne jest, że skarżący nie miał możliwości wcześniejszej spłaty zadłużenia i nie przyczynił się do jego powstania ze swojej winy. Zaznaczył, że w 1982 r. uległ wypadkowi w trakcie pracy w rolnictwie. Doznał uszczerbku na zdrowiu w wysokości 15%. Od czasu wypadku miał stałe dolegliwości bólowe, doznał nerwicy lękowej. Od 1988 r. leczy się [...] i regularnie zażywa leki. Wszystkie te okoliczności wpłynęły na możliwość wykonywania pracy i osiągania dochodów. Nie ze swojej winy lecz z przyczyn całkowicie niezależnych nie był w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego. Zachodzą więc szczególne okoliczności przemawiające za uznaniem, że wniosek jest zasadny. Mając na uwadze fakt, że mimo zaistniałych okoliczności przez szereg lat spłacał regularnie zadłużenie, a także uwzględniając jego ogólną sytuację życiową wniosek uznać należy za zasadny.

Pismem z 8 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu w postępowaniu wg norm przepisanych ewentualnie przyznanie z kasy Sądu kosztów zastępstwa prawnego udzielonego z urzędu w postępowaniu.

W uzasadnieniu stwierdził, że z materiału dowodowego, w szczególności wywiadu środowiskowego, wynika, że sytuacja skarżącego jest trudna, nie rokuje poprawy, a skarżący żyje skromnie, wręcz w ubóstwie. Skarżący wiele lat spłacał należności, jednakże w ostatnich latach spłacanie należności wiąże się z dużym wysiłkiem w związku z niską rentą i stanem zdrowia. Stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej. Skarżący utrzymuje się z renty, po potrąceniu zajęć komorniczych skarżącemu pozostaje kwota 681,97 zł i nie zawsze wystarcza mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych tj. zakup lekarstw. Umorzenie zaległości pozwoliłoby skarżącemu godnie żyć.

Ponadto dzięki umorzeniu nie musiałby korzystać ze wsparcia MOPS. Argumentacja organu jest nielogiczna, bowiem przy odmowie umorzenia zaległości, powołuje się na okoliczność, że w 2020 r. znaczna część długu została umorzona, dlatego nie ma przesłanek do umorzenia kolejnej części. Jednakże sytuacja skarżącego od 2020 r. nie uległa poprawie, aby był w stanie spłacać zadłużenie. Decyzje podejmowane przez organ są niekonsekwentne i powodują utratę zaufania do działania organów państwowych. Skoro sytuacja skarżącego od czasu ostatniego umorzenia zaległości nie uległa poprawie to zachowanie organu jest niezrozumiałe.

Mając na uwadze całokształt sytuacji skarżącego, jego warunki finansowe, osobiste, przede wszystkim fakt że sam prowadzi gospodarstwo domowe, jak również wiek i choroby generujące koszty, umorzenie zaległości jest zasadne.

Pismem z 24 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów: skierowania do szpitala na wykazanie faktu stanu zdrowia skarżącego, dokumentacji medycznej skarżącego na wykazanie faktu stanu zdrowia skarżącego, potwierdzeń dla wpłacającego na wykazanie faktu, że skarżący dobrowolnie poza alimentami dzielił się z synem dochodami i wspierał go w miarę możliwości, zaświadczenie Komornika Sądowego z [...] stycznia 2024 r. na wykazanie faktu pozostałych zobowiązań finansowych, które skarżący chce spłacić oraz decyzji nr GOPS.5102.17.2023 wraz z dowodem wypłaty na wykazanie faktu korzystania z pomocy społecznej w związku z niskimi środkami do życia jakie pozostają mu po potrąceniu zajęć komorniczych.

Skierowanie do szpitala i dokumentacja medyczna skarżącego wskazuje na zły stan zdrowia skarżącego, a także na fakt że stan ten nie uległ poprawie, a jedynie się pogorszył. Skarżący po 8 latach ponownie dostał skierowanie na oddział [...], gdzie przebywa od [...] stycznia 2024 r. Dodał, że po umorzeniu nadal pozostanie zobowiązanie pieniężne u komornika, które skarżący chce spłacić. Jednakże spłacanie obydwu zobowiązań powoduje, że skarżący nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych tj. zakup opału bez specjalnego zasiłku celowego. Ponadto skarżący, w okresie kiedy syn się uczył, dobrowolnie starał się mu przesyłać niewielkie kwoty oraz w miarę możliwości spłaca zadłużenia i poza tymi spłatami niejednokrotnie wysyłał synowi pieniądze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga w niniejszej sprawie okazała się bezzasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Łowicza odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami osobie uprawnionej P.J. w kwocie 17 084,25 zł (należność główna 11 400,00 zł + odsetki ustawowe za opóźnienie 5 684,25 zł).

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie ma charakteru szczególnego ani nie występują nadzwyczajne okoliczności, które wpłynęłyby na jej znaczne pogorszenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podzieliło powyższe stanowisko dodając, że ustalona sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna nie uzasadnia przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości alimentacyjnych. Stan zdrowia T. J. pomimo chorób, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej poza pobieraną rentą rolniczą nie stanowi nowej okoliczności.

Skarżący nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, jest w wieku emerytalnym, wobec czego ma stałe źródło utrzymania. Jego dochód z uwzględnieniem potrąceń w powiązaniu z okresowym wsparciem ze strony pomocy społecznej oraz rodziny pozwala na minimum egzystencji. Skarżący w obecnej sytuacji finansowej i zdrowotnej znajduje się już od wielu lat i taka sytuacja pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Skarżący stwierdził z kolei, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, żyje skromnie, wręcz w ubóstwie, nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych i nie ma żadnej możliwości by dobrowolnie spłacić zadłużenie. Jego sytuacja jest trudna, nie rokuje poprawy, a wręcz się pogarsza.

Istota sporu sprowadza się zatem do oceny czy organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i na jego podstawie zasadnie odmówiły skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami uznając, że jego sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna nie uzasadnia zastosowania wnioskowanej ulgi. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1300 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.".

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Natomiast dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a.).

W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

1. 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2. 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Z kolei zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Wskazać na wstępie należy, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Uznaniowy charakter decyzji przejawia się tym, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, lecz nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Takie sformułowanie wskazuje, że organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności, natomiast nie ma on takiego obowiązku. Wybór treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności może być zatem swobodny, co nie oznacza dowolności w jego podjęciu. Obowiązkiem organu staje się dokładne ustalenie i poddanie dogłębnej analizie sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego.

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna, zdrowotna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go zatem wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja ta nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje.

Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy zarazem mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.r.i.o." w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyroki NSA z: 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2269/20, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2861/19, z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3150/18, z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 346/1, z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 9/19 oraz z 14 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2149/18, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").

Podsumowując należy wyjaśnić, że uznaniowość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oznacza, że nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia wskazane w tym przepisie kryteria zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia, to nie rodzi to po jego stronie żadnego roszczenia wobec organu. Jednakże prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić wyłącznie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a decyzja musi być dostatecznie uzasadniona przez wskazanie okoliczności takiego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Rolą organu jest bowiem stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. pozostaje wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei sądowa kontrola legalności takiego aktu polega na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz czy rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór stanowiska i na ich podstawie dokonał obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, zgromadziły materiał dowodowy w sposób pozwalający na dokonanie prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego, którą następnie rozważyły i oceniły w sposób należyty, prawidłowo odmawiając umorzenia zaległości wraz z odsetkami powstałymi z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.

Z akt sprawy wynika, że skarżący ma 68 lat, jest osobą rozwiedzioną, mieszka i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma prawo dożywotniego użytkowania lokalu o pow. 60 m2 w mieszkaniu stanowiącym własność jego siostry, nie ma żadnego własnego majątku. Od wielu lat ma on problemy ze zdrowiem w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym w 1982 r. Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia uznała 15% uszczerbek na zdrowiu, co uniemożliwiło mu pracę w gospodarstwie rolnym. W 1988 r. pojawiły się problemy na tle nerwowym i do obecnej chwili skarżący pozostaje pod opieką Poradni [...]. Od 2006 r. orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym na stałe i z tego powodu nie może podjąć też żadnej pracy. Źródłem jego utrzymania jest renta rolnicza w kwocie 1 561,52 zł, z której są dokonywane potrącenia komornicze w wysokości 879,55 zł z tytułu alimentów na rzecz synów P. oraz K..

Wykazane stałe miesięczne wydatki wynoszą 346 zł (80 zł gaz, 100 zł energia elektryczna, 10 zł woda, 100 zł leki, 26 zł opłata komunalna, 30 zł telefon) przy faktycznych dochodach w kwocie 681,97 zł. Dodatkowo skarżący okresowo korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz sporadycznie z pomocy siostry w formie rzeczowej.

Zdaniem Sądu przytoczone okoliczności uzasadniają stwierdzenie, że sytuacja zdrowotna materialna skarżącego nie jest na tyle nadzwyczajna lub wyjątkowa i nie wyróżnia go na tle pozostałych dłużników alimentacyjnych. Nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącego z którymi się on niewątpliwie zmaga, nie sposób uznać, że sytuacja zdrowotna i majątkowa skarżącego uprawnia organ do zastosowania wnioskowanej ulgi. Istotną okolicznością na którą należy zwrócić jest to, że skarżący nie pozostaje bez środków do życia, gdyż pobiera rentę rolniczą tj. świadczenie stałe, która po potraceniach egzekucyjnych, choć niska, powinna wystarczyć mu przy prowadzaniu jednoosobowego gospodarstwa domowego, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu jej wysokość pozwala zarówno na egzekucję zadłużenia i spłaty należności wypłacanych przez Państwo w zastępstwie za skarżącego jak i na ponoszenie kosztów codziennego utrzymania, na co zwraca uwagę również skarżący w toku postępowania, że pozostająca mu kwota wystarcza na przeżycie. Uzyskiwany stały dochód pozwala na comiesięczne, niewielkie regulowanie zadłużenia, które – co ważne – już nie rośnie co do kwoty głównej, bowiem uchylono od 11 kwietnia 2023 r. obowiązek alimentacyjny wobec syna P.. Nie sposób zatem przyjąć, że organy nadużyły uznania administracyjnego, stwierdzając że nie zachodzi wyjątkowy przypadek, przemawiający za umorzeniem zadłużenia. Odmienne stanowisko niewątpliwie oznaczałoby przerzucenie na wszystkich podatników spłatę zadłużenia za skarżącego, co byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami państwa prawa. Trudna sytuacja zdrowotna i dochodowa nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Natomiast zwrotność wypłacanych świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tej dziedzinie i nie może być postrzegana jako dodatkowa uciążliwość, czy kara, ale jako zwrot świadczenia, które zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej przez organ właściwy wierzyciela, wskutek niedopełnienia obowiązku alimentacji (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1096/20, CBOSA).

Mając równocześnie na względzie twierdzenia skarżącego, że brakuje mu środków na zakup lekarstw wskazać należy, że postępowanie prowadzone w oparciu o artykuł 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter wnioskowy, co nakłada na wnioskodawcę szczególny rodzaj powinności, który przejawia się obowiązkiem współdziałania z organami prowadzącymi postępowanie w celu dokładnego ustalenia czy spełnia on przesłanki uzasadniające przyznaniem mu wnioskowanej ulgi. Zatem wnioskodawca jest zobowiązany do przedstawienia dokumentów, które jednoznacznie pozwalałyby wskazać, że przyznanie mu ulgi jest uzasadnione i przemawia za tym nie tylko jego własny interes, ale jest również aprobowane w świetle interesu publicznego, który musi być każdorazowo uwzględniony przy wydawaniu decyzji uznaniowych.

Natomiast w toku postępowania skarżący nie przedstawił żadnych dowodów zakupu leków bądź też recept, które stanowiłyby uzasadnienie jego twierdzeń. Skarżący dołączył jedynie szczątkową dokumentację odnoszącą zarówno co do sytuacji majątkowej jak stanu zdrowia, zatem nie sposób na jej podstawie stwierdzić, że wykazał on, że jego sytuacja jest nadzwyczajna i uzasadnia zastosowanie wnioskowanej ulgi.

Podkreślić należy, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest wyjątkowa, co znaczy, że w sytuacji osoby zwracającej się z takim wnioskiem muszą wystąpić szczególne i nadzwyczajne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 k.r.i.o. w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane.

Zatem umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa i zdrowotna zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 września 2018 r., sygn. I OSK 2604/16, CBOSA).

Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też ich nieuzyskiwanie nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą mającą trudności finansowe, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, a nie o jego subiektywne przekonanie. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 53/14, z 24 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 273/14, z 6 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1446/15, CBOSA).

Podsumowując zdaniem Sądu organy obu instancji mając na uwadze przepisy prawa oraz stan faktyczny sprawy, prawidłowo odmówiły skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Nie zaistniały podstawy do przyjęcia, by organy przekroczyły ramy uznania administracyjnego i dowolnie oceniły obecną sytuację skarżącego, przyjmując że ani sytuacja materialna, ani stan zdrowia nie uzasadniają stwierdzenia, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dający podstawę do umorzenia zaległości z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Prymat interesu strony nad interesem publicznym nie został obiektywnie wykazany. Nie kwestionując trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego należy mieć na uwadze, że nie jest ona nadzwyczajna i nie wyróżnia go na tle pozostałych dłużników alimentacyjnych.

Ponadto dysponuje on stałym dochodem i mimo ciążącego na nim zadłużenia częściowo spłaca należności, a pozostała do dyspozycji kwota pozwala w ocenie Sądu na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto należy mieć na względzie, że podstawowa kwota zadłużenia nie rośnie, zatem egzekucja zadłużenia stopniowo i konsekwentnie ją obniża. Przyjąć zatem należy, że organy zasadnie uznały, że ogół okoliczności sprawy wskazuje, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności wskazujące na całkowity i trwały brak możliwości spłaty choćby części zadłużenia.

Jednocześnie podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może zostać odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2269/20, CBOSA). Istotą jest zwrotność wypłacanych świadczeń, a umorzenie długu wyjątkiem od tej zasady. Uznanie, że wyłącznie trudna sytuacja materialna lub zdrowotna w spłacie zadłużenia przez dłużnika uzasadniają umorzenie długu w praktyce czyniłoby martwą regulację ustawową, zgodnie z którą dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Nawet jednak wtedy gdy w sprawie zachodzą obiektywne i wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie należności alimentacyjnych, co w niniejszej sprawie w ocenie Sądu nie zachodzi, właściwe organy nie mają prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie tego rodzaju należności.

Odnosząc się końcowo do twierdzenia pełnomocnika, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie, a wręcz się pogorszyła od czasu wydania decyzji z 1 kwietnia 2020 r. o umorzeniu wypłaconych należności wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że przywołana decyzja wydana została w oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a przesłanką umorzenia była skuteczność egzekucji. To regularne potrącenia komornicze z pobieranej renty, a nie trudna sytuacja zdrowotna, rodzinna bądź też majątkowa skarżącego stanowiły podstawę umorzenia znacznej części powstałego długu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na syna przez organ właściwy wierzyciela w łącznej kwocie 46 007,95 zł. Mając równocześnie na uwadze przesłaną przy piśmie z 24 stycznia 2024 r. dokumentację medyczną wyjaśnić należy, że jej część, tj. skierowanie do szpitala z [...] stycznia 2024 r., zaświadczenie lekarskie z [...] października 2023 r. oraz opis rezonansu magnetycznego kolana prawego z 19 grudnia 2023 r. została wystawiona już po wydaniu decyzji przez organy obu instancji, a sąd orzeka na podstawie akt zgromadzonych przez organy oraz mających odzwierciedlenie w stanie z dnia wydania decyzji.

Ponadto z całości dokumentacji nie wynika bezpośrednio, aby stan zdrowia skarżącego uległ nagłemu pogorszeniu co wiązałoby się z nowymi trudnościami bądź też koniecznością ponoszenia ewentualnych dodatkowych i wysokich kosztów leczenia. Natomiast przesyłanie synowi określonych w nadesłanych dokumentach kwot w ocenie Sądu nie może mieć istotnego wpływu na kwestię możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń w funduszu alimentacyjnego.

Końcowo należy jeszcze zwrócić uwagę, że skarżący wniósł o udzielenie najdalej idącej ulgi poprzez umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Nie skorzystał w pierwszej kolejności z udzielenia pozostałych ulg w spłacie swoich zobowiązań w postaci rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności zadłużenia o których stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że stosując ulgi w spłacie należności alimentacyjnych o których mowa w ww. przepisie, należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi, a więc od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek najbardziej definitywny. Dłużnik alimentacyjny powinien w pierwszej kolejności zwrócić się o odroczenie terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłaty na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie powstałej należności w całości.

Oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka również skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się o przyznanie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Skarżący może zwrócić się zarówno o zarówno przyznanie mniej intensywnych ulgi, w szczególności odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zobowiązania na raty, może też w razie pogorszenia swojej sytuacji ponownie wnosić o umorzenie zobowiązania w części albo w całości.

Wobec powyższych ustaleń sąd stwierdza zatem, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zawierającym w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie sądu skonstruowane zostało zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. odpowiada prawu. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska skarżącego.

Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy, w tym art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W ocenie Sądu organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. W związku z tym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze oraz jej uzupełnieniu. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącego, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.

Skoro zatem w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego i materialnego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, Sąd nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanych w sprawie decyzji zobowiązany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2437). Wyrokiem z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Zdaniem Sądu należy się zgodzić z poglądem, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Uwzględniając zatem wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z urzędu należało przyznać mu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (tj. kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług) pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.