Uzasadnienie
II SA/Łd 95/05
Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996r., Nr 87, poz.395 z późn. zm.) uchylił decyzję własną z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na złożenie po terminie wniosku określonego w art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz odmówił przyznania J. N. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż pismo z dnia 26 czerwca 2003 r., które w imieniu skarżącej wniosło Stowarzyszenie Kombatancki Związek A potraktowane zostało jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 1 kpa, który stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą na podstawie którego wydana została decyzja.
Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 r., sygn. P 24/02 (Dz. U. Z 2003r., Nr 110, poz. 1060) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 4 ust. 5 cytowanej powyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w oparciu o który wydano poprzednie decyzje z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponieważ decyzje kierowane do J. N., zostały wydane w oparciu o art. 4 ust. 5 cytowanej ustawy decyzje te należało uchylić.
Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej organ wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. a powołanej ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Jako że skarżąca świadczyła pracę przymusową w Zakładach Pończoszniczych w Ł., a zatem na terytorium II Rzeczypospolitej, powyższe świadczenie jej nie przysługuje.
Od powyższej decyzji Stowarzyszenie Kombatancki Związek A złożyło do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Pismem z dnia 6 lipca 2004 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do J. N. z prośbą o poinformowanie czy zgodnie z art. 32 k.p.a. udzieliła w/w organizacji pełnomocnictwa do występowania w jej imieniu przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W odpowiedzi J. N. nadesłała pełnomocnictwo udzielone w dniu 13 lipca 2004 r. H. W. – przedstawicielowi Zarządu Naczelnego Kombatanckiego Związku A, jako organowi uprawnionemu do reprezentacji interesów członków związku (wg zapisu w treści pełnomocnictwa).
Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 134 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzję z dnia [...] doręczono skarżącej w dniu 27 października 2003 r. Natomiast wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nadała w Urzędzie Pocztowym w dniu 19 listopada 2003 r., czym uchybiła 14 dniowemu terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku.
Na powyższe postanowienie J. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotową skargę należało uwzględnić, aczkolwiek nie podzielając zarzutów w niej podniesionych.
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przy czym, zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a stosownie do § 2 tego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zgodnie z treścią art. 145 § 2 powołanej ustawy, uwzględniając skargę, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Przesłanką nieważności rozstrzygnięcia jest m.in. stwierdzenie, iż wydane ono zostało bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Decydujące znaczenie w przedmiotowej sprawie ma fakt, że zaskarżone jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie, zapadło w wyniku wznowienia postępowania. Jak wynika to z akt sprawy, postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł na podstawie art. 145 a § 1 i 2 k.p.a. o wznowieniu na żądanie strony postępowania administracyjnego umorzonego decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] Nr [...].
Stosownie do treści art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145 a następuje tylko na żądanie strony. Nie budzi wątpliwości w przedmiotowej sprawie, co dokumentują akta administracyjne, że żądanie wznowienia postępowania zawarte w piśmie z dnia 12 czerwca 2003r. pochodzi od stowarzyszenia Kombatancki Związek A (k. 25 akt adm.). Rozważenia wymaga więc, czy taki wniosek spełnia wymogi art. 147 k.p.a.
W myśl art. 31 § 3 k.p.a. organizacja społeczna uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, gdy zostanie postanowieniem dopuszczona do udziału w postępowaniu, oczywiście o ile wystąpi z takim żądaniem a jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji oraz gdy przemawia za tym interes społeczny (art. 31 § 1 i 2 k.p.a.). Organizacja społeczna, która nie uczestniczy w postępowaniu na prawach strony, może za zgodą organu administracji publicznej przedstawić temu organowi swój pogląd w sprawie, wyrażony w uchwale lub oświadczeniu jej organu statutowego (art. 31 § 5 k.p.a.).
W sprawie zakończonej decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] brak jest postanowienia o dopuszczeniu organizacji - Kombatanckiego Związku A do udziału w postępowaniu. Nie wydano również takiego postanowienia po wznowieniu postępowania. Gdyby przyjąć, że wskazana organizacja nie brała udziału w postępowaniu a jedynie wyrażała swój pogląd w myśl art. 31 § 5 k.p.a., za czym przemawia treść dokumentów, to konsekwencją byłoby stwierdzenie o braku legitymacji organizacji do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1998r. IV SA 1180/96, podobnie postanowienie SKO w Krakowie z dnia 9 stycznia 2001r. Kol.Odw. 3524/00/Oś, OSS 2001/3/78). Przyjmując natomiast, jak zdaje się to uczynił organ, że wniosek o dopuszczenie do udziału wywieść można z pisma Związku A potraktowanego przez organ jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] Nr [...] (k.19), to nie wydanie formalnego postanowienia o dopuszczeniu organizacji nie może uniemożliwiać wniesienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2000r.
II SA/Gd 790/98, Lex nr 44215). Przyjmując taką interpretację uznać tym samym należy, że organizacja zgłosiła żądanie udziału w sprawie i wzięła w niej udział, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy a jedynie organ, z uchybieniem art. 31 § 2 k.p.a., nie wydał w tej kwestii postanowienia a jasnym jest, że zaniedbanie organu nie może działać na niekorzyść strony.
Mając na uwadze podniesione względy rozważyć należało, czy organizacja biorącą udział w postępowaniu mogła złożyć skutecznie żądanie wznowienia postępowania. W doktrynie podkreśla się, że organizacja społeczna biorąca udział w postępowaniu na prawach strony nie może dokonywać z prawnym skutkiem czynności, które są przejawem obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady dyspozycyjności. Nie może ona w szczególności domagać się zawieszenia postępowania na podstawie art.98 § 1 k.p.a., umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 2 k.p.a., nie może zawrzeć ugody (art. 114 k.p.a.), nie może również żądać wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 a k.p.a. w związku z art. 147 k.p.a. zdanie drugie (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., wyd. C.H.Beck, W-wa 1996, str. 230). Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż skarżąca J. N. nie złożyła wniosku o wznowienie postępowania.
Tym samym stwierdzić należy, iż organ wznowił postępowanie z rażącym naruszeniem art. 147 k.p.a., co skutkować winno stwierdzeniem nieważności postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji wszystkie następne rozstrzygnięcia, które zapadły w toku postępowania wznowionego z rażącym naruszeniem prawa, dotknięte są tąże kwalifikowaną wadą prawną. Powyższe stwierdzenie obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia i poprzedzających go: decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] i postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...].
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Jak zaznaczono to wyżej, sąd uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a.). Należy przy tym zaznaczyć, że dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. nie ma znaczenia, ze zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 a k.p.a. następuje tylko na wniosek strony. W przypadku tej podstawy wznowienia postępowania administracyjnego, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że skoro stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego / przesłanką wznowieniową / to taka sytuacja uzasadnia uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2002r. IIIRN 200/01 niepubl.).
W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na złożenie przez J. N. po terminie wniosku określonego w art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skoro wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003r. sygn. akt P 24/02 opublikowanym w OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 55 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym... jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to należało stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. uchylić decyzję z dnia [...], Nr [...] oraz poprzedzającą ja decyzję z dnia [...], Nr [...].
Dodatkowo już podnieść należy, iż organ z naruszeniem art. 9 k.p.a. zwrócił się do skarżącej pismem z dnia 6 lipca 2004r. (k. 36 akt adm.) o udzielenie informacji, czy udzieliła zgodnie z art. 32 k.p.a. organizacji – Kombatanckiemu Związkowi A – pełnomocnictwa do działania w jej imieniu, w sytuacji gdy art. 33 § 1 k.p.a. stanowi, że pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna a nie organizacja.
Z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 p.p.s.a. za bezprzedmiotowe.
Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej w trybie art. 200 p.p.s.a., jako że korzystała ona z przyznanego jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i kosztów tych nie ponosiła.